اختلال در هسته معاملات سد راه صعود بورس شد؟

ركوردشكني شاخص كل بورس ادامه دارد، شاخص كل روز اخير تا محدوده 6.7 ميليوني رسيد؛ درادامه شاخص تغيير مسير داد و وارد محدوده ۶‌.۵ ميليوني شد كه مهم‌ترين علت اين موضوع را مي‌توان اختلال در هسته معاملات بازار سهام دانست.

بازار سهام معاملات طي معاملات روز سه شنبه در ادامه مسير صعودي خود قدم برداشت؛ به گونه‌اي كه شاخص كل در ابتداي معاملات حدود 150 هزار واحد رشد و فضاي كلي بازار به صورت قابل توجهي مثبت و در مقطعي حتي 94 درصد از نمادها در محدوده مثبت معامله شدند. در اين روز شاهد آن بوديم كه شاخص كل بورس تا آستانه 6.7 ميليون واحدي رسيد؛ اما فشارها و اختلال در هسته معاملات اجازه اين رشد را نداد و بازار در ادامه معاملات سرخ پوش شد.

تقريبا در نيمه دوم معاملات با بروز اختلال و كندي در سامانه‌هاي معاملاتي، شرايط به‌تدريج تغيير كرد. افزايش نگراني معامله‌گران، همراه با فروش‌هاي سنگين برخي حقوقي‌ها، فشار عرضه را افزايش داد و موجب شد روند صعودي بازار متوقف شود.

برخي كارشناسان و فعالان بازار سرمايه عقيده دارند كه عرضه اوليه تابان و افزايش تعداد كدهاي معاملاتي فعال از عوامل احتمالي ايجاد فشار و اختلال در هسته معاملات است.

 اما مساله اساسي اينجاست كه كندي و هنگ كردن هسته معاملات باعث شد كه دوباره نگراني معامله گران افزايش يافت و به نوعي اعتماد سهامداران نسبت به بازار تا حدودي كاهش يابد، پس از آن شاهد افزايش عرضه‌ها در بازار از سوي انواع كدهاي معاملاتي خصوصا كدهاي معاملاتي بزرگ بوديم. بر همين اساس بخش قابل توجهي از نمادهايي كه در ابتداي معاملات با صف تقاضا مواجه بودند و در ادامه مسير و با اختلال در هسته معاملات وارد محدوده منفي و صفوف فروش شدند.

در 30 دقيقه پاياني معاملات نيز شركت مديريت فناوري بورس تهران اعلام كرد كه اختلال ايجادشده برطرف شده و سامانه‌هاي معاملاتي به وضعيت عادي بازگشته‌اند. انتشار اين خبر به‌تدريج از حجم صف‌هاي فروش كاست و از شدت فشار عرضه در بازار كم كرد.

اما اختلال در هسته معاملات يك ريسك مهم ديگر را به سرمايه‌گذاران نشان نداد، ريسكي كه شايد چندين ماه و چندين سال ناديده گرفته شده و اكنون در كنار ريسك‌هايي همانند جنگ، تحريم، نرخ بهره بالا و ساير متغيرهاي سياسي و اقتصادي كمتر مورد توجه قرار گرفته است.

در كنار اين ريسك يك سيگنال مثبت براي بازار با عنوان نرخ دلار بازار وجود دارد. اين نرخ چند روزي مي‌شود كه ركوردشكني كرده و وارد محدوده بيش از 200 هزار تومان شده است و بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه نرخ دلار اكنون در محدوده 213 هزار توماني معامله مي‌شود. به گفته كارشناسان و فعالان بازار سرمايه اين افزايش نرخ به بازار سهام سيگنال مثبت تزريق كرده و باعث شده بازار روند مثبت هيجاني‌تري بگيرد.

  اختلال فني پرحاشيه

از سوي ديگر اين اختلال در هسته را نمي‌توان يك اختلال فني ساده يا معمول دانست، چراكه سامانه معاملات مهم‌ترين زيرساخت فعاليت بورس به حساب مي‌آيد و ساده‌ترين نقض مي‌تواند باعث زيان سرمايه‌گذاران از دست رفتن فرصت‌هاي معاملاتي آنها شود. سرمايه‌گذاران براساس قيمت، صفوف خريد و فروش، حجم معاملات و به زبان ساده‌تر اطلاعات در لحظه بازار تصميم به معامله مي‌گيرند و هر گونه اختلال فني مي‌تواند يك زيان شناسايي شود. پس ازسال 99 و افزايش تعداد سرمايه‌گذاران بورسي انتظار مي‌رود كه زيرساخت بازارسرمايه نيز تقويت شود؛ از سوي ديگر هر روز شاهد توسعه و جهش در دنياي ديجيتال هستيم در چنين شرايطي اختلال مي‌تواند نشانه ضعف و عدم توجه به زيرساخت‌ها باشد. سوال اساسي اينجاست كه مسوولان بورسي پس از تجربه اختلال‌ها در سال‌هاي گذشته به توسعه زيرساخت‌ها توجه خاصي نداشته‌اند؟

از سوي ديگر نحوه برخورد با اختلال نيز بسيار مهم است. در اصل در زمان بروز هر گونه اختلال مسوولان بايد در لحظه پاسخگو و پيگير باشند نه اينكه مساله را به ساعت آينده منتقل و در خصوص مشكل بعدا شفاف‌سازي كنند.

  خروج بازار سرمايه از ركود

روند نزولي ارزش دلاري بازار سرمايه كه از مردادماه ۱۳۹۹ آغاز شد، اين روزها در نقطه ۹۰ ميليارددلاري متوقف شده است. بررسي‌ها نشان مي‌دهد ارزش دلاري بازار از ۴۳۰ ميليارد دلار در سال ۹۹، به ۲۳۰ ميليارد دلار در آغاز كار دولت سيزدهم و سپس به ۱۵۰ ميليارد دلار در زمان استقرار دولت چهاردهم رسيده است.اين افت ارزش در حالي رخ‌داده كه بسياري از كارشناسان معتقدند با درنظرگرفتن اثر تورم و كاهش ارزش پول ملي، شاخص كل ۶.۵ ميليون واحدي فعلي، بسيار پايين‌تر از ارزش واقعي آن است. به عقيده تحليلگران، اين فاصله معنادار ميان ارزش فعلي و پتانسيل‌هاي ذاتي بازار، نشان‌دهنده ظرفيت بالاي صعودي براي بورس است.

باوجود فشارهاي ژئوپليتيك و شرايط جنگي كه محرك اصلي كاهش ارزش دلاري بازار بوده، شواهد نشان مي‌دهد رويكرد سياستگذار نسبت به بازار سرمايه در حال تغيير است. ثبت معاملات مثبت در بخش قابل‌توجهي از نمادها در آخرين روز كاري هفته گذشته، نشان‌دهنده ورود جريان نقدينگي جديد به بازار است. تحليلگران بازار بر اين باورند كه نيمه دوم سال مي‌تواند فصل شكوفايي بورس باشد. با عبور از شهريورماه و شفاف‌شدن صورت‌هاي مالي، گزارش‌هاي عملكرد و ميزان فروش شركت‌ها، سرمايه‌گذاران باتكيه‌بر اطلاعات متقن، فرصت بهتري براي تصميم‌گيري خواهند داشت؛ موضوعي كه انتظار مي‌رود به تقويت روند صعودي شاخص كل در ماه‌هاي پيش‌رو كمك كند.

  بازار از دريچه معاملات

معاملات بورس تهران در روز سه‌شنبه ۱۰ شهريور ۱۴۰۵ در حالي به كار خود پايان داد كه تالار شيشه‌اي يكي از نوسان‌ترين روزهاي خود را به ثبت رساند؛ معامله‌گران در اين روز شاهد دو نيمه‌اي با دو چهره كاملا متفاوت از بازار بودند. درحالي كه نيمه نخست دادوستدها با پيشتازي قاطع خريداران و ورود سنگين نقدينگي همراه بود، در نيمه دوم موج گسترده عرضه‌ها ورق را برگشت داد تا نماگرهاي بازار بخش عمده‌اي از مسير رشد روزانه خود را پس بدهند.

در نيمه اول بازار، شاخص كل بورس با جهشي پرقدرت به نزديكي مرز رواني ۶.۷ ميليون واحد رسيد و ثبت رشد بيش از ۱۵۱ هزارواحدي محدوده ۶ ميليون و ۶۹۹ هزار واحد را تجربه كرد. در ساعات پاياني، اين نماگر در نهايت با افزايش ۳۵ هزار و ۹۶۸ واحدي معادل ۰.۵۵ درصد در ارتفاع ۶ ميليون و ۵۸۳ هزار و ۹۳۲ واحد آرام گرفت.

از سوي ديگر، شاخص هم‌وزن تنها ۳ هزار و ۶۷۱ واحد معادل ۰.۲ درصد رشد كرد و در سطح يك ميليون و ۸۲۵ هزار و ۴۳۹ واحد ايستاد. رشد ناچيز شاخص هم‌وزن در انتهاي روز، به روشني نشان داد كه دامنه فشار فروش، علاوه بر بزرگان شاخص‌ساز، به سرعت كل پهنه بازار و سهام كوچك‌تر را نيز دربرگرفته است.

در پايان دادوستدهاي روز سه‌شنبه، از مجموع نمادها تنها ۲۴۵ نماد در دامنه مثبت معامله شدند و ۶۱۰ نماد افت قيمت را تجربه كردند. همچنين در مقابل ۱۱۹ نماد دارنده صف خريد، ۳۸۱ نماد با صف‌هاي سنگين فروش مواجه شدند. اگرچه ارزش سفارش‌هاي خريد در كادر تابلو با ثبت رقم ۷ هزار و ۳۶ ميليارد تومان همچنان بالاتر از ارزش ۵ هزار و ۶۸ ميلياردتوماني سفارش‌هاي فروش بود، اما تركيب صف‌ها و برتري عددي نمادهاي منفي، غلبه فروشندگان بر جريان كلي قيمت‌ها را تاييد مي‌كرد.يكي از ويژگي‌هاي برجسته معاملات روز اخير، جهش چشمگير ارزش دادوستدها در پي بالارفتن حجم عرضه‌ها در نيمه دوم بود. ارزش معاملات سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي به رقم كم‌نظير ۵۸ هزار و ۹۱۶ ميليارد تومان رسيد و حجم معاملات نيز رقم ۱۷۱.۴ ميليارد سهم را به ثبت رساند.

به عقيده كارشناسان عبور ارزش معاملات از مرز ۵۸ همت را نبايد لزوما به معناي قدرت تقاضا يا ورود نقدينگي جديد تعبير كرد، بلكه اين رقم بالاي گردش مالي حاصل دست‌به دست شدن سنگين سهام ميان خريداران اوليه و فروشندگان نيمه دوم بازار است. در واقع، شناور شدن بخش زيادي از سهام در قيمت‌هاي بالا و پاسخ سريع عرضه به تقاضا، موجب ثبت اين ارزش معامله بالاي تاريخي شده است.

تغيير جبهه بازار در نيمه دوم، پيامدهاي مستقيمي بر رفتار سهامداران خرد داشت. در پايان معاملات، خروج سنگين ۴ هزار و ۱۹۲ ميليارد تومان پول حقيقي از سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي ثبت شد. علاوه بر اين، صندوق‌هاي درآمد ثابت نيز شاهد خروج ۲ هزار و ۷۷ ميليارد تومان نقدينگي بودند كه نشان‌دهنده ترجيح معامله‌گران به‌نقد نگه‌داشتن منابع در شرايط ابهام است.نگاهي به آمارهاي سرانه دادوستدها نيز برتري مطلق فروشندگان حقيقي را نشان مي‌دهد؛ درحالي كه سرانه خريد هر كد حقيقي ۸۷.۵ ميليون تومان بود، سرانه فروش به ۱۴۱.۶ ميليون تومان رسيد تا نسبت قدرت خريد حقيقي‌ها به رقم منفي ۱.۶۲ تنزل يابد. اين فاصله سنگين‌سرانه‌ها نشان مي‌دهد كه كدهاي درشت و فعالان بزرگ بازار عمدتا در سمت عرضه فعال بوده و ترجيح داده‌اند از فرصت رشد ابتداي روز براي نقدكردن دارايي‌هاي خود استفاده كنند.

به‌طوركلي بازار روز گذشته دو جبهه و دو روند مختلف را تجربه كرد كه علت اين موضوع را مي‌توان ناشي از اختلال در هسته معاملات دانست؛ زماني كه هسته معاملات يعني مهم‌ترين بخش بازار دچار اختلال مي‌شود بازار نيز از روند اصلي خود فاصله مي‌گيرد و درنهايت نوسان روي شاخص سايه مي‌اندازد.