دو خبر براي تجارت زميني ايران
در شرايطي كه تجارت زميني ايران با كشورهاي همسايه بيش از گذشته به مسيرهاي جايگزين و ظرفيت مرزهاي زميني وابسته شده است، تازه‌ترين گزارش‌ها از كاهش زمان ايستايي كاميون‌ها در مرز بازرگان، افزايش ظرفيت پذيرش كاميون‌ها و همزمان پيگيري وضعيت كاميون‌هاي متوقف‌شده در مرز پاكستان حكايت دارد؛ تحولاتي كه مي‌تواند بر سرعت جابه‌جايي كالا و هزينه‌هاي تجارت خارجي اثرگذار باشد.
تعادل|
در شرايطي كه تجارت زميني ايران با كشورهاي همسايه بيش از گذشته به مسيرهاي جايگزين و ظرفيت مرزهاي زميني وابسته شده است، تازه‌ترين گزارش‌ها از كاهش زمان ايستايي كاميون‌ها در مرز بازرگان، افزايش ظرفيت پذيرش كاميون‌ها و همزمان پيگيري وضعيت كاميون‌هاي متوقف‌شده در مرز پاكستان حكايت دارد؛ تحولاتي كه مي‌تواند بر سرعت جابه‌جايي كالا و هزينه‌هاي تجارت خارجي اثرگذار باشد. تردد كاميون‌ها در مرزهاي زميني ايران طي روزهاي اخير در حالي مورد توجه قرار گرفته كه فعالان حوزه حمل‌ونقل بر ضرورت كاهش زمان توقف خودروهاي باري و تسهيل فرآيند ترخيص كالا تأكيد دارند.
در مرز بازرگان، طبق اعلام انجمن صنفي شركت‌هاي حمل‌ونقل بين‌المللي ايران، اقدامات مشترك ميان طرف‌هاي ايراني و تركيه‌اي به افزايش ظرفيت پذيرش كاميون‌ها و كاهش زمان ايستايي منجر شده است.
كاهش ۸ روزه زمان ايستايي در بازرگان
احسان ملك‌زاده، رييس هيات‌مديره انجمن صنفي شركت‌هاي حمل‌ونقل بين‌المللي ايران، با اشاره به نشست‌هاي برگزارشده ميان انجمن‌هاي حمل‌ونقل ايران و تركيه در مرزهاي بازرگان و گوربلاغ، از بهبود روند تردد در اين مرز خبر داده است. به گفته او، با حضور نمايندگان وزارت راه و شهرسازي، سازمان پايانه‌ها و گمركات دو كشور، پايش مشترك وضعيت مرز بازرگان طي سه هفته گذشته در دستور كار قرار گرفته و اين روند همچنان ادامه دارد. در نتيجه اين اقدامات، ظرفيت پذيرش كاميون در مرز بازرگان از ميانگين ۲۷۵ دستگاه در روز به ۳۵۰ دستگاه افزايش يافته و در برخي روزها حتي به ۴۰۵ دستگاه رسيده است.
اين افزايش ظرفيت در حالي رخ داده كه زمان ايستايي كاميون‌ها نيز كاهش يافته است. بر اساس اعلام انجمن صنفي شركت‌هاي حمل‌ونقل بين‌المللي ايران، ميانگين زمان انتظار كاميون‌ها در مرز بازرگان از ۲۵ روز به ۱۷ روز رسيده و به اين ترتيب، هشت روز از زمان ايستايي خودروهاي باري كاهش يافته است.
با وجود اين بهبود، باقي ماندن متوسط ۱۷ روز توقف همچنان رقم قابل توجهي براي فعالان حمل‌ونقل محسوب مي‌شود؛ چراكه طولاني شدن زمان توقف كاميون‌ها مي‌تواند هزينه حمل، انبارداري و در نهايت قيمت تمام‌شده كالا را افزايش دهد.
مرز پاكستان توقف كاميون‌ها در دست پيگيري
در سمت ديگر، وضعيت كاميون‌هاي ايراني در مرز پاكستان نيز طي روزهاي اخير به يكي از موضوعات مورد توجه فعالان تجارت خارجي تبديل شده است. محمدرضا فاروقي، رييس كميسيون گمرك اتاق بازرگاني ايران، درباره گزارش‌ها و تصاوير منتشرشده از توقف كاميون‌هاي ايراني در مرز ريمدان اعلام كرده كه موضوع در دست بررسي است و تلاش مي‌شود موانع موجود در كوتاه‌ترين زمان برطرف شود. او همچنين از برگزاري جلسه‌اي در هفته آينده با حضور رييس اتاق بازرگاني ايران و رييس كل گمرك ايران خبر داده است؛ جلسه‌اي كه قرار است در آن موضوع ترخيص كانتينرها و مسائل مربوط به حمل‌ونقل مورد بررسي قرار گيرد.
فاروقي تأكيد كرده است كه تجارت ميان ايران و پاكستان همچنان برقرار است و در صورت اعمال هرگونه تغيير در نرخ تعرفه‌ها، اين تغييرات بايد به صورت رسمي اعلام و ابلاغ شود. عبدالحكيم ريگي، رييس اتاق مشترك ايران و پاكستان نيز پيش‌تر با اشاره به كاميون‌هاي متوقف‌شده در مرز پيشين، تأكيد كرده بود كه افزايش تعرفه لزوماً به معناي ممنوعيت تجارت نيست و بايد وضعيت كاميون‌هاي معطل‌مانده هرچه سريع‌تر تعيين تكليف شود تا روند ترخيص و جابه‌جايي كالا با مشكل بيشتري مواجه نشود.
پاكستان به دنبال حفظ جريان تجارت؟
در كنار نگراني‌ها درباره وضعيت كاميون‌هاي متوقف‌شده، خبرهايي از ارايه مشوق‌هاي تجاري از سوي پاكستان براي كالاهاي ايراني نيز منتشر شده است. ملك‌زاده در اين زمينه اعلام كرده است كه طرف پاكستاني بسته‌هاي تشويقي براي كالاهاي ايراني در نظر گرفته است. به گفته او، كالاهايي كه از كشورهايي مانند چين وارد پاكستان شده و قرار است از مسير اين كشور به ايران منتقل شوند، مشمول تخفيف‌هاي قابل توجه در هزينه‌هاي انبارداري خواهند شد؛ تخفيف‌هايي كه در برخي موارد به ۸۰ درصد مي‌رسد.
اين اقدام مي‌تواند براي فعالان حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌اي اهميت داشته باشد؛ به‌ويژه در شرايطي كه كاهش هزينه‌هاي انبارداري و كوتاه شدن زمان توقف كالا، نقش مستقيمي در كاهش هزينه‌هاي نهايي تجارت دارد.
رد شايعه تعرفه‌هاي سنگين براي كاميون‌هاي ايراني
با وجود انتشار برخي اخبار در فضاي مجازي درباره وضع تعرفه‌هاي سنگين از سوي پاكستان براي ورود كاميون‌ها و تريلي‌هاي ايراني، رييس هيات‌مديره انجمن صنفي شركت‌هاي حمل‌ونقل بين‌المللي ايران اعلام كرده است كه تاكنون هيچ مدرك يا سند رسمي در اين خصوص دريافت نشده و اين اخبار را شايعه دانسته است.
ملك‌زاده همچنين تأكيد كرده كه در حال حاضر همه مرزهاي زميني كشور باز هستند و تردد حمل‌ونقل كالا از طريق آنها ادامه دارد. مجموع اين تحولات نشان مي‌دهد كه وضعيت مرزهاي زميني ايران در شرايطي دوگانه قرار دارد؛ از يك سو، كاهش هشت‌روزه زمان ايستايي در بازرگان و افزايش ظرفيت پذيرش كاميون‌ها نشانه‌اي از امكان بهبود فرآيندهاي مرزي است و از سوي ديگر، توقف كاميون‌ها در مرز پاكستان نشان مي‌دهد كه تجارت زميني همچنان در برابر تغييرات مقرراتي، تعرفه‌اي و هماهنگي ميان دستگاه‌هاي مختلف آسيب‌پذير است.
فعالان تجاري معتقدند حل مشكلات مرزي نبايد تنها به مديريت مقطعي صف كاميون‌ها يا رفع يك مانع در يك مقطع زماني محدود شود. ايجاد سازوكارهاي پايدار ميان ايران و كشورهاي همسايه، شفافيت در تعرفه‌ها، هماهنگي گمركي و حمل‌ونقلي و كاهش زمان ايستايي مي‌تواند نقش مهمي در كاهش هزينه‌هاي تجارت و افزايش جذابيت مسيرهاي زميني داشته باشد.
در همين چارچوب، پيشنهاد تجارت آزاد ميان ايران و پاكستان نيز از سوي رييس اتاق مشترك دو كشور به عنوان يكي از راهكارهاي بلندمدت براي توسعه روابط تجاري مطرح شده است. اكنون پرسش اصلي اين است كه آيا اقدامات اخير مي‌تواند از يك سو زمان و هزينه عبور كالا از مرزهاي زميني ايران را كاهش دهد و از سوي ديگر، زمينه‌اي پايدار براي توسعه تجارت با كشورهاي همسايه ايجاد كند؟ پاسخ به اين پرسش، بيش از هر چيز به استمرار همكاري‌هاي مرزي و تبديل اقدامات مقطعي به سازوكارهاي پايدار تجاري وابسته است.
