تورم هسته و تغييرات آن در دهههاي گذشته
گاهي اوقات اخبار كاهش تورم منتشر ميشود اما مردم اين روند را در سفرههاي خود حس نميكنند.
گاهي اوقات اخبار كاهش تورم منتشر ميشود اما مردم اين روند را در سفرههاي خود حس نميكنند.
تضاد ميان آمار رسمي و واقعيت بازار، ريشه در «تورم هسته» دارد؛ پديدهاي سرسخت كه مانع از لمس كاهش قيمتها توسط مردم ميشود.
در حالي كه تورم كل كاهشي است، تورم هسته (بدون احتساب قيمتهاي نوساني غذا و انرژي) با جهش از ۱۵ به ۳۰ درصد، ركورد زده است. اين مقاومت ساختاري ناشي از كسري بودجه و رشد بيرويه نقدينگي است.
مشكلاتي كه حتي با رفع تحريمها نيز تورم را زير ۲۵ درصد نگه نميدارند.
طبق پيشبيني صندوق بينالمللي پول، تداوم چاپ پول ميتواند اقتصاد ايران را تا سال ۲۰۲۷ به كابوس تورم ۷۰ درصدي بازگرداند.
تورم هسته (Core Inflation) به تغييرات سطح عمومي قيمتها پس از كسر اقلام پرنوسان گفته ميشود؛ مفهومي كه نشاندهنده تورم ساختاري و ريشهاي در اقتصاد است.
بررسي روند تورم هسته در اقتصاد ايران گوياي چند تغيير بنيادين است:
چسبندگي فزاينده به سمت بالا: در دهههاي ۷۰ و ۸۰، حتي زماني كه تورم كل به واسطه سركوب قيمت كالاهاي اساسي يا ارز يارانهاي بهطور موقت كاهش مييافت، تورم هسته به ندرت از هسته سخت ۱۵ تا ۲۰ درصد پايينتر ميآمد.
اين نشان ميدهد موتور خلق نقدينگي و كسري بودجه بهطور مستمر روشن بوده است.
شكاف بين تورم كل و هسته در اثر سياستگذاري: در دورههايي كه دولتها اقدام به تثبيت دستوري قيمت انرژي و خوراكيها ميكردند (مانند دهه ۸۰)، تورم هسته غالباً بالاتر يا نزديك به تورم كل بود كه نشان ميداد ريشه پولي تورم در حال بزرگ شدن است. بالعكس، با آزادسازي قيمتها (مانند حذف ارز ۴۲۰۰ توماني در اوايل دهه ۱۴۰۰)، تورم كل به دليل جهش قيمت خوراكيها بهشدت از تورم هسته فاصله گرفته و بالاتر رفت.
انتقال به كانالهاي جديد در دهه ۹۰ و ۱۴۰۰: تورم هسته كه در دهههاي گذشته در كانال ۲۰ درصد نوسان ميكرد، در نيمه دوم دهه ۹۰ و ورود به دهه ۱۴۰۰ با يك شيفت ساختاري به كانال ۳۰ تا ۴۰ درصد منتقل شده است.
رشد مداوم نقدينگي، ناترازي شبكه بانكي و انتظارات تورمي نهادينه شده، باعث شده تا تورم هسته در ايران كاملاً ساختاري شود و مهار آن نيازمند اصلاحات بسيار عميق است.
تورم هسته معياري است كه نوسانات مقطعي و پرنوسان قيمتها (مانند مواد غذايي و انرژي) را حذف ميكند تا روند پايدار و بلندمدت تورم را نشان دهد.
بر اساس دادههاي موجود، تورم هسته در ايران طي سالهاي اخير بهشدت افزايش يافته و از حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد به حدود ۲۵ درصد رسيده است.
اين افزايش عمدتاً ناشي از عوامل ساختاري و شوكهاي بيروني است.اما بايد ديد چرا تورم هسته افزايش يافته است؟ افزايش تورم هسته در ايران ريشه در چند عامل كليدي دارد:
1- شوكهاي خارجي و تحريمها
2- انتظارات تورمي و تورم خدمات
3- شوكهاي ارزي
4- عوامل ساختاري
بر اساس دادههاي موجود، پيشبيني دقيق تورم هسته ايران براي چند سال آينده دشوار است، اما روندهاي فعلي نشان ميدهد كه اين شاخص در كوتاهمدت كاهش چشمگيري نخواهد داشت.
تحليلها حاكي از آن است كه تورم هسته در سطوح بالا ماندگار شده و مسير آن بهشدت به تحولات سياسي و ژئوپليتيك گره خورده است.
چرا تورم هسته ماندگار است؟فشارهاي ساختاري به علاوه شوكهاي ارزي و تجاري به علاوه وابستگي به تنشهاي سياسي.
پيشبيني نهادهاي بينالمللي در مورد نرخ تورم در ايران چگونه است؟صندوق بينالمللي پول (IMF) نيز پيشبيني كرده كه تورم ايران در سال ۲۰۲۶ به حدود 68.9درصد برسد و سپس در سال ۲۰۲۷ به 39.6درصد كاهش يابد.
اين پيشبيني نيز كاهش تدريجي را نشان ميدهد، نه فروكش سريع فشارهاي تورمي. در مجموع، تورم هسته ايران در كوتاهمدت و ميانمدت به احتمال زياد در سطوح بالا باقي ميماند.
مسير دقيق آن به تحولات سياسي، ثبات ارزي و اصلاحات ساختاري بستگي دارد كه در حال حاضر چشمانداز روشني براي آن متصور نيست.
