ایجاد نظم چند قطبی عادلانه
رييس‌جمهوري اسلامي ايران با تأكيد بر اينكه ايران آغازگر جنگ نبود بلكه از خود دفاع كرد، گفت: در عين حال ايران همچنان ديپلماسي و مذاكره را مسير اصلي حل اختلافات مي‌داند اما ديپلماسي بدون حسن نيت، احترام به تعهدات و پرهيز از توسل به زور، نمي‌تواند صلح پايدار ايجاد كند.
رييس‌جمهوري اسلامي ايران با تأكيد بر اينكه ايران آغازگر جنگ نبود بلكه از خود دفاع كرد، گفت: در عين حال ايران همچنان ديپلماسي و مذاكره را مسير اصلي حل اختلافات مي‌داند اما ديپلماسي بدون حسن نيت، احترام به تعهدات و پرهيز از توسل به زور، نمي‌تواند صلح پايدار ايجاد كند.
مسعود پزشكيان رييس‌جمهوري اسلامي ايران روز ۱۰ شهريور در نشست سران كشورهاي عضو، ناظر و شركاي سازمان همكاري شانگهاي (شانگهاي پلاس) با تأكيد بر تحولات در حال وقوع در نظام بين‌الملل، بر ضرورت شكل‌گيري جهاني چندقطبي مبتني بر چندجانبه‌گرايي، برابري حاكميت دولت‌ها و حاكميت قانون تأكيد كرد و با اشاره به افزايش تمايل كشورهاي مختلف براي نقش‌آفريني در تصميم‌گيري‌هاي بين‌المللي، تصريح كرد كه تغيير توازن قدرت نبايد به جايگزيني يك مركز قدرت با مركز قدرتي ديگر و انتقال هژموني منجر شود. رييس‌جمهوري اسلامي ايران با اشاره به حملات امريكا و رژيم صهيونيستي عليه ايران و هدف قرار گرفتن مراكز غيرنظامي، زيرساخت‌هاي حياتي و تأسيسات هسته‌اي صلح‌آميز، اين اقدامات را نقض صريح منشور ملل متحد و اصول حقوق بين‌الملل دانست و تأكيد كرد كه تداوم چنين روندي مي‌تواند اعتماد كشورها به سازوكارهاي بين‌المللي و مسير ديپلماسي را تضعيف كند. پزشكيان در عين حال، ديپلماسي و مذاكره را مسير اصلي حل اختلافات دانست و بر ضرورت حسن نيت، احترام به تعهدات و پرهيز از توسل به زور براي دستيابي به صلح پايدار تأكيد كرد. به گزارش ايسنا، مشروح سخنراني مسعود پزشكيان در اجلاس سران سازمان همكاري شانگهاي پلاس به شرح زير است:
«بسم‌الله الرحمن الرحيم
جناب آقاي جباروف، رييس محترم جمهوري قرقيزستان؛
دبيركل محترم سازمان ملل متحد؛
دبيركل محترم سازمان همكاري شانگهاي؛
عاليجنابان، روساي محترم دولت‌ها؛
خانم‌ها و آقايان؛
در آغاز، مايلم ضمن تبريك سالروز استقلال جمهوري قرقيزستان، از جناب آقاي جباروف، رييس‌جمهور محترم جمهوري قرقيزستان، و دولت و مردم اين كشور براي ميزباني شايسته اين نشست و تلاش‌هاي ارزشمند آنان در دوره رياست بر سازمان همكاري شانگهاي، صميمانه تشكر كنم. حضور كشورهاي عضو، ناظر و شركاي سازمان در قالب «شانگهاي پلاس» را نيز مغتنم مي‌شمارم. اين قالب، با گستره جغرافيايي و ظرفيت‌هاي سياسي و اقتصادي خود، مي‌تواند به يكي از بسترهاي مهم گفت‌وگو و همكاري ميان كشورهاي موثر در شكل‌دهي به نظم بين‌المللي آينده تبديل شود.
عاليجنابان؛ موضوع بحث امروز، يعني نقش سازمان ملل متحد به عنوان ركن اساسي نظم عادلانه جهاني و سهم كشورهاي‌شانگهاي پلاس در تحقق جهان چندقطبي، ما را با يك پرسش بنيادي مواجه مي‌كند. جهان در حال تغيير است. توزيع قدرت اقتصادي، سياسي و فناوري در حال تحول است. كشورهاي بيشتري خواهان ايفاي نقش موثرتر در تصميم‌گيري‌هاي بين‌المللي هستند و واقعيت‌هاي جديد نظام بين‌الملل ديگر با ساختارهاي شكل‌گرفته در دهه‌هاي گذشته انطباق كامل ندارد. اما پرسش اساسي اين است كه اين تحول چگونه بايد مديريت شود؟
جهان چندقطبي زماني مي‌تواند به يك نظم عادلانه منجر شود
از ديدگاه جمهوري اسلامي ايران، پاسخ را نبايد در جايگزين كردن يك مركز قدرت با مركز قدرتي ديگر جست‌وجو كرد. هدف نبايد انتقال هژموني از يك قدرت به قدرت ديگر باشد. جهان چندقطبي زماني مي‌تواند به يك نظم عادلانه منجر شود كه با چندجانبه‌گرايي موثر، برابري حاكميت دولت‌ها و حاكميت قانون همراه باشد.ما به سازمان ملل متحد به عنوان نهادي متعلق به يك دوره تاريخي خاص نگاه نمي‌كنيم كه با تغيير توازن قدرت بايد كنار گذاشته شود. برعكس، سازمان ملل متحد بايد به نهادي تبديل شود كه واقعيت‌هاي جهان جديد را بهتر نمايندگي كند و بتواند ماموريت اصلي خود را در حفظ صلح و امنيت بين‌المللي، پيشگيري از جنگ و حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات با كارآمدي بيشتري انجام دهد.
عملكرد سازمان ملل و شوراي امنيت در مواجهه با تحولات غزه، لبنان و تجاوز اخير به ايران بسيار نااميدكننده است
براي تحقق اين هدف، سازمان ملل متحد و شوراي امنيت آن بايد عملكردي عادلانه‌تر و موثرتر در مواجهه با تحولات جهاني داشته باشند. امروز، جهان با تجاوزات نظامي، نسل‌كشي، جرايم جنگي، تروريسم و تحريم‌هاي غيرقانوني مواجه است. عملكرد سازمان ملل متحد و شوراي امنيت ملل متحد در مواجهه با اين تحولات از جمله در غزه، لبنان و تجاوز اخير به ايران بسيار نااميدكننده است.
عاليجنابان؛ امروز يكي از مهم‌ترين تهديدها عليه نظم بين‌المللي، تضعيف اصولي است كه پايه‌هاي منشور ملل متحد را تشكيل مي‌دهند.
حمله به تأسيسات هسته‌اي صلح‌آميز ايران نقض صريح منشور ملل متحد و اصول حقوق بين‌الملل بود
تجاوز نظامي امريكا و رژيم صهيونيستي عليه ايران، از جمله به شهادت رساندن رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران، حمله به مدرسه ميناب و شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز، حمله به ورزشگاه لامرد، حمله به مراكز درماني و آموزشي، هدف قرار دادن مردم غيرنظامي و زيرساخت‌هاي حياتي كشور، از جمله زيرساخت‌هاي مالي و بانكي و حمل‌ونقل، و همچنين حمله به تأسيسات هسته‌اي صلح‌آميز تحت نظارت آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي، نقض صريح منشور ملل متحد و اصول حقوق بين‌الملل بود.
سوال اين است كه اگر چنين اقداماتي بدون پاسخ موثر جامعه بين‌المللي عادي شوند، كدام كشور مي‌تواند اطمينان داشته باشد كه فردا حاكميت و امنيت آن در برابر توسل به زور مصون خواهد ماند؟
اگر تهديد نظامي همزمان با مذاكره دنبال شود، چگونه مي‌توان به حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات رسيد؟
اگر تأسيسات هسته‌اي صلح‌آميز تحت پادمان آژانس نيز در جريان يك درگيري نظامي هدف قرار گيرند، چه انگيزه‌اي براي كشورها باقي خواهد ماند تا به سازوكارهاي بين‌المللي نظارت و راستي‌آزمايي اعتماد كنند؟ و اگر تهديد نظامي و توسل به زور همزمان با مذاكره و ديپلماسي دنبال شود، چگونه مي‌توان اعتماد لازم براي حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات را حفظ كرد؟ اين پرسش‌ها نه درباره ايران بلكه درباره آينده نظم بين‌المللي هستند.
ايران همچنان ديپلماسي و مذاكره را مسير اصلي حل اختلافات مي‌داند
جمهوري اسلامي ايران آغازگر جنگ نبود. بلكه از خود دفاع كرد. در عين حال، ايران همچنان ديپلماسي و مذاكره را مسير اصلي حل اختلافات مي‌داند. اما ديپلماسي بدون حسن نيت، بدون احترام به تعهدات و بدون پرهيز از توسل به زور، نمي‌تواند صلح پايدار ايجاد كند.تجربه اخير و نقض مكرر تعهدات مندرج در يادداشت تفاهم اسلام‌آباد از سوي امريكا نشان داد كه حتي هنگامي كه طرف‌ها به يك چارچوب سياسي براي توقف درگيري و آغاز مذاكرات دست مي‌يابند، نبود ضمانت اجراي موثر و بازگشت به سياست فشار و تهديد، مي‌تواند مسير ديپلماسي را با شكست مواجه كند.
عاليجنابان؛ ما در برابر يك انتخاب تاريخي قرار داريم. مي‌توانيم شاهد شكل‌گيري جهاني باشيم كه در آن رقابت ميان قدرت‌ها به چندپارگي، منازعه و بي‌ثباتي بيشتر منجر شود. يا مي‌توانيم براي شكل‌گيري جهاني چندقطبي تلاش كنيم كه در آن تنوع مراكز قدرت با همكاري چندجانبه، احترام به منشور ملل متحد و برابري حاكميت دولت‌ها همراه باشد. جمهوري اسلامي ايران گزينه دوم را انتخاب مي‌كند...
كشورهاي‌شانگهاي پلاس با ظرفيت‌هاي سياسي، اقتصادي، جمعيتي و جغرافيايي خود، مي‌توانند سهم مهمي در تحقق چنين جهاني داشته باشند. بياييد بيست‌وپنجمين سالگرد سازمان همكاري شانگهاي را نه تنها با گراميداشت گذشته، بلكه با تعهد به آينده برگزار كنيم. رييس‌جمهور همچنین در دیدار با رییس‌جمهور روسیه در حاشیه این اجلاس با اشاره به آمادگي ايران براي اجراي تعهدات خود در چارچوب توافق اخير گفت: اگر امريكا به تعهدات خود در توافق بازگردد، جمهوري اسلامي ايران نيز آمادگي دارد براي اجراي آن اقدام كند. او با اشاره به سطح ممتاز روابط دو كشور و روند مطلوب اجراي تفاهمات مشترك، از حمايت‌هاي دولت و ملت روسيه از جمهوري اسلامي ايران در مقاطع مختلف، ازجمله دوران جنگ و همچنين شرايط ناشي از تحريم‌هاي امريكا قدرداني كرد. رييس‌جمهور با بيان اينكه مواضع روسيه در سازمان ملل متحد و ديگر محافل بين‌المللي نشان‌دهنده ماهيت متفاوت روابط تهران و مسكو است، اظهار كرد: اين حمايت‌ها نشان مي‌دهد ارتباط ميان دو كشور يك ارتباط معمولي نيست، بلكه روابطي راهبردي و مبتني بر منافع و مصالح مشترك است. پزشكيان با تاكيد بر ضرورت مقابله با يكجانبه‌گرايي و سياست‌هاي مبتني بر فشار و تحريم تصريح كرد: باور داريم كه مي‌توانيم در برابر يكجانبه‌گرايي و تحريم‌هاي ظالمانه امريكا با قدرت ايستادگي كنيم. رييس‌جمهور برگزاري اجلاس سران سازمان همكاري شانگهاي را نشانه‌اي از شكل‌گيري اراده‌اي گسترده‌تر در ميان كشورهاي جهان براي مقابله با يكجانبه‌گرايي دانست و افزود: ديگر كشورها نيز نمي‌پذيرند كه نظام بين‌الملل بر مبناي يكجانبه‌گرايي اداره شود و هيچ كشوري حق ندارد حاكميت كشور ديگري را نقض كند يا با توسل به زور، اهداف خود را بر ديگران تحميل كند. پزشكيان با اشاره به تجاوز نظامي امريكا و اسراييل به ايران و شهادت رهبري عظيم‌الشأن و جمعي از فرماندهان و مردم از جمله دانش‌آموزان اظهار كرد: اين جنايات هيچ وجاهت قانوني نداشت و چنين تجاوزي به هيچ وجه قابل توجيه نيست.
رييس‌جمهور تاكيد كرد: ملت ايران در برابر اين تجاوزگري با قدرت ايستاد و اگر قرار باشد اين روند ادامه پيدا كند، بار ديگر با قدرت ايستادگي خواهد كرد. پزشكيان در عين حال با اشاره به آمادگي ايران براي اجراي تعهدات خود در چارچوب توافق اخير گفت: اگر امريكا به تعهدات خود در توافق بازگردد، جمهوري اسلامي ايران نيز آمادگي دارد براي اجراي آن اقدام كند. رييس‌جمهور خاطرنشان كرد: امريكا ديگر نمي‌تواند با زبان زور، خواسته‌ها و مطالبات غيرقانوني خود را بر ملت ايران تحميل كند. پزشكيان همچنين حضور فعال ايران در سازمان‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي ازجمله سازمان همكاري شانگهاي و گروه بريكس را در تقويت روند چندجانبه‌گرايي موثر دانست و گفت: از نگاه بلند و رويكرد روسيه به چندجانبه‌گرايي حمايت مي‌كنيم و باور داريم كه در نهايت چندجانبه‌گرايي بر يكجانبه‌گرايي غلبه خواهد كرد. رييس‌جمهور با تاكيد بر عمق و صداقت روابط تهران و مسكو اظهار كرد: تعاملات ايران و روسيه صادقانه و عميق بوده و روابط دو كشور در همه زمينه‌ها بهبود يافته و در آينده نيز بيش از پيش توسعه خواهد يافت. پزشكيان با اشاره به ظرفيت‌هاي اقتصادي و سياسي دو كشور گفت: امريكا و كشورهاي غربي با اعمال تحريم عليه ايران و روسيه، در واقع خود را از ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي اين كشورها محروم مي‌كنند. هر چه ايران، روسيه و ديگر كشورهاي عضو سازمان همكاري شانگهاي روابط و مناسبات خود را توسعه دهند، آثار و كارآمدي سياست‌هاي مبتني بر زور و تحريم‌هاي يكجانبه كاهش خواهد يافت. ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه نيز در اين ديدار با گراميداشت ياد و خاطره رهبري شهيد و نقش ايشان در مسير توسعه مشاركت راهبردي دو كشور، بر عزم مسكو براي استمرار و تعميق همكاري‌هاي دوجانبه تاكيد كرد. رييس‌جمهور روسيه با اشاره به شهادت رهبري عاليقدر و جمعي از مسوولان، فرماندهان و شهروندان ايراني، اين اقدام را فاجعه و جنايتي بزرگ توصيف كرد كه به هيچ عنوان قابل توجيه نيست. ولاديمير پوتين با بيان اينكه امريكا و رژيم صهيونيستي در جريان تجاوز به ايران به اهداف خود دست نيافتند، انسجام و مقاومت مردم ايران را از عوامل اصلي ناكامي اين اهداف دانست. رييس‌جمهور روسيه افزود كه مسكو بارها به امريكا و اسراييل هشدار داده بود كه راهكار نظامي در برابر ايران هيچ چشم‌انداز موفقي نخواهد داشت و تاكيد كرد: ايران كشوري با تمدن و فرهنگ غني و ريشه‌دار است و امروز آنان در حال درك اين واقعيت هستند. ولاديمير پوتين همچنين با ابراز نگراني نسبت به تداوم تنش‌ها در منطقه، ابراز اميدواري كرد مذاكرات به نتايج ملموس منجر شود و گفت: همه ما علاقه‌مند به تحقق اين هدف هستيم. رييس‌جمهور روسيه با تاكيد بر اينكه مسكو توسعه روابط با تهران را در همه زمينه‌ها ادامه خواهد داد، اظهار كرد: ارتباطات خود با ايران را در تمامي حوزه‌ها استمرار خواهيم بخشيد. ولاديمير پوتين همچنين گفت: مردم روسيه با مردم ايران كه در حال دفاع از منافع خود هستند، اعلام همبستگي مي‌كنند. رييس‌جمهور روسيه در ادامه با اشاره به روند مناسبات دوجانبه خاطرنشان كرد: روابط روسيه و ايران در همه زمينه‌ها به‌طور پيوسته در حال توسعه است. روسيه و ايران، به‌رغم شرايط نظامي و سياسي، روند رو به رشد سال گذشته در روابط تجاري و اقتصادي را حفظ كرده‌اند. ولاديمير پوتين همچنين در اين ديدار از رييس‌جمهور كشورمان خواست سلام و احترام وي را به رهبر معظم انقلاب اسلامي، حضرت آيت‌الله مجتبي خامنه‌اي ابلاغ كند.
