فرصت مهار ناترازي گاز در زمستان با واردات گاز از تركمنستان
سفر رييس‌جمهور به عشق‌آباد كه در اواخر هفته گذشته انجام شد مي‌تواند با فعال‌سازي ظرفيت واردات گاز از تركمنستان، چالش كسري سوخت در استان‌هاي شمالي كشور را برطرف كند.
سفر رييس‌جمهور به عشق‌آباد كه در اواخر هفته گذشته انجام شد مي‌تواند با فعال‌سازي ظرفيت واردات گاز از تركمنستان، چالش كسري سوخت در استان‌هاي شمالي كشور را برطرف كند.
به گزارش مهر هم‌زمان با فرا رسيدن ايام سرد سال، هشدارها پيرامون ناترازي گاز بار ديگر افزايش يافته است؛ با اين تفاوت كه بر خلاف دوره‌هاي گذشته، دامنه اين بحران به حوزه مصرف خانگي نيز كشيده مي‌شود. در شرايطي كه شبكه انرژي كشور با كسري چشمگير گاز دست‌به‌گريبان است و ظرفيت پالايشي در پارس جنوبي نيز دچار آسيب‌ديدگي شده، سفر رييس‌جمهور به تركمنستان قادر است مسير ازسرگيري و توسعه واردات گاز از نزديك‌ترين و در دسترس‌ترين مبدأ منطقه‌اي را بازگشايي نمايد.
طي ماه‌هاي اخير، ساختار انرژي كشور در يكي از حساس‌ترين و خطيرترين مراحل تاريخي خود قرار گرفته است. تشديد كسري شديد گاز ناشي از آسيب‌هاي واردآمده به توان پالايشي پارس جنوبي در كنار انباشت ناترازي‌ها از ساليان گذشته، سامانه‌هاي گرمايشي خانوارها در مناطق شمالي و شمال‌شرقي كشور را با تهديدي ملموس روبرو كرده است. اين استان‌ها به واسطه فاصله طولاني از منابع و ميادين گازي جنوب، در وضعيت ناپايداري شبكه با بالاترين سطح مخاطره از حيث قطعي جريان گاز مواجه هستند.
كشور تركمنستان به عنوان دارنده چهارمين ذخاير بزرگ گاز در سطح جهان، بالاترين سطح زيرساخت‌هاي متصل براي صادرات گاز به خاك ايران را در اختيار دارد. پيشينه سي‌ساله مبادلات گازي دو كشور به همراه تفاهم‌نامه‌اي كه در سال ۱۴۰۳ ميان رييس‌جمهور ايران و رهبر ملي تركمنستان در جهت ارتقاي ظرفيت تبادلات گازي امضا شد، نشان‌دهنده فراهم بودن بستر حقوقي و فني اين تعاملات است.
افزون بر اين، نتايج مثبت توافق سه‌جانبه ميان ايران، تركمنستان و جمهوري آذربايجان كه از آغاز سال ۱۴۰۲ به مرحله اجرا رسيد، اثبات كرد كه روش سوآپ گاز قادر است بدون تحميل هزينه‌هاي سنگين براي احداث خطوط انتقال نو، هم نيازهاي مصارف داخلي را پاسخ دهد و هم عوايد ترانزيتي نصيب كشور سازد. در چارچوب سوآپ، جريان گاز تركمنستان در مبادي شمال‌شرقي ايران تحويل گرفته مي‌شود و حجم معادل آن از مرزهاي ديگر كشور صادر مي‌گردد؛ سازوكاري كه علاوه بر كاهش چشمگير نياز به منابع ارزي، موجب ارتقاي انعطاف‌پذيري شبكه خطوط در مديريت مصارف فصلي مي‌شود.برخلاف ديدگاهي كه تركمنستان را بازيگري بيش از حد محتاط در مراودات گازي تلقي مي‌كند، فكت‌ها و شواهد عيني حاكي از آن است كه مقامات عشق‌آباد نه تنها رويكرد مثبتي به توسعه همكاري با تهران دارند، بلكه در بزنگاه‌هاي حساس نيز اين همراهي را به اثبات رسانده‌اند. نمونه روشن اين رويكرد، آغاز صادرات برق از تركمنستان به كشور در ميانه شرايط جنگي و وضعيت اضطراري تأمين انرژي در فصل تابستان بود؛ اقدامي كه در كنار همكاري‌هاي انجام‌شده در حوزه ترانزيت اقلام اساسي، نشان داد تركمنستان هم توانايي فني و هم اراده سياسي لازم را براي ايفاي نقش موثر در تقويت امنيت اجتماعي و پايداري انرژي ايران داراست.اين سوابق نشان مي‌دهد كه مانع اصلي، ناشي از مواضع طرف تركمنستاني نبوده، بلكه در نحوه طراحي و اجراي سازوكارهاي همكاري از جانب طرف ايراني ريشه داشته است. با اين حال، با تحركات ديپلماتيك دولت چهاردهم، شرايط براي تبديل اين بسترهاي مساعد به قراردادهاي الزام‌آور و عملياتي آماده شده است. مطابق با اظهارات عبدالجلال ايري، نماينده مردم استان گلستان و عضو كميسيون عمران مجلس شوراي اسلامي، امكان فني واردات روزانه رقمي معادل ۲۵ تا ۲۷ ميليون مترمكعب گاز از اين همسايه شمالي مهيا است.با وجود اين فرصت‌ها، موانعي از جمله لزوم طراحي و تثبيت مكانيزم‌هاي مالي دوجانبه همچنان پابرجاست. تجارب سنوات پيشين نشان مي‌دهد كه بدون حل‌وفصل اين گره‌هاي مالي، حتي تفاهم‌نامه‌هاي نهايي‌شده نيز به سطح قراردادهاي اجرايي ارتقا نيافته‌اند؛ مساله‌اي كه حل قطعي آن نيازمند تصميم‌گيري در سطوح عالي مذاكرات سياسي است.حضور رييس‌جمهور در تركمنستان و مذاكره با رهبر ملي اين كشور، گامي ديپلماتيك در بالاترين سطح محسوب مي‌شود؛ اما نيل به دستاوردي راهبردي، در گرو استمرار پيگيري‌هاي اجرايي و مذاكرات مستقيم با هدف عملياتي كردن مفاد تفاهم‌نامه سال ۱۴۰۳ است. بارور شدن ثمرات اين سفر، وابسته به نهايي كردن قرارداد خريد گاز و برقراري كانال‌هاي مالي و مبادلات بانكي دوجانبه است تا بدين‌وسيله، پيش از فرا رسيدن برودت زمستان، بخشي از كمبود گاز مناطق شمالي و شمال‌شرقي مرتفع گردد.
افزون بر مديريت ناترازي در پيك‌هاي مصرف فصلي، ازسرگيري واردات گاز از تركمنستان به افزايش ضريب امنيت انرژي، بالابردن تاب‌آوري ساختار انتقال و تحقق عدالت در دسترسي به انرژي براي ساكنان مناطق شمال‌شرق مي‌انجامد. در شرايطي كه تهديد ناترازي گاز به بخش خانگي نيز سرايت كرده است، تضمين پايداري انرژي نه يك گزينه انتخابي راهبردي، بلكه ضرورتي اجتناب‌ناپذير و ملي به شمار مي‌آيد.
