چرا بازار سرمايه بايد فرآيند تامين مالي پروژه‌ها را چابك‌تر كند؟
پنجمين نشست از «سلسله‌نشست‌هاي شناسايي، ارزيابي و ارتقاي نقش شركت‌هاي پروژه سهامي عام در راستاي سرمايه‌گذاري براي توليد»، با عنوان، داستان شارپيلن؛ مسير طي شده، با محوريت بررسي تجربه پذيره‌نويسي عمومي سهام شركت پتروشيمي ارغوان گستر ايلام با نماد «شارپيلن» در بازار سرمايه، با حضور متوليان و ذينفعان پذيره‌نويسي اين شركت برگزار شد.
پنجمين نشست از «سلسله‌نشست‌هاي شناسايي، ارزيابي و ارتقاي نقش شركت‌هاي پروژه سهامي عام در راستاي سرمايه‌گذاري براي توليد»، با عنوان، داستان شارپيلن؛ مسير طي شده، با محوريت بررسي تجربه پذيره‌نويسي عمومي سهام شركت پتروشيمي ارغوان گستر ايلام با نماد «شارپيلن» در بازار سرمايه، با حضور متوليان و ذينفعان پذيره‌نويسي اين شركت برگزار شد. در اين نشست درباره روند اجراي پروژه، فرآيند پذيره‌نويسي، عملكرد مالي پيش‌وپس از پذيره‌نويسي، بازده سهم و همچنين نقاط قوت و چالش‌هاي استفاده از ابزار پذيره‌نويسي عمومي سهام شركت‌هاي پروژه سهامي عام، همفكري و تبادل نظر شد.
امير بهداد سلامي، مدير پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به اهداف برگزاري اين نشست اعلام كرد: اين جلسات باهدف بررسي عملكرد و آسيب‌شناسي ابزار شركت‌هاي پروژه سهامي عام برگزار مي‌شود تا تجربه‌هاي به دست‌آمده از پروژه‌هاي اجرا شده، براي تقويت اين ابزار در آينده مورداستفاده قرار گيرد.
او ادامه داد: يكي از موضوعات مهمي كه بايد موردتوجه قرار گيرد، شرايط فعلي كشور و نياز به تامين مالي و تجهيز منابع براي پيشبرد طرح‌هاي توسعه، نوسازي و بازسازي است. در چنين شرايطي، شركت‌هاي پروژه سهامي عام مي‌توانند يكي از گزينه‌هاي تامين مالي باشند و به همين دليل بايد نقاط قوت و ضعف تجربه‌هاي موجود را به‌طور دقيق شناسايي كنيم تا در ادامه بتوانيم از اين ابزار قوي‌تر و موثرتر استفاده كنيم تا در آينده بتوان ظرفيت بيشتري از بازار سرمايه را براي تامين مالي پروژه‌هاي توليدي و توسعه‌اي كشور به كار گرفت.
او با تاكيد بر فلسفه شكل‌گيري شركت‌هاي پروژه سهامي عام گفت: وقتي از اين ابزار صحبت مي‌كنيم، هدف اين است كه پروژه‌ها را تامين مالي كنيم و به اجراي آنها كمك كنيم؛ بنابراين نبايد صرفا به سمت پروژه‌هايي برويم كه ۹۰ درصد پيشرفت دارند.
سلامي افزود: اگر تنها پروژه‌هاي نزديك به بهره‌برداري را تامين مالي كنيم، نمي‌توان گفت اين ابزار توانسته ماموريت اصلي خود را به‌درستي انجام دهد. يك ابزار موثر در بازار سرمايه بايد در نهايت بتواند پروژه‌هايي با پيشرفت ۲۰ تا ۳۰ درصد را نيز تامين مالي كند و آنها را به مرحله بهره‌برداري برساند.
مدير پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي سازمان بورس درعين‌حال گفت: از سوي ديگر، تامين مالي پروژه‌هايي با پيشرفت ۲۰ يا ۳۰ درصد، ريسك بيشتري دارد و ممكن است ايجاد يك تجربه موفق براي بازار را دشوارتر كند؛ بنابراين بايد بين اين ۲ موضوع تعادل برقرار كنيم؛ به‌ويژه در مراحل ابتدايي و تجربه‌هاي نخست تلاش كنيم تجربه‌اي مثبت و قابل‌اتكا در ذهن بازار و سرمايه‌گذاران ايجاد شود.
او ادامه داد: هرچند سرمايه‌گذاران را در قالب سرمايه‌گذاران حرفه‌اي و بازار حرفه‌اي هدف‌گذاري مي‌كنيم، اما لازم است اين سرمايه‌گذاران به‌تدريج تجربه و توانمندي لازم براي ارزيابي پروژه‌ها را نيز به دست آورند تا بتوانند با شناخت و محاسبه دقيق‌تر وارد فرآيند سرمايه‌گذاري شوند. در مورد شركت‌هاي سهام پروژه نيز بايد تلاش كنيم چنين تجربه مثبتي را در مراحل اوليه شكل دهيم.
او افزود: در ابتداي مسير، بهتر است پروژه‌هايي انتخاب شوند كه ضريب اطمينان و احتمال موفقيت بالاتري دارند. درصد پيشرفت پروژه، تركيب سهامداران و پشتوانه پروژه از جمله عواملي هستند كه مي‌توانند در ايجاد اين اطمينان موثر باشند.
مدير پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي سازمان بورس تاكيد كرد: البته هدف نهايي اين است كه بستري ايجاد شود تا پروژه‌هاي ديگر نيز بتوانند از اين ابزار استفاده كنند و دامنه كاربرد شركت‌هاي سهام پروژه محدود به چند پروژه با ريسك پايين نباشد.
سلامي با اشاره به ۳ تجربه بررسي‌شده در اين سلسله نشست‌ها اعلام كرد: اكنون ۳ تجربه متفاوت در اختيار داريم و هر يك از اين ۳ شركت، ويژگي‌هاي خاص خود را داشته‌اند و آموزه‌هاي متفاوتي از آنها به دست آمده است؛ بنابراين بايد از اين ۳ تجربه به عنوان مبنايي براي بازنگري و اصلاح ابزار استفاده كنيم.
سلامي با تاكيد بر ضرورت تناسب ابزار تامين مالي با ويژگي‌هاي هر پروژه گفت: بايد توجه داشته باشيم كه تامين مالي تنوع زيادي دارد، پروژه‌ها و شركت‌ها نيز ويژگي‌هاي متفاوتي دارند و الزاما ابزاري كه براي يك شركت يا پروژه مناسب است، براي شركت يا پروژه ديگري مناسب نخواهد بود.
او تاكيد كرد: اين تنوع ابزارها بايد به مشاوران كمك كند تا بتوانند متناسب با نياز هر شركت يا پروژه، ابزار مناسب‌تري را براي تامين مالي پيشنهاد و انتخاب كنند. سلامي ابراز اميدواري كرد كه اين تجربه بتواند زمينه‌اي براي تصميم‌گيري سريع‌تر و دقيق‌تر در پروژه‌هاي آينده فراهم كند و با استفاده از آموزه‌هاي به دست‌آمده، مسير توسعه و استفاده از شركت‌هاي سهام پروژه در بازار سرمايه با سرعت و اطمينان بيشتري دنبال شود.
اشكان دشتي‌زاده، مديرعامل و عضو هيات‌مديره پتروشيمي ارغوان گستر ايلام، تامين مالي را يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي پروژه‌هاي بزرگ در كشور دانست و گفت: در پروژه‌هايي كه اجراي آنها طولاني مي‌شود يا با بحران‌هايي مانند كرونا و جنگ مواجه مي‌شوند، تامين مالي اهميت بيشتري پيدا مي‌كند. بخشي از منابع مورد نياز ارغوان گستر ايلام نيز از طريق بازار سرمايه و به عنوان نخستين شركت پروژه در حوزه صنايع پتروشيمي تامين شد.
او افزود: اگرچه اين تامين مالي در مقايسه با مجموع سرمايه‌گذاري انجام‌شده توسط هلدينگ خليج فارس، پترول و ساير سهامداران عمده رقم بزرگي نبود، اما به دليل زمانبندي مناسب، منابع در مرحله نهايي پروژه در اختيار شركت قرار گرفت و توانست در تكميل پروژه نقش موثري داشته باشد.
حميد فدايي، مدير طرح‌هاي توسعه هلدينگ خليج‌فارس، با تشريح تجربه پتروشيمي ارغوان گستر ايلام اعلام كرد: پروژه‌ها يا به بيان ديگر خطوط توليد دست دوم از مزيت‌هايي مانند هزينه خريد مناسب‌تر و كامل بودن تجهيزات برخوردارند، اما در مقابل، قديمي بودن فناوري، چالش‌هاي انتقال، نصب و راه‌اندازي مجدد و تطبيق تجهيزات با شرايط محيطي جديد، ريسك‌ها و دشواري‌هايي را به همراه دارند.
فدايي با اشاره به تاثير تحريم‌ها، كرونا، تورم و افزايش نرخ ارز بر روند اجراي پروژه گفت: با وجود اين چالش‌ها، توليد آزمايشي پتروشيمي ارغوان گستر ايلام از سال ۱۴۰۴ آغاز شده و اين مجموعه اكنون در حال توليد آزمايشي است.
ظرفيت شركت‌هاي پروژه براي تامين مالي بيشتر موردتوجه قرار گيرد
احمد لطفي، رييس اداره نظارت بر انتشار و ثبت اوراق بهادار سرمايه‌اي سازمان بورس، با اشاره به روند شكل‌گيري شركت‌هاي پروژه در بازار سرمايه اعلام كرد: ارغوان گستر ايلام سومين شركت پروژه‌اي بود كه در اين چارچوب انجام شد و پيش از آن نيز ۲ شركت «شگستر» و «فطلوع» در اين مسير قرار گرفته بودند.
او يكي از مهم‌ترين مزيت‌هاي ارغوان گستر ايلام را پيشرفت بالاي پروژه در زمان ورود به بازار سرمايه دانست و گفت: اين شركت زماني وارد بازار شد كه حدود ۹۷ تا ۹۸ درصد پيشرفت داشت. يكي از درس‌هاي مهم تجربه ارغوان گستر ايلام اين است كه بهتر است پروژه‌ها زماني براي عرضه عمومي وارد بازار سرمايه شوند كه ريسك‌هاي اصلي اجراي آنها تا حد زيادي برطرف شده باشد تا سرمايه‌گذاران بتوانند با اطمينان بيشتري وارد پروژه شوند.
او گفت: درعين‌حال، بايد ظرفيت شركت‌هاي پروژه براي تامين مالي بيشتر نيز موردتوجه قرار گيرد و با اصلاح فرآيندها، اين ابزار بتواند در پروژه‌هاي بزرگ‌تر و در مراحل مختلف پيشرفت مورداستفاده قرار گيرد.
كاهش و بازنگري در فرآيندپذيرش و تامين مالي
محدثه رزاقي، معاون خدمات مالي تامين سرمايه خليج‌فارس اعلام كرد: در حال حاضر پروژه ابتدا بايد فرآيند بررسي و پذيرش در شركت بورس را طي كند و پس از دريافت مجوز، مراحل ديگري در سازمان بورس نيز انجام مي‌شود كه در مجموع زمانبر است.
معاون خدمات مالي تامين سرمايه خليج‌فارس با اشاره به پروژه‌هايي مانند نيروگاه‌هاي خورشيدي تاكيد كرد: پروژه‌هايي كه پس از دريافت منابع مي‌توانند در مدت كوتاهي به بهره‌برداري برسند، مي‌توانند گزينه‌هاي جذاب‌تري براي استفاده از ابزار شركت پروژه باشند؛ در مقابل، پروژه‌هاي بزرگ پتروشيمي، پالايشي و فولادي معمولازمان بيشتري براي تكميل نياز دارند و در اين مدت ممكن است با چالش‌هاي جديدي مانند نوسانات اقتصادي، كرونا يا جنگ مواجه شوند.
او گفت: شركت‌هاي پروژه مي‌توانند در بازار سرمايه ابزار موثري براي تامين مالي باشند و در بسياري از موارد، مي‌توان اين روش را به صندوق پروژه و برخي مدل‌هاي ديگر تامين مالي ترجيح داد.
كوتاه‌سازي فرآيند تامين مالي ضرورت پروژه‌ها در شرايط تورمي است
عبدالاحد فرج‌زاده، مديرعامل شركت پژوهشگران فن گستر، شرايط فعلي اقتصاد ايران را از منظر تامين مالي پروژه‌ها چالش‌برانگيز دانست و گفت: پروژه‌هاي متعددي در حوزه‌هاي مختلف از جمله فولاد، پتروشيمي و ساير صنايع در حال بررسي و پيگيري براي تامين مالي از طريق اوراق ارزي، منابع بانكي و ابزارهاي بازار سرمايه هستند. او تاكيد كرد: كوتاه‌كردن مسير تامين مالي و تسريع فرآيندهاي مربوط به آن، به‌ويژه در شرايط تورمي، ضروري است تا منابع مالي با سرعت بيشتري به پروژه‌ها برسد و بهترين استفاده از سرمايه صورت گيرد.
ضرورت اصلاح نگاه بازار سرمايه به پذيره‌نويسي
مجيد عموعلي، كارشناس مسوول پذيرش شركت بورس تهران در ادامه اين نشست گفت: بازار سرمايه در ارزيابي شركت‌ها، توجه ويژه‌اي به سودآوري دارد و هرچه فاصله زماني تا بهره‌برداري طولاني‌تر باشد، جذابيت شركت براي سرمايه‌گذاران كاهش پيدا مي‌كند. او، فاصله زماني ميان پذيره‌نويسي و ثبت افزايش سرمايه را يكي ديگر از چالش‌هاي اين روش دانست و گفت: در عرضه‌هاي اوليه معمول (عرضه درصدي از سهام متعلق به سهامدار عمده)، سهام پس از عرضه به سرعت قابل‌معامله مي‌شود، اما در پذيره‌نويسي شركت‌هاي پروژه، سرمايه‌گذار بايد مدتي منتظر ثبت افزايش سرمايه و بازگشايي نماد بماند.
او افزود: اگر اين فاصله زماني طولاني شود، سرمايه‌گذار با اين ريسك مواجه است كه نمي‌داند نماد در چه شرايطي از بازار بازگشايي خواهد شد؛ بنابراين كاهش اين فاصله مي‌تواند به افزايش جذابيت پذيره‌نويسي شركت‌هاي پروژه كمك كند. عموعلي بر ضرورت اصلاح نگاه بازار سرمايه به پذيره‌نويسي تاكيد كرد و گفت: در بازار سرمايه گاهي پذيره‌نويسي شركت‌هاي پروژه از عرضه اوليه جدا تلقي مي‌شود، در حالي كه از منظر مفهومي، نخستين عرضه عمومي سهام يك شركت به سرمايه‌گذاران، عرضه اوليه محسوب مي‌شود و بايد اين نگاه در ميان فعالان بازار سرمايه اصلاح شود. او با اشاره به فرآيندپذيرش شركت‌هاي پروژه اعلام كرد: بر اساس دستورالعمل مربوط به شركت‌هاي پروژه، ابتدا كليات پروژه بايد به تاييد هيات پذيرش بورس مربوط برسد و پس از آن مجوزهاي لازم را سازمان بورس صادر كند. عموعلي افزود: با توجه به ريسك‌هاي خاص شركت‌هاي پروژه، بورس تهران در سال‌هاي اخير براي بررسي دقيق‌تر اين شركت‌ها، ارايه سه مدرك شامل گزارش امكان‌سنجي (FS)، گزارش رتبه‌بندي اعتباري و طرح كسب‌وكار را موردتوجه قرار داده است.
او ادامه داد: بخشي از زمانبر بودن فرآيند به بررسي همين مستندات مربوط مي‌شود، چراكه سرمايه‌گذاران عمومي قرار است در پروژه سرمايه‌گذاري كنند و لازم است اطلاعات پروژه، وضعيت مالي، سهامداري و ريسك‌هاي آن با دقت و شفافيت بيشتري بررسي شود.
