۲۰۲۷؛ سال نجات اقتصاد جهان يا آرامش قبل از توفان؟

پيش‌بيني اقتصاد جهاني در سال ۲۰۲۷ بيش از هر زمان ديگري به يك «اگر» بزرگ و كليدي وابسته است. اگر جنگ فروكش كند، اگر تنگه هرمز دوباره به وضعيت عادي بازگردد، اگر قيمت انرژي كاهش يابد و اگر سرمايه‌گذاري در هوش مصنوعي ادامه پيدا كند، اقتصاد جهان مي‌تواند در سال آينده رشد خود را حفظ كند، اما اگر اين فرض‌ها و اگرها محقق نشوند، تصوير مي‌تواند كاملا متفاوت باشد. تازه‌ترين پيش‌بيني IMF اكنون رشد اقتصاد جهاني را براي ۲۰۲۶ حدود ۳.۱ درصد و براي ۲۰۲۷ حدود ۳.۴ درصد پيش‌‌بيني مي‌كند.اين اعداد در نگاه نخست چندان بد نيستند. اما پشت آنها يك نكته مهم وجود دارد: اين رشد بر فرض كاهش بخشي از شوك انرژي و عادي ‌شدن شرايط تجارت و حمل‌ ونقل بنا شده است.IMFهشدار داده كه اگر جنگ در خاورميانه و اوكراين عميق‌تر شود و قيمت نفت در 3 ماهه نخست ۲۰۲۷ بالاي ۱۳۰ دلار باقي بماند، رشد اقتصاد جهان در سال آينده مي‌تواند حدود نيم واحد درصد كمتر شود. پس نخستين متغير ۲۰۲۷، نفت است.افزايش قيمت نفت يك شوك عرضه كلاسيك ايجاد مي‌كند. انرژي گران‌‌تر يعني هزينه حمل‌ونقل بالاتر، هزينه توليد بيشتر و فشار بر قيمت كالاها.گزارش World Bank نيز مي‌گويد جنگ خاورميانه رشد جهاني را تحت فشار قرار داده و افزايش قيمت انرژي، تورم و هزينه استقراض را بالا برده است. اين بانك رشد جهاني ۲۰۲۶ را ۲.۵ درصد برآورد كرده و انتظار دارد رشد در ۲۰۲۷ به ۲.۸ درصد برسد. تفاوت ميان پيش‌بيني IMF و World Bank خود نشانه‌اي از عدم قطعيت است. اما مشكل دوم، تورم است.در امريكا، داده‌هاي سپتامبر نشان داد شاخص قيمت مصرف‌‌كننده ۳.۷ درصد نسبت به سال قبل افزايش يافته و تورم هسته نيز ۲.۶ درصد بوده است. افزايش قيمت بنزين يكي از عوامل اصلي جهش تورم بوده است. واكنش بازار نيز سريع بود: دلار تقويت شد و احتمال افزايش دوباره نرخ بهره فدرال رزرو بالا رفت. اگر تورم انرژي به اقتصادهاي بزرگ منتقل شود، بانك‌هاي مركزي ممكن است مجبور شوند نرخ بهره را براي مدت طولاني‌تري بالا نگه دارند.اين يعني اعتبار گران‌تر، سرمايه‌گذاري كمتر و فشار بيشتر بر دولت‌هايي كه بدهي سنگين دارند.اما در سمت مقابل، نيرويي وجود دارد كه مي‌تواند بخشي از اين فشار را خنثي كند: هوش مصنوعي.IMF (صندوق بين‌المللي پول) معتقد است سرمايه‌گذاري در AI در حال حاضر يكي از عوامل اصلي حمايت از رشد اقتصاد جهان است. اين سرمايه‌گذاري نه فقط شركت‌‌هاي فناوري، بلكه صنايع نيمه‌ رسانا، انرژي، مراكز داده، ساخت‌ وساز و شبكه‌هاي ارتباطي را نيز فعال كرده است.به همين دليل اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۷ ممكن است با يك تضاد عجيب رو‌به‌‌رو باشد: انرژي گران، رشد را پايين مي‌كشد؛ AI، رشد را بالا مي‌‌برد.اما خود AI نيز ريسك دارد.IMFو BIS (بانك جهاني) هر دو درباره احتمال اصلاح شديد بازارهاي مرتبط با AI هشدار داده‌اند. ارزش‌‌گذاري بالا، سرمايه‌گذاري سنگين و افزايش اهرم مالي باعث شده است كه كاهش ناگهاني سودآوري شركت‌هاي فناوري بتواند اثرات گسترده‌اي بر بازارهاي مالي بگذارد.بنابراين سال ۲۰۲۷ ممكن است نه سال ركود باشد و نه سال رونق كلاسيك. سناريوي محتمل‌‌تر، رشد ضعيف، اما مثبت همراه با نوسان بالاست.كشورهاي واردكننده انرژي در صورت تداوم قيمت بالاي نفت آسيب بيشتري خواهند ديد. صادركنندگان انرژي ممكن است درآمد بيشتري كسب كنند، اما حتي آنها نيز در شرايطي كه مسيرهاي حمل‌ونقل مختل باشد، از شوك اقتصادي مصون نخواهند بود.بانك جهاني حتي در گزارش منطقه‌اي اكتبر خود تاكيد كرده كه بحران فعلي خاورميانه برخلاف برخي شوك‌هاي نفتي قبلي، حتي هزينه سنگيني بر اقتصادهاي نفتي خليج فارس تحميل كرده است، زيرا اختلال در هرمز فقط بازار نفت را هدف نگرفته، بلكه گردشگري، حمل‌ونقل و لجستيك را نيز مختل كرده است.بنابراين اقتصاد ۲۰۲۷ بيش از آنكه به يك پيش‌بيني واحد نياز داشته باشد، به سناريو نياز دارد.در سناريوي خوش‌بينانه، انرژي ارزان‌تر مي‌شود، تجارت جهاني احيا مي‌شود و AI بهره‌وري را افزايش مي‌دهد.در سناريوي ميانه، رشد جهاني ادامه پيدا مي‌كند، اما تورم و نرخ بهره بالاتر از دوران پيش از بحران باقي مي‌مانند و در سناريوي بدبينانه، نفت بالا، جنگ طولاني و اصلاح بازار AI همزمان رخ مي‌دهند؛ تركيبي كه مي‌تواند جهان را وارد دوره‌اي از ركود تورمي كند. بنابراين سوال اصلي درباره ۲۰۲۷ اين نيست كه «ركود مي‌آيد يا نه؟» سوال اين است: كدام ‌يك از سه نيروي نفت، تورم و هوش مصنوعي در نهايت دست بالا را خواهد داشت؟ پاسخ اين سوال مي‌تواند مسير اقتصاد جهان را 
در سال آينده تعيين كند.٭دكتراي انرژي