تركيه در آستانه بزرگ‌ترين افزايش تاريخي قيمت بنزين

تركيه براي اعمال ركورد افزايش يك‌باره قيمت بنزين در اول اكتبر (پنج‌شنبه ۹ مهر) آماده مي‌شود، زيرا سازوكار حمايتي دولت در زمينه ماليات سوخت كه نقش ضربه‌گير را داشت به‌طور كامل حذف خواهد شد و در نتيجه، ميزان ماليات غيرمستقيم (ماليات بر مصرف ويژه) به‌شدت افزايش مي‌يابد. به گزارش ايسنا، «ماليات بر مصرف ويژه» بنزين در تركيه، در حال حاضر ۴.۴۳ لير در هر ليتر است و به ۱۴.۸۳ لير افزايش خواهد يافت كه به معناي اضافه شدن ۱۰.۴۰ لير به مبلغ ماليات است. افزايش ناشي از آن در ماليات بر ارزش افزوده نيز ۲.۰۸ لير ديگر به قيمت اضافه مي‌كند و مجموع افزايش برنامه‌ريزي شده را به ۱۲.۴۸ لير (معادل ۰.۲۵ دلار) در هر ليتر مي‌رساند. قيمت بنزين در بخش اروپايي استانبول تا روز جمعه ۲۵ سپتامبر، حدود ۸۰.۴۰ لير در هر ليتر بوده است. اگر تا پيش از اول اكتبر افزايش يا تخفيف ديگري اعمال نشود، پيش‌بيني مي‌شود اين افزايش برنامه‌ريزي‌ شده، قيمت را به بالاي ۹۰ لير در هر ليتر برساند. دولت تركيه اين سازوكار را كه به عنوان «سيستم ماليات سوخت با مقياس متغير» شناخته مي‌شود و پيش‌تر در فوريه ۲۰۲۲ متوقف شده بود، در ماه مارس و پس از آغاز تجاوز امريكايي صهيوني به ايران و بحران تنگه هرمز مجددا احيا كرد تا از مصرف‌كنندگان در برابر افزايش قيمت سوخت محافظت كند. در اين سيستم، تغييرات قيمت جهاني نفت و نرخ ارز تا حدي از طريق تعديل ماليات بر مصرف ويژه سوخت خنثي مي‌شود. هنگامي كه قيمت‌هاي پالايشگاهي افزايش مي‌يابد، ميزان «ماليات بر مصرف ويژه» سوخت تا سقف ۷۵ درصد آن افزايش، كاهش مي‌يابد تا تاثير آن بر قيمت نهايي براي مصرف‌كننده محدود شود. زماني كه قيمت‌ها كاهش مي‌يابد، «ماليات بر مصرف ويژه» سوخت تا سقف ۷۵ درصد آن كاهش، افزايش مي‌يابد و به دولت اجازه مي‌دهد بخشي از كاهش مالياتي قبلي را جبران كند. محمد شيمشك، وزير خزانه‌داري و دارايي تركيه، در ماه مه اعلام كرد كه اجراي اين سيستم در دو ماه نخست، ۹۰ ميليارد لير براي دولت هزينه داشته و در صورت تداوم اين روند، هزينه آن براي كل سال ممكن است به حدود ۶۰۰ ميليارد لير (۱۲.۳ ميليارد دلار) برسد. دولت تركيه در تاريخ سوم ژوئيه (۱۲ تير) خبر از حذف تدريجي اين سيستم داد و به اين ترتيب كه سهم جبران افزايش قيمت پالايشگاهي از طريق كاهش «ماليات بر مصرف ويژه» از ۵۰ درصد (تا ۳۱ ژوئيه)، به ۲۵ درصد (بين اول اوت تا ۳۰ سپتامبر) كاهش يافت و در نهايت اين سازوكار در اول اكتبر به‌طور كامل متوقف مي‌شد. مقامات اين حوزه به خبرگزاري «آنكا» (ANKA) گفتند كه دولت همچنان ممكن است تصميمي جديد، مشابه رويكرد مرحله‌اي اتخاذ شده براي گازوييل، اعلام كند اما تاكنون چنين اقدامي صورت نگرفته است. دولت تركيه در ماه اوت، اين سيستم را براي گازوييل متوقف كرد و در عوض، به‌طور موقت «ماليات بر مصرف ويژه» را از قيمت‌هاي پمپ‌بنزين حذف كرد؛ با اين شرط كه اين ماليات تا پايان سال، طي افزايش‌هاي ماهانه ۳ ليره‌اي، مجددا اعمال شود. بنابراين، ميزان «ماليات بر مصرف ويژه» در سپتامبر ۳ لير، در اكتبر ۶ لير، در نوامبر ۹ لير و در دسامبر ۱۲ لير افزايش مي‌يابد. بر اساس داده‌هاي خزانه‌داري، درآمدهاي حاصل از «ماليات بر مصرف ويژه» براي فرآورده‌هاي نفتي در بازه زماني مارس تا اوت، نسبت به سال قبل نزديك به ۶۰ درصد كاهش يافت كه معادل افتي ۱۴۸.۶ ميليارد ليري (۳ ميليارد دلار) است.