جزييات پرونده سلامت و مراقبت دوره‌اي دانش‌آموزان
سلامت دانش‌آموزان فقط به معناي نبود بيماري در زمان حضور آنها در مدرسه نيست؛ بخش مهمي از سلامت نسل آينده، به شناسايي به‌موقع اختلالات جسمي و رواني، تشخيص عوامل خطر و دسترسي به خدمات درماني در سال‌هاي كودكي و نوجواني وابسته است.
سلامت دانش‌آموزان فقط به معناي نبود بيماري در زمان حضور آنها در مدرسه نيست؛ بخش مهمي از سلامت نسل آينده، به شناسايي به‌موقع اختلالات جسمي و رواني، تشخيص عوامل خطر و دسترسي به خدمات درماني در سال‌هاي كودكي و نوجواني وابسته است. بسياري از مشكلاتي كه ممكن است در سال‌هاي نخست زندگي قابل كنترل يا درمان باشند، در صورت شناسايي ديرهنگام مي‌توانند بر روند تحصيل، رشد جسمي، سلامت روان و حتي كيفيت زندگي فرد در بزرگسالي اثر بگذارند. از همين رو، مدرسه و نظام سلامت در كنار خانواده، سه ضلع مهم مراقبت از سلامت كودكان و نوجوانان محسوب مي‌شوند. در چنين شرايطي، برنامه مراقبت دوره‌اي سلامت دانش‌آموزان تلاش مي‌كند ارزيابي سلامت را از يك غربالگري ساده فراتر ببرد و به مسيري براي شناسايي، ارجاع و پيگيري تبديل كند. بر اساس توضيحات وزارت بهداشت، دانش‌آموزان در پايه‌هاي اول، چهارم، هفتم و دهم تحت مراقبت‌هاي دوره‌اي قرار مي‌گيرند و در كنار آن، نوآموزان بدو ورود به مدرسه نيز در فرآيندي مشترك ميان آموزش‌وپرورش و نظام سلامت ارزيابي مي‌شوند. اين ارزيابي‌ها تنها به سنجش قد و وزن يا بينايي و شنوايي محدود نيست و مواردي مانند وضعيت واكسيناسيون، سلامت دهان و دندان، پوست و مو، سلامت روان و اجتماعي، سابقه بيماري، اختلالات خوني، تيروئيد، ستون فقرات و برخي بيماري‌هاي نيازمند مراقبت ويژه را نيز دربرمي‌گيرد. اهميت اين برنامه اما در مرحله بعدي آن يعني ارجاع و پيگيري مشخص مي‌شود؛ چراكه شناسايي يك اختلال بدون آنكه دانش‌آموز بتواند به‌موقع به پزشك يا مركز تخصصي دسترسي پيدا كند، الزاماً به بهبود وضعيت سلامت منجر نخواهد شد. اكنون رييس مركز جواني جمعيت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت از تلاش براي ايجاد يك مسير منسجم ميان مدرسه، خانواده، شبكه بهداشت و مراكز تخصصي سخن مي‌گويد؛ مسيري كه قرار است دانش‌آموز را از مرحله غربالگري تا تعيين تكليف وضعيت سلامت همراهي كند. رييس مركز جواني جمعيت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با بيان اينكه ارزيابي سلامت دانش‌آموزان در دو سطح «پزشك» و «غيرپزشك» انجام مي‌شود، گفت: صرفا شناسايي مشكلات مدنظر نيست، بلكه شناسايي به‌موقع، ارجاع هدفمند و پيگيري وضعيت دانش‌آموز تا تعيين تكليف سلامت را دنبال مي‌كنيم.
شناسايي به موقع بيماري‌ها و پيشگيري از ناتواني دانش‌آموزان در آينده
دكتر رضا سعيدي در گفت‌وگو با ايسنا، درباره پرونده سلامت دانش‌آموزان اظهار كرد: به منظور ارزيابي سلامت دانش‌آموزان پايه‌هاي اول، چهارم، هفتم و دهم، شناسايي به موقع بيماري‌ها و پيشگيري از ناتواني دانش‌آموزان در آينده، همزمان با سنجش سلامت جسماني و آمادگي تحصيلي نوآموزان بدو ورود به دبستان و پيش‌دبستاني در پايگاه‌هاي سنجش آموزش‌وپرورش استثنايي، مراقبت سلامت اين گروه هدف در مراكز خدمات جامع سلامت، پايگاه‌ها و خانه‌هاي بهداشت اجرا مي‌شود. او ادامه داد: در اين فرايند، نوآموز ان پس از مراجعه به پايگاه‌هاي سنجش آموزش‌وپرورش و انجام ارزيابي و غربالگري‌هاي اوليه شامل پايش رشد، ارزيابي پوست و مو، دهان و دندان، ارزيابي‌هاي بينايي و شنوايي و سنجش هوش و آمادگي تحصيلي، جهت انجام معاينات پزشكي و غيرپزشكي و تكميل واكسيناسيون به مراكز خدمات جامع سلامت، پايگاه‌ها و خانه‌هاي بهداشت ارجاع مي‌شود. دانش‌آموزان ساير پايه‌هاي تحصيلي شامل اول، چهارم، هفتم و دهم نيز با هماهنگي آموزش و پرورش قبل از ثبت نام به مراكز جامع سلامت شهري و روستايي ارجاع مي‌شوند.سعيدي درباره ماهيت ارايه خدمات نيز گفت: مراقبت دوره‌اي اين گروه‌هاي سني بر اساس فرم‌هاي مراقبتي سامانه «سيب» انجام مي‌شود و دانش‌آموزان در صورت داشتن اختلال به مراكز تخصصي ارجاع مي‌شوند و پيگيري دانش‌آموزان ارجاعي تا حصول نتيجه در اين ارزيابي‌ها مورد توجه است. پس از انجام مراقبت‌ها، دانش‌آموزان با در دست داشتن فرم خلاصه معاينات ممهور به مهر پزشك و مركز خدمات جامع سلامت جهت ثبت نام به مدارس مراجعه مي‌كنند.
ارايه خدمات سلامت در دو سطح
سعيدي با بيان اينكه معاينات در دو سطح انجام مي‌شود، توضيح داد: معاينات در دو سطح غيرپزشك و پزشك و بر اساس بسته‌هاي خدمات گروه سني هدف انجام مي‌شود. خدمات غيرپزشك شامل، ارزيابي مقدماتي فرد از نظر وضعيت واكسيناسيون، رشد (قد و نمايه توده بدني ( BMI)، بينايي، شنوايي، پوست و مو (شپش و گال)، دهان و دندان، ابتلا به سل، سلامت روان و سلامت اجتماعي است. رييس مركز جواني جمعيت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت درباره خدمات پزشكي دانش‌آموزان گفت: خدمات پزشك نيز شامل، بررسي از نظر سابقه بيماري، (شناسايي افراد مبتلا به بيماري‌هاي نيازمند مراقبت ويژه بررسي از نظر اختلال خوني و هپاتيت، معاينه چشم و گوش، پوست و مو، تيروئيد، سل، معاينه ستون فقرات است. دانش‌آموزان بعد از ارزيابي اوليه، در صورت داشتن اختلال به مراكز تخصصي ارجاع مي‌شوند. او درباره رويكرد وزارت بهداشت از انجام ارزيابي سلامت دانش‌آموزان توضيح داد: رويكرد وزارت بهداشت در برنامه‌هاي سلامت دانش‌آموزان، صرفا شناسايي مشكلات سلامت نيست، بلكه شناسايي به‌موقع، ارزيابي اوليه، ارجاع هدفمند، دريافت خدمات در سطح مناسب و پيگيري وضعيت دانش‌آموز استوار است. دانش‌آموزاني كه در جريان ارايه خدمات سلامت يا ارزيابي‌هاي انجام‌شده، داراي علائم، يافته‌هاي غيرطبيعي يا عوامل خطري باشند، نيازمند بررسي بيشتر هستند كه متناسب با نوع و شدت مشكل، از طريق نظام سطح‌بندي و ارجاع خدمات سلامت به سطح بالاتر ارجاع مي‌شوند.
نقش مراقبين سلامت مدرسه در شناسايي مشكلا ت
سعيدي ادامه داد: در اين فرآيند، مراقب سلامت و كاركنان بهداشتي مدرسه نقش مهمي در شناسايي و هدايت دانش‌آموز داشته و شبكه بهداشت نيز به عنوان يكي از اركان نظام ارايه خدمات، مسير دسترسي به خدمات مورد نياز را فراهم مي‌كند.او با بيان اينكه «ارجاع» پايان فرآيند نيست، اظهار كرد: هدف، اطمينان از طي‌شدن صحيح مسير خدمت تا تعيين تكليف وضعيت سلامت دانش‌آموز است. بر همين اساس، خدمات در چارچوب نظام سطح‌بندي، از سطح اوليه تا خدمات تخصصي‌تر، متناسب با نياز دانش‌آموز دنبال مي‌شود و در موارد نيازمند مداخله تخصصي، دانش‌آموز به ارايه‌دهنده خدمت مربوطه ارجاع خواهد شد.او ادامه داد: بنابراين، سياست وزارت بهداشت در حوزه سلامت دانش‌آموزان، ايجاد يك مسير منسجم ميان مدرسه، مراقب سلامت، شبكه بهداشت، خانواده و سطوح تخصصي نظام سلامت است تا دانش‌آموز نيازمند، متناسب با مشكل خود، در زمان مناسب به خدمت مورد نياز دسترسي پيدا كند.
رييس مركز جواني جمعيت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت گفت: هدف نهايي اين همكاري بين‌بخشي، كاهش تأخير در شناسايي و درمان مشكلات سلامت و جلوگيري از باقي‌ماندن دانش‌آموزان نيازمند خدمت در مرحله غربالگري يا شناسايي اوليه است.
