مهر گران
«بوي ماه مهر» براي خانواده‌ها هر سال با فهرستي از هزينه‌ها همراه مي‌شود؛ هزينه‌هايي كه از دفتر و مداد و لباس فرم آغاز مي‌شوند و در طول سال با سرويس، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي و ابزارهاي ديجيتال ادامه پيدا مي‌كنند.
«بوي ماه مهر» براي خانواده‌ها هر سال با فهرستي از هزينه‌ها همراه مي‌شود؛ هزينه‌هايي كه از دفتر و مداد و لباس فرم آغاز مي‌شوند و در طول سال با سرويس، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي و ابزارهاي ديجيتال ادامه پيدا مي‌كنند. بررسي نمونه‌اي از هزينه‌هاي امسال نشان مي‌دهد يك خانواده دوفرزندي، تنها براي لوازم‌التحرير و لباس فرم مي‌تواند بيش از ۱۱ ميليون تومان هزينه كند؛ رقمي كه هنوز هزينه‌هاي جاري مدرسه و حتي شهريه را شامل نمي‌شود. در چنين شرايطي، افزايش تعداد فرزندان به معناي تكرار بخش قابل توجهي از هزينه‌هاي آموزشي براي هر فرزند است؛ مساله‌اي كه آموزش را به يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي هزينه بلندمدت خانواده تبديل مي‌كند.
آغاز سال تحصيلي براي خانواده‌ها فقط به معناي بازگشت دانش‌آموزان به كلاس درس نيست؛ براي بسياري از خانوارها، شهريور و مهر آغاز دوره‌اي از هزينه‌هاي تازه است كه تا پايان سال تحصيلي ادامه پيدا مي‌كند. از خريد لوازم‌التحرير و لباس فرم گرفته تا سرويس، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي و ابزارهاي مورد نياز براي آموزش، هر كدام بخشي از هزينه تحصيل فرزندان را تشكيل مي‌دهند. هزينه‌هايي كه با افزايش تعداد فرزندان، نه‌تنها بيشتر، بلكه در بسياري از موارد به صورت تكرارشونده بر دوش خانواده قرار مي‌گيرند. براي خانواده‌اي كه يك فرزند محصل دارد، پرداخت هزينه تحصيل يك بار اتفاق مي‌افتد، اما خانواده‌اي با دو يا سه فرزند بايد همين هزينه‌ها را براي هر كدام از فرزندان خود جداگانه پرداخت كند. به گزارش مهر، روزهاي پاياني تابستان كه مي‌رسد، بوي مهر كم‌كم در شهر مي‌پيچد؛ از خريد كيف و كفش و دفتر گرفته تا آماده شدن دانش‌آموزان براي شروع سال تحصيلي جديد. اما پشت اين حال‌وهواي مهر، براي بسياري از خانواده‌ها يك دغدغه جدي هم وجود دارد؛ تأمين هزينه‌هايي كه هر سال با شروع مدارس دوباره به سبد هزينه خانوار اضافه مي‌شود. هزينه‌ها از همان خريدهاي اوليه شروع مي‌شود؛ دفتر، مداد، خودكار، مدادرنگي، پاك‌كن، تراش، جامدادي و ديگر لوازم‌التحرير. بررسي قيمت‌ها در بازار نشان مي‌دهد قيمت يك دفتر ۵۰ يا ۱۰۰ برگ حدود ۲۸۰ تا ۴۰۰ هزار تومان است و دفترهاي كلاسوري و فنري نيز از حدود ۴۰۰ هزار تومان تا ۷۰۰ هزار تومان قيمت دارند. مدادرنگي نيز بسته به برند و تعداد رنگ، از حدود ۱۵۰ هزار تومان تا نزديك يك ميليون تومان قيمت دارد. در مجموع، يك سبد ساده از لوازم‌التحرير شامل مداد، خودكار، مدادرنگي، پاك‌كن، تراش، جامدادي، دفتر و ديگر اقلام مورد نياز يك دانش‌آموز، مي‌تواند حدود ۳ ميليون و ۳۷۰ هزار تومان هزينه داشته باشد. اين در حالي است كه هنوز هزينه‌هايي مانند لباس فرم، كيف و كفش، سرويس مدرسه و ديگر هزينه‌هاي آموزشي به اين رقم اضافه نشده است؛ هزينه‌هايي كه با بيشتر شدن تعداد فرزندان، براي هر فرزند دوباره تكرار مي‌شود. براي خانواده‌اي كه يك فرزند محصل دارد، پرداخت اين هزينه‌ها يك بار اتفاق مي‌افتد، اما خانواده‌اي با دو يا سه فرزند بايد همين هزينه‌ها را براي هر كدام از فرزندان خود جداگانه پرداخت كند. به همين دليل، شروع سال تحصيلي براي خانواده‌هاي چندفرزندي مي‌تواند به معناي چند برابر شدن هزينه‌ها باشد .
وقتي هزينه تحصيل با تعداد فرزندان
چند برابر مي‌شود
يكي از مادراني كه دو فرزند ۸ و ۱۴ ساله دارد، درباره هزينه‌هاي امسال مدرسه فرزندانش مي‌گويد: «براي لباس فرم بچه‌ها حدود ۲ ميليون و ۵۰۰ تا ۳ ميليون تومان هزينه كردم.» اما هزينه‌هاي مدرسه فقط به خريدهاي ابتداي سال محدود نمي‌شود. در طول سال نيز هزينه‌هايي مانند تغذيه، لباس و كفش، سرويس مدرسه، كلاس‌هاي آموزشي و ديگر مخارج تحصيلي به هزينه‌هاي خانواده اضافه مي‌شود. در واقع، وقتي تعداد فرزندان بيشتر مي‌شود، فقط تعداد دانش‌آموزان يك خانواده افزايش پيدا نمي‌كند؛ بلكه بسياري از هزينه‌هاي آموزشي و تربيتي نيز براي هر فرزند به صورت جداگانه تكرار مي‌شود.
وقتي هزينه‌ها را كنار هم مي‌گذاريم
بر اساس هزينه‌هايي كه در اين گزارش به آن اشاره شد، فقط سبد اوليه لوازم‌التحرير براي هر دانش‌آموز حدود ۳ ميليون و ۳۷۰ هزار تومان هزينه دارد. اگر همين هزينه براي دو فرزند محاسبه شود، خانواده بايد حدود ۶ ميليون و ۷۴۰ هزار تومان براي لوازم‌التحرير كنار بگذارد. لباس فرم نيز براي هر فرزند حدود ۲ ميليون و ۵۰۰ تا ۳ ميليون تومان هزينه دارد؛ بنابراين براي يك خانواده دوفرزندي، فقط هزينه لباس فرم حدود ۵ تا ۶ ميليون تومان خواهد بود. در مجموع، فقط با احتساب لوازم‌التحرير و لباس فرم همين دو فرزند، هزينه خانواده به حدود ۱۱ ميليون و ۷۴۰ هزار تا ۱۲ ميليون و ۷۴۰ هزار تومان مي‌رسد؛ آن هم پيش از محاسبه هزينه‌هايي مانند سرويس مدرسه، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي و ديگر مخارجي كه در طول سال به خانواده اضافه مي‌شود. البته اين ارقام مربوط به نمونه همين خانواده است و نمي‌توان آن را ميانگين هزينه همه خانواده‌ها دانست؛ اما همين نمونه نشان مي‌دهد كه با افزايش تعداد فرزندان، هزينه آموزش نيز به شكل قابل توجهي افزايش پيدا مي‌كند.
هزينه‌اي كه فقط به شهريور ختم نمي‌شود
هزينه تحصيل فرزندان يك هزينه مقطعي نيست كه با خريد دفتر و لباس فرم در ابتداي مهر تمام شود. خانواده‌ها در طول سال با هزينه‌هاي مختلفي روبرو هستند؛ از تغذيه و سرويس مدرسه گرفته تا كلاس‌هاي آموزشي و وسايل مورد نياز دانش‌آموز. در چنين شرايطي، مساله فقط قيمت يك دفتر يا يك دست لباس فرم نيست؛ مساله مجموعه هزينه‌هايي است كه خانواده براي سال‌ها آموزش و تربيت هر فرزند پرداخت مي‌كند. از طرف ديگر، در شرايطي كه سياست‌هاي جمعيتي كشور بر افزايش فرزندآوري تأكيد دارد، اين سوال مطرح مي‌شود كه هزينه‌هاي آموزش و تربيت فرزندان تا چه اندازه در حمايت‌هاي اقتصادي از خانواده‌ها ديده شده است و يك خانواده چندفرزندي براي تأمين هزينه تحصيل فرزندانش با چه فشاري روبرو است. اينجاست كه «بوي مهر» براي برخي خانواده‌ها با نگراني از هزينه‌هاي جديد همراه مي‌شود؛ هزينه‌هايي كه هر سال تكرار مي‌شوند و با افزايش تعداد فرزندان، سهم بيشتري از درآمد خانوار را به خود اختصاص مي‌دهند.
آموزش وپرورش؛ حلقه‌اي كه نبايد
از آن غافل شد
اما ماجراي فرزندآوري فقط به هزينه‌هاي پوشك، شير و درمان ختم نمي‌شود. چند سال بعد، پاي بچه به مدرسه مي‌رسد و هزينه‌هاي آموزش و تربيت هم به سبد خانواده اضافه مي‌شود. فاطمه عاطفي، جامعه‌شناس و معلم مدارس دولتي و غيردولتي در گفت‌وگو با مهر، با اشاره به نقش آموزش و پرورش در سياست‌هاي جمعيتي معتقد است در كنار حمايت از خانواده براي فرزندآوري، بايد به شرايط آموزش و تربيت فرزندان نيز توجه شود. وي مي‌گويد آموزش و پرورش هم در آموزش خانواده‌ها و والدين نقش دارد و هم محيطي است كه كودك بخش مهمي از سال‌هاي رشد خود را در آن سپري مي‌كند؛ بنابراين نمي‌توان مساله فرزندآوري را از شرايط اقتصادي و آموزشي خانواده‌ها جدا كرد. عاطفي با اشاره به افزايش مسووليت‌هاي خانواده‌ها توضيح مي‌دهد كه خانواده‌ها گاهي از اين نگران هستند كه با افزايش تعداد فرزندان، نقش‌ها و مسووليت‌هاي بيشتري بر دوش آنها قرار گيرد. وي ادامه مي‌دهد: اگرچه امروز پدران نيز بيش از گذشته در نگهداري و تربيت فرزندان مشاركت مي‌كنند، اما همچنان بخش قابل توجهي از مسووليت مراقبت از كودك بر عهده مادر است و مادران شاغل علاوه بر فشار اقتصادي، با كمبود وقت و انرژي براي رسيدگي به فرزندان مواجه‌اند. اين جامعه‌شناس مي‌گويد در گذشته تعداد بيشتري از مادران خانه‌دار بودند، اما امروز بسياري از مادران شاغل‌اند و ممكن است پيش از فرزندان از خانه خارج شوند و پس از يك روز كاري خسته به خانه بازگردند. به گفته وي، خانواده‌هاي برخوردارتر مي‌توانند بخشي از مسووليت‌هاي مربوط به نگهداري، غذا، نظافت يا آموزش فرزندان را به ديگران بسپارند، اما خانواده‌هايي كه از نظر اقتصادي در شرايط ضعيف‌تري قرار دارند، چنين امكاني ندارند.
مدرسه؛ هزينه‌اي كه با مهر شروع مي‌شود اما تمام نمي‌شود
هزينه‌هاي مدرسه تنها به خريدهاي ابتداي سال محدود نمي‌شود. خانواده‌ها در طول سال با هزينه‌هايي مانند سرويس، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي، وسايل مورد نياز مدرسه و برنامه‌هاي مختلف روبرو هستند. به گفته عاطفي، در برخي خانواده‌ها حتي هزينه‌هاي مربوط به برنامه‌هاي مدرسه، لباس فرم و ساير موارد مي‌تواند رقم قابل توجهي ايجاد كند؛ به‌ويژه زماني كه خانواده چند فرزند محصل داشته باشد. او با اشاره به هزينه لباس فرم مي‌گويد اگر لباس فرم هر دانش‌آموز حدود ۲ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان باشد، خانواده‌اي با سه فرزند بايد حدود ۷ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان تنها براي لباس فرم فرزندانش هزينه كند؛ رقمي كه براي يك خانواده كارگري يا حقوق‌بگير مي‌تواند قابل توجه باشد. علاوه بر آن، لوازم‌التحرير، كتاب‌هاي كمك‌آموزشي، تغذيه و رفت‌وآمد نيز به اين هزينه‌ها اضافه مي‌شود.
وقتي هزينه آموزش فقط به دفتر و مداد محدود نيست
هزينه‌هاي آموزش تنها به خريدهاي ابتداي سال محدود نمي‌شود. خانواده در طول سال با هزينه‌هايي مانند سرويس، تغذيه، كلاس‌هاي آموزشي، وسايل مورد نياز مدرسه و برنامه‌هاي مختلف روبرو است. به گفته عاطفي، حتي تغذيه روزانه دانش‌آموزان نيز مي‌تواند به يكي از هزينه‌هاي ثابت خانواده تبديل شود. اگر براي هر كودك روزانه حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان براي خوراكي در نظر گرفته شود، هزينه سه فرزند در طول يك ماه تحصيلي مي‌تواند رقم قابل توجهي باشد؛ به‌خصوص اگر هزينه رفت‌وآمد نيز به آن اضافه شود. او همچنين به هزينه‌هاي جديدتر آموزش مانند نياز به تلفن همراه، تبلت يا رايانه براي كلاس‌ها و فعاليت‌هاي آموزشي اشاره مي‌كند؛ هزينه‌اي كه در خانواده‌هاي چندفرزندي ممكن است به تهيه چند وسيله براي چند كودك منجر شود. از سوي ديگر، فشار اقتصادي تنها متوجه خانواده‌ها نيست و معلمان نيز بخشي از همين شرايط را تجربه مي‌كنند. عاطفي معتقد است وقتي يك معلم خود با مشكلات اقتصادي و هزينه‌هاي زندگي مواجه است، نمي‌توان بدون توجه به اين شرايط، انتظار داشت همه مسووليت‌هاي تربيتي و آموزشي را به تنهايي بر عهده بگيرد. در اين ميان، يك مثلث شكل مي‌گيرد؛ مادر، معلم و كودك؛ سه ضلع مهمي كه هر كدام با بخشي از فشارهاي اقتصادي و اجتماعي مواجه‌اند. براي همين، وقتي از خانواده‌هاي چندفرزندي صحبت مي‌كنيم، بايد به ابعاد ديگر اين مساله نيز توجه كنيم. فرزندآوري تنها يك تصميم براي افزايش تعداد فرزندان نيست؛ تصميمي است كه ده‌ها مسووليت به همراه دارد و نيازمند حمايت‌هاي لازم براي رشد، آموزش و تربيت فرزندان است. تمامي اين هزينه‌ها در حالي است كه شهريه مدارس در اين محاسبات لحاظ نشده است؛ هزينه‌اي كه خود داستاني جدا دارد و مي‌تواند بار مالي تحصيل را براي خانواده‌ها سنگين‌تر كند.
