بحران انرژي چگونه به خيابان‌هاي اروپا رسيد؟
تنها حدود هفت ماه پس از حمله امريكا به ايران كه با فشار به گلوگاه انرژي جهان همراه شد مردم اروپا در اعتراض به افزايش هزينه‌هاي زندگي، اجاره‌هاي سنگين و دستمزدهاي ناكافي به خيابان‌ها آمدند؛ موضوعي كه رييس‌جمهور فرانسه دليل ايجاد آن را جنگ خاورميانه دانسته است.
تنها حدود هفت ماه پس از حمله امريكا به ايران كه با فشار به گلوگاه انرژي جهان همراه شد مردم اروپا در اعتراض به افزايش هزينه‌هاي زندگي، اجاره‌هاي سنگين و دستمزدهاي ناكافي به خيابان‌ها آمدند؛ موضوعي كه رييس‌جمهور فرانسه دليل ايجاد آن را جنگ خاورميانه دانسته است. به گزارش ايسنا، تحولات تنگه هرمز و اختلال در جريان انتقال انرژي علاوه بر اثرگذاري بر بازار جهاني نفت هزينه‌هاي سوخت، حمل‌ونقل و تامين كالا را افزايش داده و فشار بر معيشت خانوارها را در كشورهاي مختلف تشديد كرده است؛ به‌طوري‌كه همزمان با نگراني‌ها درباره آينده صادرات نفت و درآمدهاي ارزي ايران اعتراضات مرتبط با هزينه‌هاي زندگي در فرانسه، پرتغال، بلژيك و ايتاليا نيز به يكي از موضوعات مهم روز اروپا تبديل شده است. با اين حال تنوع‌بخشي به مسيرهاي تجاري، مديريت بازار داخلي و امكان كاهش تنش‌ها همچنان از ظرفيت‌هاي مهم براي مهار پيامدهاي اقتصادي اين تحولات براي ايران به شمار مي‌روند. طبق گزارشي كه روز گذشته شركت ملي نفت ايران اعلام كرد ظرفيت توليد روزانه نفت خام كشور از ۳ ميليون و ۴۳۰ هزار بشكه در شهريور امسال به ۳ ميليون و ۷۱۵ هزار بشكه در مهر ۱۴۰۵ رسيده است؛ افزايشي معادل ۲۸۵ هزار بشكه در روز و حدود۸.۳درصد. دو روز پيش هم ترامپ در تصميمي جنجالي با تعليق تحريم‌هاي جديد عليه روسيه اجراي محدوديت‌هاي اقتصادي و تعرفه‌هاي انرژي را متوقف كرد؛ اقدامي كه مي‌تواند ناشي از فشار بر قيمت جهاني نفت، محدوديت صادراتي تحميل شده به كشورهاي عربي، با وجود بلوف‌هاي دولتمردان امريكايي مبني بر باز بودن تنگه هرمز براي همه، به جز ايران باشد. تنگه هرمز يكي از مهم‌ترين گذرگاه‌هاي انرژي جهان است كه پيش از تحولات اخير حدود يك‌پنجم تجارت جهاني نفت و گاز طبيعي مايع از آن عبور مي‌كرد. محدوديت تردد كشتي‌ها در اين مسير علاوه بر نگراني درباره عرضه نفت، هزينه‌هاي حمل‌ونقل دريايي، بيمه محموله‌ها و تامين مواد اوليه را افزايش داده است. اين تحولات به اين دليل اهميت دارند كه افزايش قيمت نفت تنها به هزينه سوخت خودروها محدود نمي‌شود بلكه مي‌تواند هزينه توليد، حمل‌ونقل كالا، فعاليت صنايع و در نهايت قيمت تمام‌شده محصولات را نيز تحت تأثير قرار دهد. البته ميزان انتقال اين هزينه‌ها به مصرف‌كننده، به نوع كالا، موجودي انبارها، سياست‌هاي حمايتي و شرايط بازار هر كشور بستگي دارد. در چنين شرايطي امنيت كشتيراني در خليج‌فارس و تنگه هرمز صرفاً موضوعي مرتبط با تجارت انرژي نيست بلكه با هزينه زندگي خانوارها و ثبات اقتصادي كشورهاي واردكننده و صادركننده نيز ارتباط مستقيم دارد. پيامدهاي اقتصادي جنگ و اختلال در بازار انرژي در روزهاي اخير در خيابان‌هاي چند كشور اروپايي بازتاب يافته است. در ۱۷ اكتبر ۲۰۲۶ اعتراضات مرتبط با افزايش هزينه‌هاي زندگي در فرانسه، پرتغال، بلژيك و ايتاليا برگزار شد؛ تجمع‌هايي كه مطالبات مطرح شده در آنها علاوه بر گراني سوخت و كالا، موضوعاتي مانند دستمزدها، هزينه مسكن و كيفيت خدمات عمومي را نيز دربرمي‌گرفت.
در فرانسه صدها هزار نفر در اعتراضات سراسري شركت كردند و بخشي از تجمع‌ها به درگيري و تخريب اموال انجاميد. در پرتغال نيز ده‌ها هزار نفر در ليسبون عليه افزايش هزينه‌هاي زندگي، دستمزدهاي ناكافي و دشواري تأمين مسكن به خيابان‌ها آمدند. در بلژيك و ايتاليا نيز تجمعات و درگيري‌هايي گزارش شد.
البته شايد اين اعتراضات را نتوان صرفا نتيجه كوتاه‌مدت جنگ ايران دانست؛ زيرا مسائل انباشت شده‌اي از قبل مثل افزايش هزينه مسكن، مشكلات دستمزدها و نارضايتي از خدمات عمومي در شكل‌گيري آنها نقش داشته است. با اين حال افزايش قيمت انرژي يكي از عواملي است كه مي‌تواند فشارهاي اقتصادي موجود را تشديد كند. با اين حال امانوئل مكرون، رييس‌جمهوري فرانسه در سخنراني ۱۸ اكتبر خود افزايش قيمت سوخت در اين كشور را با جنگ خاورميانه و درگيري در خليج‌فارس مرتبط دانست و تاكيد كرد كه فرانسه در اين درگيري مشاركت نداشته، اما اكنون پيامدهاي آن را متحمل مي‌شود. او در عين حال ميان معترضان داراي مطالبات مشروع و افرادي كه دست به تخريب و خشونت زده‌اند، تمايز قائل شد.
اين اظهارات نشان مي‌دهد كه پيامدهاي اقتصادي تحولات منطقه، حتي در كشورهايي كه مستقيما در درگيري مشاركت ندارند مي‌تواند از مسير بازار انرژي و افزايش هزينه‌هاي زندگي احساس شود. براساس گزارش رويترز درباره اعتراضات پرتغال، نرخ تورم اين كشور در سپتامبر به ۳.۶درصد رسيد و افزايش قيمت سوخت نيز يكي از عوامل فشار بر خانوارها بود. در همين حال بحران مسكن و افزايش اجاره‌بها از ديگر محورهاي اصلي اعتراضات در اين كشور محسوب مي‌شد. در مجموع تحولات اخير اروپا يادآور اين واقعيت است كه اختلال در بازار انرژي مي‌تواند به مساله‌اي فراتر از قيمت نفت تبديل شود و بر معيشت، توليد و فضاي اجتماعي كشورها اثر بگذارد. در كنار تأثير تحولات تنگه هرمز بر قيمت كالاها وضعيت صادرات نفت ايران اهميت ويژه‌اي دارد زيرا درآمدهاي نفتي يكي از منابع مهم تامين ارز كشور و پشتيباني از واردات كالاهاي ضروري و مواد اوليه صنايع است. با اين حال افزايش قيمت جهاني نفت لزوما به معناي افزايش درآمد نفتي ايران نيست. براي تحقق درآمد بايد امكان فروش محموله‌ها، انتقال آنها به مقصد، دريافت بهاي نفت و دسترسي به منابع ارزي حاصل از صادرات وجود داشته باشد. گزارش‌هاي منتشرشده در اكتبر ۲۰۲۶ ازسوي موسسه ورتكسا كه رويترز به آنها استناد كرده از محدوديت صادرات نفت خام ايران در پي تشديد محاصره دريايي حكايت دارد. در مقابل گزارش ديگري از رويترز در ۱۶ اكتبر حاكي از آن بود كه برخي محموله‌هاي گاز مايع نفتي و سوخت جت ايران توانسته‌اند از محاصره عبور كنند. اين موضوع نشان مي‌دهد وضعيت صادرات همه فرآورده‌هاي انرژي يكسان نيست. با وجود محدوديت‌هاي فعلي آينده بازار انرژي تنها به تحولات نظامي وابسته نيست و مسيرهاي ديپلماتيك نيز مي‌توانند بر چشم‌انداز عرضه و قيمت‌ها اثر بگذارند. عباس عراقچي، وزير امور خارجه ايران در ۱۸ اكتبر اعلام كرد پيشنهاد تهران براي بازگشايي تنگه هرمز در بازه هفت‌روزه در صورت پذيرش شروط مطرح شده ازسوي امريكا همچنان معتبر است.
