ايران غايب تازه‌ترين جدول جهاني سرعت اينترنت
ايران در تازه‌ترين رده‌بندي جهاني سرعت اينترنت اسپيدتست ديگر جايگاهي ندارد؛ اتفاقي كه در كنار افزايش قابل توجه شكايت كاربران از خدمات ارتباطي، تصويري قابل تأمل از وضعيت اينترنت كشور ارايه مي‌دهد
ايران در تازه‌ترين رده‌بندي جهاني سرعت اينترنت اسپيدتست ديگر جايگاهي ندارد؛ اتفاقي كه در كنار افزايش قابل توجه شكايت كاربران از خدمات ارتباطي، تصويري قابل تأمل از وضعيت اينترنت كشور ارايه مي‌دهد. در حالي كه ميانه سرعت اينترنت موبايل و ثابت جهان در آگوست ۲۰۲۶ به ترتيب به ۱۰۹.۰۵ و ۱۲۹.۶۸ مگابيت برثانيه رسيده و كشورهايي مانند امارات، قطر و سنگاپور در صدر جدول جهاني قرار گرفته‌اند، آخرين داده‌هاي منتشرشده از سامانه ۱۹۵ نيز از ثبت بيش از ۳۹ هزار شكايت كاربران ايراني در بهار ۱۴۰۵ حكايت دارد؛ شكايت‌هايي كه بخش قابل توجهي از آنها مستقيماً به اينترنت و مشكلاتي مانند قطعي سرويس، تأخير در راه‌اندازي و ضعف پشتيباني مربوط است. جديدترين گزارش اسپيدتست از وضعيت ميانه سرعت اينترنت كشورهاي جهان در آگوست ۲۰۲۶ منتشر شده است. بر اساس اين گزارش، ميانه سرعت اينترنت موبايل در جهان در هشتمين ماه سال ميلادي به ۱۰۹.۰۵ مگابيت برثانيه و ميانه سرعت اينترنت ثابت به ۱۲۹.۶۸ مگابيت برثانيه رسيده است. اما در ميان جدول‌هاي منتشرشده، ايران ديگر مانند گذشته داراي داده قابل مشاهده‌اي نيست. اين در حالي است كه ايران در گزارش‌هاي پيشين اسپيدتست حضور داشت و دست‌كم اطلاعات مربوط به اينترنت ثابت كشور در برخي ماه‌ها منتشر مي‌شد. بررسي روند ماه‌هاي گذشته نشان مي‌دهد وضعيت حضور ايران در اين رده‌بندي طي سال ۲۰۲۶ نيز يكدست نبوده است. در داده‌هاي مربوط به مارس، ايران همچنان در فهرست كشورها قرار داشت، اما در ماه مي‌نام ايران از جدول رتبه‌بندي جهاني سرعت حذف شد. در ژوئن بار ديگر نام ايران در بخش كشورهاي داراي داده ظاهر شد، هرچند در آن مقطع نيز تنها اطلاعات اينترنت ثابت ارايه شده بود و براي اينترنت موبايل داده معتبري در دسترس نبود. در گزارش جولاي نيز وضعيت مشابهي ادامه داشت. داده اينترنت موبايل ايران با عبارت N/A نمايش داده شد؛ به اين معنا كه داده معتبر يا كافي براي درج در جدول وجود نداشته است. در بخش اينترنت ثابت اما ميانه سرعت ايران ۲۴.۹۰ مگابيت برثانيه ثبت شد و كشور در جايگاه ۱۳۷ جهان قرار گرفت. اكنون در گزارش آگوست، ايران بار ديگر از رده‌بندي منتشرشده كنار رفته و اين‌بار اطلاعاتي درباره ميانه سرعت اينترنت ثابت نيز در جدول ارايه نشده است. در متن اطلاعات مورد استناد اين گزارش نيز اطلاعيه يا توضيح مشخصي درباره علت حذف ايران از رده‌بندي اسپيدتست ارايه نشده است؛ بنابراين نمي‌توان صرفاً بر مبناي غيبت ايران، علت مشخصي را براي اين اتفاق نسبت داد.
فاصله قابل توجه ايران
با صدر جدول جهاني
همزمان با غيبت ايران، آمار كشورهاي صدرنشين نشان مي‌دهد سرعت دسترسي به اينترنت در بخش‌هايي از جهان با سرعت زيادي در حال افزايش است. در بخش اينترنت موبايل، امارات متحده عربي با ميانه سرعت ۶۷۵.۵۱ مگابيت برثانيه در صدر جدول آگوست قرار گرفته است. قطر با ۵۳۵.۹۴ مگابيت برثانيه رتبه دوم را در اختيار دارد و كويت با ۳۹۹.۹۲ مگابيت برثانيه سوم است. آلمان با ۲۹۱.۹۶ مگابيت برثانيه و برزيل با ۲۷۲.۰۴ مگابيت برثانيه نيز در رتبه‌هاي چهارم و پنجم قرار گرفته‌اند. كره جنوبي با ميانه سرعت ۲۵۰.۵۶ مگابيت برثانيه ششم است و بحرين با ۲۴۳.۴۸ مگابيت برثانيه در رتبه هفتم قرار دارد. عربستان سعودي با ۲۲۴.۵۴ مگابيت برثانيه، ويتنام با ۲۱۹.۹۳ مگابيت برثانيه و بلغارستان با ۲۰۳.۱۳ مگابيت برثانيه نيز رتبه‌هاي هشتم تا دهم را به خود اختصاص داده‌اند. در بخش اينترنت ثابت نيز سنگاپور با ميانه سرعت ۴۶۲.۵۰ مگابيت برثانيه رتبه نخست را در اختيار دارد. امارات متحده عربي با ۳۸۲.۴۰ مگابيت برثانيه دوم است و شيلي، هنگ‌كنگ، فرانسه و ماكائو نيز به ترتيب با ميانه سرعت ۳۶۴.۴۸، ۳۶۲.۲۷، ۳۳۲.۱۰ و ۳۲۱.۸۸ مگابيت برثانيه در رتبه‌هاي سوم تا ششم قرار دارند. امريكا با ميانه سرعت ۳۰۷.۱۶ مگابيت برثانيه رتبه هفتم و ويتنام با ۳۰۱.۴۸ مگابيت برثانيه رتبه هشتم را در اختيار دارند. مقايسه اين ارقام با آخرين عددي كه از اينترنت ثابت ايران در داده‌هاي ارايه‌شده، يعني ۲۴.۹۰ مگابيت برثانيه در جولاي، نشان مي‌دهد فاصله ميان ايران و كشورهاي صدرنشين قابل توجه بوده است. البته اين مقايسه بايد با احتياط انجام شود، زيرا رتبه‌بندي اسپيدتست بر مبناي ميانه سرعت اندازه‌گيري‌شده از داده‌هاي كاربران شكل مي‌گيرد و عواملي مانند نوع اتصال، فناوري مورد استفاده، پوشش شبكه و الگوي استفاده كاربران مي‌تواند بر آن اثر بگذارد.
وقتي مساله فقط سرعت نيست
اگر رتبه‌بندي‌هاي جهاني، تصويري از سرعت دسترسي ارايه مي‌كنند، داده‌هاي سامانه ۱۹۵ بخش ديگري از تجربه كاربران ايراني را نشان مي‌دهد؛ بخشي كه به پايداري و كيفيت دريافت خدمت مربوط است. بر اساس شماره ۵۷ فصلنامه آماري بخش ارتباطات و فناوري اطلاعات مربوط به بهار ۱۴۰۵، در مجموع بيش از ۳۹ هزار شكايت در سه حوزه تلفن همراه، تلفن ثابت و اينترنت ثابت و سيار در سامانه ۱۹۵ ثبت شده است. از اين ميان، ۲۰ هزار و ۷۶۸ شكايت مربوط به پهن‌باند ثابت و سيار بوده كه ۵۳ درصد كل شكايت‌ها را تشكيل مي‌دهد. پس از اينترنت، تلفن ثابت با ۱۱ هزار و ۹۶۲ شكايت و سهم ۳۱ درصدي در رتبه بعدي قرار گرفته و تلفن همراه نيز با ۶ هزار و ۳۰۱ شكايت، ۱۶ درصد مجموع شكايت‌ها را به خود اختصاص داده است. به اين ترتيب، بيش از نيمي از شكايت‌هاي ثبت‌شده در اين سه حوزه ارتباطي، مستقيماً به خدمات پهن‌باند ثابت و سيار مربوط بوده است؛ موضوعي كه اهميت تجربه كاربران از كيفيت اينترنت را در كنار شاخص‌هايي مانند سرعت بيشتر مي‌كند.
قطعي سرويس
صدرنشين شكايت‌هاي ارتباطي
جزييات موضوع شكايت‌ها نيز نشان مي‌دهد نارضايتي كاربران صرفاً به پايين بودن سرعت اينترنت محدود نيست. «قطع سرويس» پرتكرارترين موضوع شكايت در سامانه ۱۹۵ بوده است. پس از آن، تأخير در نصب، راه‌اندازي و واگذاري سرويس اينترنت، تلفن ثابت و SIP Trunk قرار دارد. عدم جمع‌آوري سرويس، نحوه پاسخ‌گويي كارشناسان پشتيباني و در نهايت خرابي خط، نويز و قطع ارتباط هنگام مكالمه نيز در رتبه‌هاي بعدي قرار گرفته‌اند. اين تركيب نشان مي‌دهد بخشي از مساله كيفيت ارتباطات، در نقاطي فراتر از ظرفيت فني شبكه اتفاق مي‌افتد. براي كاربر، كيفيت اينترنت فقط به عددي كه در يك تست سرعت نمايش داده مي‌شود خلاصه نمي‌شود؛ پايداري اتصال، امكان استفاده مستمر از سرويس، سرعت برطرف شدن اختلال، زمان راه‌اندازي، كيفيت پشتيباني و حتي فرآيند جمع‌آوري سرويس نيز بخش مهمي از تجربه نهايي را تشكيل مي‌دهند. از اين منظر، آمار سامانه ۱۹۵ را مي‌توان مكمل شاخص‌هاي فني دانست. اگر اسپيدتست با يك عدد، تصويري از سرعت ارايه مي‌كند، آمار شكايت‌ها نشان مي‌دهد كاربر در زمان استفاده از همين شبكه با چه مشكلاتي مواجه مي‌شود.
فاصله ميان توسعه شبكه و تجربه كاربر
قرار گرفتن اين دو دسته داده در كنار يكديگر، مساله اينترنت در ايران را از يك موضوع صرفاً فني به موضوعي مرتبط با كيفيت خدمات تبديل مي‌كند. توسعه زيرساخت و افزايش ظرفيت شبكه، در صورتي كه با پايداري سرويس و بهبود فرآيند ارايه و پشتيباني همراه نباشد، الزاماً به معناي رضايت بيشتر كاربران نيست. از سوي ديگر، حذف ايران از تازه‌ترين جدول اسپيدتست را نيز نمي‌توان به تنهايي به معناي افت يا بهبود سرعت اينترنت كشور تفسير كرد؛ زيرا در نبود توضيح رسمي درباره علت نبود داده‌ها، مشخص نيست اين غيبت دقيقاً ناشي از چه عاملي است. با اين حال، كنار هم قرار گرفتن اين اتفاق با روند داده‌هاي پيشين ايران و آمار شكايت‌هاي ثبت‌شده، اهميت پايش مستمر كيفيت اينترنت و شفافيت بيشتر درباره شاخص‌هاي عملكرد شبكه را برجسته مي‌كند. در نهايت، سنجش وضعيت اينترنت كشور نيازمند نگاه همزمان به چند شاخص است؛ از سرعت و كيفيت فني گرفته تا پايداري اتصال، ميزان قطعي، زمان رفع اختلال، كيفيت پشتيباني و رضايت كاربران. داده‌هاي اسپيدتست و سامانه ۱۹۵ هركدام بخشي از اين تصوير را ارايه مي‌كنند و بررسي روند آنها در كنار تعداد مشتركان، نوع فناوري، اپراتور و منطقه جغرافيايي مي‌تواند تصوير دقيق‌تري از وضعيت واقعي خدمات ارتباطي كشور به دست دهد. آنچه در اين ميان اهميت دارد اين است كه فاصله ميان «ظرفيت شبكه» و «تجربه واقعي كاربر» ناديده گرفته نشود؛ چراكه براي مصرف‌كننده نهايي، كيفيت اينترنت در نهايت نه در ظرفيت اسمي شبكه، بلكه در امكان دسترسي پايدار و بدون اختلال به يك خدمت ارتباطي خود را نشان مي‌دهد.
