آرامش مقطعي يا آغاز بازگشت ثبات؟
بازار ارز و طلاي ايران در معاملات روز يكشنبه پس از هفته‌ها نوسان، چهره‌اي متفاوت به خود گرفت. كاهش قيمت دلار، افت بهاي سكه و عقب‌نشيني هر گرم طلاي ۱۸ عيار، مهم‌ترين نشانه‌هاي آرام‌تر شدن بازاري بود كه در ماه‌هاي اخير زير سايه جنگ، محاصره دريايي، فشارهاي تحريمي و انتظارات تورمي، بارها ركوردهاي جديد قيمتي را تجربه كرده بود.
بازار ارز و طلاي ايران در معاملات روز يكشنبه پس از هفته‌ها نوسان، چهره‌اي متفاوت به خود گرفت. كاهش قيمت دلار، افت بهاي سكه و عقب‌نشيني هر گرم طلاي ۱۸ عيار، مهم‌ترين نشانه‌هاي آرام‌تر شدن بازاري بود كه در ماه‌هاي اخير زير سايه جنگ، محاصره دريايي، فشارهاي تحريمي و انتظارات تورمي، بارها ركوردهاي جديد قيمتي را تجربه كرده بود. اين كاهش قيمت اگرچه براي مصرف‌كنندگان و فعالان اقتصادي خبر اميدواركننده‌اي محسوب مي‌شود، اما به معناي پايان چالش‌هاي بازار نيست. اقتصاد ايران همچنان با يكي از پيچيده‌ترين دوره‌هاي خود روبه‌رو است؛ دوره‌اي كه در آن متغيرهاي سياسي و امنيتي، هم‌زمان با عوامل پولي و ساختاري، بر نرخ ارز و طلا اثر مي‌گذارند و هر خبر مثبت يا منفي مي‌تواند جهت بازار را تغيير بدهد. در چنين شرايطي، سياستگذاران اقتصادي معتقدند مديريت انتظارات و حفظ ثبات بازار، به اندازه تأمين منابع ارزي اهميت دارد. بانك مركزي نيز با تأكيد بر كفايت ذخاير ارزي كشور اعلام كرده كه براي پاسخگويي به نيازهاي واقعي بازار و جلوگيري از شكل‌گيري تقاضاي هيجاني، ابزارهاي لازم را در اختيار دارد.
بازار پس از يك دوره صعود
چند ماه گذشته براي بازار ارز و طلا، دوره‌اي پرالتهاب بود. تشديد تنش‌هاي منطقه‌اي، محدود شدن بخشي از مسيرهاي تجاري و افزايش نگراني نسبت به آينده اقتصاد، موجب شد تقاضا براي دارايي‌هاي امن افزايش يابد و دلار و طلا وارد مسير صعودي شوند. افزايش نرخ ارز تنها به بازار صرافي‌ها محدود نماند. رشد قيمت مواد اوليه، بالا رفتن هزينه واردات، افزايش بهاي كالاهاي مصرفي و فشار بر هزينه زندگي خانوارها، همگي نشان دادند كه نوسان ارز مستقيماً به معيشت مردم منتقل مي‌شود. به همين دليل، هر تغيير در بازار ارز، بيش از آنكه يك شاخص مالي باشد، به يكي از مهم‌ترين متغيرهاي رفاهي جامعه تبديل شده است. بازار طلا نيز هم‌زمان تحت تأثير دو عامل حركت كرد؛ از يك سو رشد نرخ دلار در داخل و از سوي ديگر نوسان اونس جهاني. نتيجه اين هم‌زماني، افزايش سريع قيمت سكه و طلاي آب‌شده بود كه بسياري از خانوارها را به سمت خريدهاي احتياطي سوق داد.
كاهش قيمت؛ سيگنال آرامش به بازار
معاملات روز يكشنبه اما نشانه‌اي از تعديل اين روند بود. افت قيمت دلار در بازار آزاد باعث شد سكه و طلا نيز بخشي از رشد روزهاي گذشته را پس بدهند و فضاي معاملات از هيجان فاصله بگيرد. كارشناسان معتقدند چنين اصلاح قيمتي معمولا زماني رخ مي‌دهد كه انتظارات بازار تغيير كند يا عرضه ارز در شبكه رسمي تقويت شود. در هفته‌هاي اخير نيز بانك مركزي با افزايش عرضه ارز و تأكيد بر تأمين نيازهاي ارزي فعالان اقتصادي، تلاش كرده است تقاضاي واقعي را از تقاضاي سفته‌بازانه تفكيك كند. اگر اين روند ادامه پيدا كند، احتمال كاهش دامنه نوسانات قيمتي وجود دارد؛ موضوعي كه براي توليدكنندگان، واردكنندگان و حتي خانوارها اهميت زيادي دارد، زيرا امكان برنامه‌ريزي اقتصادي را افزايش مي‌دهد. روز يكشنبه ۲۲ شهريور ۱۴۰۵ قيمت لحظه‌اي هر گرم طلاي ۱۸ عيار در بازار داخلي با كاهش ۴۳۷ هزار و ۱۱۹ توماني به ۲۳ ميليون و ۵۶۵ هزار و ۳۰۰ تومان رسيد و سكه تمام طرح جديد نيز با افت ۴ ميليون و ۸۳۷ هزار و ۱۷۸ توماني، ۲۳۴ ميليون تومان معامله شد؛ اين كاهش هم‌زمان با افت ۳ هزار توماني دلار آزاد و رسيدن آن به محدوده ۲۳۱ هزار تومان رقم خورده است. بر اساس اين گزارش قيمت‌ها در بازار داخلي طلا و سكه در جريان معاملات جاري با كاهش همراه شده‌اند، اما بازار جهاني طلا به دليل تعطيلي پايان هفته ميلادي بسته است و اونس جهاني طلا در محدوده ۴ هزار و ۳۴۸ دلار قرار دارد. در چنين شرايطي، دلار عامل اصلي افت قيمت‌ها بوده است. در معاملات، دلار بازار آزاد با افت ۳ هزار توماني به محدوده ۲۳۱ هزار تومان رسيده و همين كاهش، انتظارات معامله‌گران داخلي طلا و سكه را پايين آورده. بر اساس آخرين داده‌هاي تابلو معاملات اتحاديه طلا، مظنه تهران در معاملات جاري با كاهش يك ميليون و ۸۹۳ هزار و ۴۲۹ توماني نسبت به ميانگين روز گذشته، به ۱۰۲ ميليون و ۸۰ هزار تومان رسيده است و هر گرم طلاي ۱۸ عيار نيز ۴۳۷ هزار و ۱۱۹ تومان كاهش يافته و با نرخ ۲۳ ميليون و ۵۶۵ هزار و ۳۰۰ تومان معامله مي‌شود. هر گرم طلاي ۲۴ عيار هم در ادامه روند نزولي بازار، ۵۸۲ هزار و ۵۷۲ تومان ارزان شده و به ۳۱ ميليون و ۴۱۷ هزار تومان رسيده است. درصد كاهش مظنه تهران، طلاي ۱۸ عيار و طلاي ۲۴ عيار نسبت به ميانگين روز گذشته، يكسان و معادل ۱.۸۲ درصد بوده است. در بازار سكه، سكه تمام طرح جديد با قيمت لحظه‌اي ۲۳۴ ميليون تومان معامله مي‌شود كه نسبت به ميانگين روز گذشته ۴ ميليون و ۸۳۷ هزار و ۱۷۸ تومان كاهش دارد. اين سكه از نظر ارزش ريالي، بيشترين افت را در ميان اقلام مورد بررسي ثبت كرده و كاهش آن معادل ۲.۰۳ درصد بوده است. سكه تمام طرح قديم نيز با كاهش ۳ ميليون و ۹۵۳ هزار و ۶۷۷ توماني، به ۲۳۲ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان رسيده است. قيمت اين سكه نسبت به ميانگين روز گذشته ۱.۶۷ درصد افت كرده است. نيم‌سكه در معاملات لحظه‌اي بازار ۱۱۹ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان قيمت دارد و نسبت به روز گذشته ۲ ميليون و ۲۸۳ هزار و ۴۱۹ تومان، معادل ۱.۸۷ درصد، كاهش يافته است. ربع‌سكه نيز با افت يك ميليون و ۶۶۳ هزار و ۵۶۳ توماني، به ۶۲ ميليون و ۸۰۰ هزار تومان رسيده و با كاهش ۲.۵۸ درصدي، بيشترين افت درصدي را در ميان انواع سكه ثبت كرده است. سكه يك گرمي كمترين تغيير را در معاملات جاري داشته است. اين سكه با كاهش ۹۴۷ توماني نسبت به ميانگين روز گذشته، همچنان در محدوده ۳۴ ميليون تومان معامله مي‌شود و تغيير آن از نظر معاملاتي ناچيز است. با توجه به بسته بودن بازار جهاني و ثبات نسبي اونس، روند قيمت‌ها در بازار داخلي تا زمان بازگشايي معاملات جهاني، بيش از هر چيز به نوسان دلار آزاد وابسته خواهد بود. در صورتي كه دلار محدوده ۲۳۰ هزار تومان را از دست بدهد، بازار طلا و سكه مي‌تواند به روند اصلاحي خود ادامه دهد؛ اما بازگشت نرخ ارز به سطوح بالاتر، زمينه توقف افت قيمت‌ها را فراهم خواهد كرد. رييس اتحاديه طلا و جواهر تهران تصريح كرد: در بازارهاي داخلي نيز طي يك هفته گذشته شاهد نوسانات افزايشي بوديم اما با توجه به كاهش قيمت طلا طي يك روز اخير در مجموع هر مثقال طلا ۱۷ عيار با كاهش ۵۵۰ هزار توماني نسبت به هفته گذشته به ۱۰۲ ميليون و ۸۰ هزار تومان و هر گرم طلاي ۱۸ عيار با كاهش ۹۵ هزار توماني نيز به ۲۳ ميليون و ۵۶۵ هزار تومان رسيده است. بذرافشان افزود: سكه تمام بهار آزادي طرح جديد نيز با كاهش دو ميليون و ۵۰۰ هزار توماني به ۲۳۴ ميليون تومان، تمام سكه طرح قديم با كاهش يك ميليون و ۵۰۰ هزار توماني به ۲۳۲ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان، نيم سكه با كاهش ۵۰۰ هزار توماني به ۱۱۹ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان، ربع سكه با كاهش يك ميليون و ۵۰۰ هزار توماني به ۶۲ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان و سكه يك گرمي بانك مركزي بدون تغيير نسبت به هفته گذشته با نرخ ۳۴ ميليون تومان، قيمت‌گذاري شد. همچنين حباب سكه نيز طي يك هفته اخير با كاهش ۲۵۰ هزار توماني به سه ميليون و ۷۳۰ هزار تومان رسيده است. وي در پايان در توضيح روند قيمت نقره طي هفته اخير گفت: اونس نقره نيز در هفت روز گذشته با كاهش دو دلار و ۵۰ سنتي به ۶۴ دلار و ۸۰ سنت رسيد و هر گرم نقره نيز در بازار داخلي با كاهش ۱۸ هزار توماني طي هفته گذشته به ۴۷۷ هزار تومان رسيده است.
نقش بانك مركزي در مهار نوسان
يكي از مهم‌ترين پيام‌هاي روزهاي اخير از سوي بانك مركزي منتشر شد؛ جايي كه مسوولان پولي كشور اعلام كردند ذخاير ارزي در وضعيت مناسبي قرار دارد و نگراني درباره تأمين ارز مورد نياز كشور وجود ندارد. اين موضع‌گيري در شرايطي مطرح مي‌شود كه امريكا همچنان تلاش مي‌كند از ابزار تحريم براي محدود كردن دسترسي ايران به منابع مالي و تجاري استفاده كند. با اين حال، بانك مركزي معتقد است تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده اقتصاد ايران مسيرهاي متنوعي براي تأمين ارز و مديريت تجارت خارجي ايجاد كرده و فشارهاي جديد الزاماً به معناي كمبود منابع ارزي نيست. تقويت عرضه ارز در شبكه بانكي، توسعه معاملات رسمي و پاسخگويي مستقيم به نيازهاي واردكنندگان و متقاضيان حقيقي، بخشي از سياست‌هايي است كه با هدف كاهش التهاب بازار دنبال مي‌شود. هدف اصلي اين سياست‌ها آن است كه تقاضاي واقعي از بازار غيررسمي خارج شده و انگيزه خريدهاي هيجاني كاهش يابد.
تحريم؛ فشار بر جيب مردم
با وجود كاهش مقطعي قيمت‌ها، نمي‌توان اثر تحريم‌ها بر زندگي روزمره مردم را ناديده گرفت. هدف اصلي بسياري از تحريم‌هاي اقتصادي، محدود كردن توان تجاري و مالي ايران است، اما نتيجه عملي آن اغلب در قالب افزايش هزينه زندگي، رشد قيمت كالاها و كاهش قدرت خريد خانوارها ديده مي‌شود. وقتي واردات مواد اوليه دشوارتر مي‌شود يا هزينه انتقال كالا افزايش پيدا مي‌كند، فشار آن در نهايت به مصرف‌كننده منتقل مي‌شود. به همين دليل، حتي در دوره‌هايي كه بازار ارز آرام‌تر است، نگراني درباره حفظ قدرت خريد همچنان پابرجاست. اقتصاددانان معتقدند مقابله با آثار تحريم تنها از مسير مديريت روزانه بازار ارز ممكن نيست؛ بلكه نيازمند افزايش توليد داخلي، توسعه صادرات، جذب سرمايه و اصلاح ساختارهاي اقتصادي است تا وابستگي اقتصاد به شوك‌هاي بيروني كاهش يابد.
چرا طلا همچنان پرريسك است؟
افت قيمت روز يكشنبه يادآور يك واقعيت مهم براي سرمايه‌گذاران خرد نيز بود؛ بازار طلا همواره يك مسير يك‌طرفه ندارد. در ماه‌هاي گذشته بسياري از خريداران با تصور ادامه رشد قيمت وارد بازار شدند، اما كاهش هم‌زمان دلار و اونس جهاني نشان داد كه امكان اصلاح قيمت نيز وجود دارد. فعالان بازار بارها تأكيد كرده‌اند كه خريد هيجاني در دوره‌هاي التهاب مي‌تواند ريسك بالايي داشته باشد، زيرا قيمت طلا تابع دو متغير مستقل است؛ نرخ ارز داخلي و قيمت جهاني اونس. تغيير هر يك از اين دو عامل مي‌تواند جهت بازار را تغيير دهد. به همين دليل، تحليلگران توصيه مي‌كنند تصميم‌گيري درباره خريد و فروش طلا بر پايه هيجان ناشي از اخبار سياسي انجام نشود و متغيرهاي بنيادي اقتصاد نيز مورد توجه قرار بگيرد.
ثبات پايدار چگونه شكل مي‌گيرد؟
كاهش قيمت‌هاي روز يكشنبه را مي‌توان يك علامت مثبت براي بازار دانست، اما ثبات پايدار نيازمند اصلاحات عميق‌تر است. كنترل رشد نقدينگي، كاهش تورم، افزايش توليد، تقويت صادرات غيرنفتي و ايجاد اعتماد در سياست‌گذاري اقتصادي، عواملي هستند كه مي‌توانند نوسانات ارز را به‌صورت ريشه‌اي كاهش دهند. در كنار اين اصلاحات، استمرار مديريت فعال بانك مركزي و استفاده از ظرفيت ذخاير ارزي براي پاسخگويي به تقاضاي واقعي نيز نقش تعيين‌كننده‌اي در جلوگيري از جهش‌هاي ناگهاني قيمت خواهد داشت. در نهايت، آرامش بازار ارز و طلا تنها زماني به آرامش سفره مردم تبديل مي‌شود كه كاهش نوسان‌هاي مالي با مهار تورم و افزايش قدرت خريد همراه باشد؛ هدفي كه همچنان مهم‌ترين اولويت اقتصاد ايران در ماه‌هاي پيش رو محسوب مي‌شود.
