سلامت و فرزندآوري زير فشار هزينه
سلامت زنان فقط زماني نيازمند توجه نيست كه بيماري خود را نشان دهد. بخش مهمي از مراقبت‌هاي پزشكي زنان به خدماتي مربوط مي‌شود كه هدف آنها پيشگيري، تشخيص زودهنگام و شناسايي مشكلاتي است كه ممكن است در مراحل ابتدايي علامت مشخصي نداشته باشند.
غربالگري زنان در محاصره گراني؛ هزينه پيشگيري از درمان جلو زده است؟
گلي ماندگار|
سلامت زنان فقط زماني نيازمند توجه نيست كه بيماري خود را نشان دهد. بخش مهمي از مراقبت‌هاي پزشكي زنان به خدماتي مربوط مي‌شود كه هدف آنها پيشگيري، تشخيص زودهنگام و شناسايي مشكلاتي است كه ممكن است در مراحل ابتدايي علامت مشخصي نداشته باشند. با اين حال، افزايش هزينه ويزيت پزشك، آزمايش‌ها و خدمات تصويربرداري در سال‌هاي اخير، چكاپ‌هاي دوره‌اي را براي بخشي از خانوارها به يك هزينه قابل توجه تبديل كرده است.
بررسي قيمت برخي خدمات سلامت زنان در سال‌هاي ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نشان مي‌دهد كه سقف قيمت تعدادي از اين خدمات افزايش قابل توجهي داشته است.
پاپ‌اسمير، سونوگرافي رحم و تخمدان، سونوگرافي واژينال، ماموگرافي و ويزيت متخصص و فوق‌تخصص زنان در اين فاصله با رشد قيمت مواجه شده‌اند. در كنار اين موارد، هزينه اقلام مصرفي مرتبط با سلامت زنان مانند نوار بهداشتي نيز افزايش يافته و برخلاف خدمات پزشكي، اين هزينه به شكل ماهانه تكرار مي‌شود.
اين در حالي است كه چكاپ زنان را نمي‌توان صرفاً يك هزينه اختياري دانست. بسياري از مشكلات مربوط به سلامت زنان در صورتي كه در مراحل اوليه شناسايي شوند، امكان كنترل يا درمان ساده‌تري دارند. به همين دليل، وقتي هزينه‌هاي مراقبت پيشگيرانه افزايش پيدا مي‌كند، نگراني فقط درباره افزايش هزينه خانوار نيست؛ بلكه موضوع دسترسي زنان به مراقبت‌هاي سلامت نيز مطرح مي‌شود.
پاپ‌اسمير؛ از چندصد هزار تومان
تا بيش از ۱۳ ميليون تومان
يكي از خدمات مهم در مراقبت‌هاي سلامت زنان، تست پاپ‌اسمير است كه براي بررسي تغييرات سلولي دهانه رحم استفاده مي‌شود.
بررسي قيمت‌هاي موجود نشان مي‌دهد هزينه اين خدمت در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان بوده است. در سال ۱۴۰۴ اين رقم به حدود ۸۵۰ هزار تومان تا ۲ ميليون و ۵۰ هزار تومان رسيد. در سال ۱۴۰۵ نيز بازه اعلام‌شده بسيار گسترده‌تر شده و از ۳۵۰ هزار تومان تا ۱۳ ميليون و ۴۲ هزار و ۳۰۰ تومان متغير است.البته اختلاف بسيار زياد اين ارقام نشان مي‌دهد كه نمي‌توان همه خدمات تحت عنوان «پاپ‌اسمير» را بدون توجه به نوع آزمايش، روش انجام، خدمات همراه و مركز ارايه‌دهنده يكسان در نظر گرفت. بنابراين مقايسه قيمت‌ها بايد با توجه به نوع دقيق خدمت انجام شود.
با اين حال، همين دامنه قيمتي نشان مي‌دهد كه هزينه تشخيص و مراقبت‌هاي زنان مي‌تواند از يك مركز به مركز ديگر تفاوت قابل توجهي داشته باشد؛ موضوعي كه براي خانوارهايي با درآمد محدود، اهميت بيشتري پيدا مي‌كند.
سونوگرافي رحم و تخمدان
سقف هزينه بيش از دو برابر شد
سونوگرافي رحم و تخمدان نيز يكي از خدماتي است كه در فرآيند بررسي بسياري از مشكلات زنان مورد استفاده قرار مي‌گيرد.در سال ۱۴۰۳ هزينه اين خدمت بين ۹۹۵ هزار تا يك ميليون و ۸۰۰ هزار تومان اعلام شده بود. در سال ۱۴۰۴ حداقل قيمت به حدود ۷۰۰ هزار تومان رسيد، اما در سال ۱۴۰۵ سقف قيمت به ۴ ميليون و ۴۰۰ هزار تومان افزايش پيدا كرد.
به اين ترتيب، در فاصله سه سال، سقف قيمت اعلام‌شده براي اين خدمت بيش از دو برابر شده است؛ موضوعي كه وقتي در كنار هزينه ويزيت و ساير آزمايش‌ها قرار مي‌گيرد، تصوير بزرگ‌تري از هزينه مراقبت‌هاي سلامت زنان ايجاد مي‌كند.
ماموگرافي؛ سقف هزينه سه برابر شد
ماموگرافي يكي از مهم‌ترين روش‌هاي تصويربرداري براي بررسي و غربالگري سرطان پستان است و در سنين و شرايط مختلف، ممكن است براساس نظر پزشك براي زنان توصيه شود.
هزينه ماموگرافي در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۰۰ هزار تا يك ميليون تومان اعلام شده بود. در سال ۱۴۰۴ اين هزينه به حدود ۹۰۰ هزار تا ۳ ميليون تومان رسيد و همين بازه در سال ۱۴۰۵ نيز ادامه پيدا كرد. به اين ترتيب، سقف هزينه ماموگرافي در مقايسه با سال ۱۴۰۳ حدود سه برابر شده است.
ويزيت متخصص زنان
رشد ۱۶۵ درصدي در سه سال
افزايش هزينه مراقبت‌هاي سلامت زنان فقط مربوط به آزمايش و تصويربرداري نيست. ويزيت پزشك نيز سهم مهمي از هزينه نهايي چكاپ را تشكيل مي‌دهد.
ويزيت پزشك متخصص زنان از حدود ۱۸۹ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۳۲۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و ۵۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسيده است. به اين ترتيب، هزينه اعلام‌شده براي ويزيت متخصص زنان در اين بازه حدود ۱۶۵ درصد افزايش داشته است.
ويزيت فوق‌تخصص نيز از ۲۴۹ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۳۸۵ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و ۶۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسيده است. نكته مهم اين است كه اين ارقام، تعرفه‌هاي مصوب هستند و در عمل ممكن است هزينه پرداختي بيمار در برخي مطب‌ها و مراكز بيشتر از تعرفه رسمي باشد. همين اختلاف ميان تعرفه مصوب و هزينه واقعي پرداختي مي‌تواند يكي از عوامل افزايش فشار مالي بر بيماران باشد.
چكاپ زنان فقط يك هزينه پزشكي نيست
فرح ايزدي، پزشك متخصص زنان و زايمان، در توضيح اهميت چكاپ‌هاي دوره‌اي زنان به «تعادل» مي‌گويد: چكاپ زنان را نبايد فقط به زماني محدود كرد كه بيمار علامت دارد. بسياري از مشكلات زنان ممكن است در مراحل ابتدايي بدون علامت باشند و مراجعه منظم به پزشك اين امكان را ايجاد مي‌كند كه براساس سن، سابقه خانوادگي، علائم و شرايط فرد، بررسي‌هاي لازم به‌موقع انجام شود.
او تأكيد مي‌كند: انجام آزمايش و تصويربرداري براي همه زنان و در همه سنين يكسان نيست و نبايد چكاپ را به مجموعه‌اي ثابت از خدمات براي تمام افراد تبديل كرد.
اين متخصص زنان توضيح مي‌دهد: پزشك بايد براساس شرايط هر فرد تصميم بگيرد كه چه آزمايش يا تصويربرداري لازم است. مساله مهم اين است كه زنان به دليل هزينه‌ها اصل مراجعه پزشكي را كنار نگذارند و در صورت مشاهده علائم يا داشتن عوامل خطر، مراجعه را به تعويق نيندازند.
تأخير در تشخيص
مي‌تواند هزينه درمان را بيشتر كند
دكتر ايزدي در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به اينكه يكي از نگراني‌هاي مهم درباره افزايش هزينه خدمات پيشگيرانه، احتمال به تعويق افتادن مراجعه به پزشك است، مي‌گويد: وقتي يك زن براي دريافت خدمات پزشكي بايد ابتدا هزينه ويزيت بپردازد و سپس هزينه آزمايش، سونوگرافي يا تصويربرداري را نيز تأمين كند، ممكن است در شرايط فشار اقتصادي تصميم بگيرد مراجعه خود را چند ماه عقب بيندازد. اين در حالي است كه هدف اصلي بسياري از مراقبت‌هاي پيشگيرانه، شناسايي مشكل پيش از پيشرفت آن است.
او مي‌افزايد: هر تأخير الزاماً به معناي ايجاد بيماري يا پيشرفت آن نيست، اما در پزشكي، تشخيص زودتر بسياري از بيماري‌ها اهميت دارد. بنابراين اگر زني علائمي مانند خونريزي غيرطبيعي، درد مداوم، تغييرات غيرمعمول در سيكل قاعدگي، توده يا تغييرات پستاني يا علائم جديد و مداوم دارد، نبايد صرفاً به دليل هزينه، مراجعه را عقب بيندازد. در واقع چكاپ به معناي انجام تعداد زيادي آزمايش بدون دليل نيست؛ بلكه به معناي ارزيابي سلامت فرد براساس شرايط خودش است.
سلامت زنان و مساله فرزندآوري
موضوع هزينه‌هاي سلامت زنان زماني اهميت بيشتري پيدا مي‌كند كه مساله فرزندآوري نيز مطرح باشد.
مشكلات مربوط به قاعدگي، تخمدان، رحم، عفونت‌هاي درمان‌نشده، برخي اختلالات هورموني و بيماري‌هاي زمينه‌اي مي‌توانند در برخي زنان بر باروري اثر بگذارند؛ البته نوع و ميزان اين اثر به علت بيماري و شرايط فرد بستگي دارد.
از همين رو، مراجعه به‌موقع به پزشك پيش از تصميم به بارداري مي‌تواند در شناسايي برخي مشكلات و فراهم كردن شرايط مناسب‌تر براي بارداري نقش داشته باشد.
دكتر فرح ايزدي با اشاره به ارتباط سلامت زنان و فرزندآوري مي‌گويد: وقتي قرار است درباره فرزندآوري صحبت كنيم، نبايد فقط به سن زن و مرد يا تصميم خانوادگي توجه كنيم. وضعيت سلامت زن، بيماري‌هاي زمينه‌اي، داروهاي مصرفي، وضعيت قاعدگي و سابقه بيماري‌هاي زنان نيز اهميت دارد. ارزيابي پيش از بارداري مي‌تواند در بعضي افراد به شناسايي مشكلاتي كمك كند كه اگر زودتر تشخيص داده شوند، امكان مديريت آنها بيشتر است.
او مي‌افزايد: از طرف ديگر، نبايد اين تصور ايجاد شود كه هر زني براي بارداري حتماً بايد تعداد زيادي آزمايش و تصويربرداري انجام دهد. بررسي‌ها بايد براساس وضعيت فرد و تشخيص پزشك انجام شود.
هزينه پيشگيري يا هزينه درمان؟
در سال‌هاي اخير همواره بر اهميت پيشگيري و تشخيص زودهنگام بيماري‌ها تأكيد شده است؛ اما پيشگيري زماني مي‌تواند اثر واقعي خود را نشان دهد كه دسترسي اقتصادي به آن نيز وجود داشته باشد.
وقتي قيمت خدمات پزشكي افزايش پيدا مي‌كند، بخشي از زنان ممكن است ابتدا خدماتي را حذف كنند كه احساس مي‌كنند «فوري» نيست؛ در حالي كه برخي از همين خدمات براي تشخيص زودهنگام اهميت دارند.
اين مساله به‌خصوص براي زنان سرپرست خانوار، خانوارهاي كم‌درآمد و خانواده‌هايي كه چند عضو آنها نيازمند خدمات پزشكي هستند، اهميت بيشتري دارد. در چنين شرايطي، مساله فقط قيمت يك ويزيت يا يك سونوگرافي نيست؛ بلكه مجموعه‌اي از هزينه‌هاي كوچك و بزرگ است كه در طول سال روي هم قرار مي‌گيرند.
