تلفن ثابت در مسير نزول
تازهترين آمارهاي ارتباطات كشور از تغيير تدريجي الگوي مصرف و توسعه زيرساختهاي ارتباطي در ايران حكايت دارد؛ جايي كه تلفن همراه با عبور ضريب نفوذ از مرز ۲۰۰ درصد، همچنان در حال گسترش است، اما تلفن ثابت و باند پهن ثابت مسير معكوسي را طي ميكنند.
تازهترين آمارهاي ارتباطات كشور از تغيير تدريجي الگوي مصرف و توسعه زيرساختهاي ارتباطي در ايران حكايت دارد؛ جايي كه تلفن همراه با عبور ضريب نفوذ از مرز ۲۰۰ درصد، همچنان در حال گسترش است، اما تلفن ثابت و باند پهن ثابت مسير معكوسي را طي ميكنند. همزمان، توسعه فيبر نوري و حركت تدريجي كاربران به سمت نسلهاي بالاتر اينترنت همراه، تصويري دوگانه از بازار ارتباطات كشور ترسيم كرده است؛ بازاري كه در كنار رشد دسترسي، همچنان با چالشهايي در زمينه كيفيت خدمات، قطعي و پشتيباني مواجه است. در بهار ۱۴۰۵، ضريب نفوذ تلفن همراه در ايران براي نخستينبار از مرز ۲۰۰ درصد گذشت و به ۲۰۰.۱۰ درصد رسيد. اين رقم در مقايسه با بهار ۱۴۰۴ رشد ۵.۴۹ درصدي را نشان ميدهد. همزمان تعداد مشتركين فعال تلفن همراه به ۱۷۴ ميليون و ۳۵۵ هزار نفر افزايش يافت، در حالي كه تعداد مشتركين تلفن ثابت و باند پهن ثابت با كاهش مواجه شد. فصلنامه آماري شماره ۵۷ سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي كه توسط معاونت توسعه و مديريت منابع منتشر شده، تصويري جامع از وضعيت بخش ارتباطات و فناوري اطلاعات در سه ماهه اول سال ارايه ميدهد و نشان ميدهد كه شبكه سيار همچنان موتور محرك اصلي توسعه ICT كشور است.
رشد شبكه سيار و تغيير الگوي مصرف
بر اساس دادههاي فصلنامه، تعداد مشتركين تلفن همراه در بهار ۱۴۰۵ به ۱۷۴,۳۵۵,۱۵۶ نفر رسيد كه نسبت به بهار ۱۴۰۴ (۱۶۴,۱۹۰,۰۳۴ نفر) رشد ۶.۱۹ درصدي داشته است. ضريب نفوذ نيز از ۱۸۹.۶۸ به ۲۰۰.۱۰ درصد افزايش يافته است. اين رشد عمدتاً ناشي از افزايش خطوط اعتباري و دايمي بوده و نشاندهنده تداوم وابستگي كاربران به خدمات موبايل است. در بخش باند پهن سيار نيز وضعيت مشابهي مشاهده ميشود. تعداد مشتركين باند پهن سيار به ۱۳۷,۶۶۲,۰۵۵ نفر رسيد و ضريب نفوذ آن ۱۴۶.۵۱ درصد شد كه رشد ۴.۶۰ درصدي نسبت به دوره مشابه سال قبل دارد. تركيب فناوريها نشان ميدهد كه ۴G همچنان غالب است و حدود ۹۲ درصد سهم بازار را در اختيار دارد، در حالي كه سهم ۵G به حدود ۵ درصد و ۳G به ۳ درصد رسيده است. اين توزيع بيانگر گذار تدريجي اما پيوسته به سمت نسلهاي بالاتر است. ترافيك مكالمات شبكه سيار در اين دوره به بيش از ۱۰۰ ميليارد و ۶۰۲ ميليون دقيقه رسيد و متوسط مكالمه ماهانه هر كاربر ۱۹۲.۳۳ دقيقه ثبت شد. در بخش پيامك نيز ۸۶ ميليارد و ۱۴۶ ميليون پيامك ارسال شده و متوسط پيامك ماهانه هر كاربر ۱۶۴.۷۰ عدد بوده است. سهم بازار مكالمات به ترتيب متعلق به همراه اول (حدود ۶۷ درصد)، ايرانسل (۳۱ درصد) و رايتل (۲ درصد) است. در پيامك نيز همراه اول با ۶۰ درصد سهم، ايرانسل با ۳۴ درصد و رايتل با ۶ درصد قرار دارند. پوشش شبكه نيز گسترش يافته است. همراه اول بيشترين تعداد شهرها و روستاها را تحت پوشش دارد و درصد پوشش جمعيتي نسلهاي مختلف (بهويژه ۴G و ۳G) در سطح بالايي قرار دارد. تعداد روستاهاي بالاي ۲۰ خانوار داراي حداقل يك ارتباط به بيش از ۳۷ هزار روستا رسيده و روستاهاي داراي ارتباط پرسرعت نيز قابل توجه است. در حوزه رومينگ، همراه اول با ۳۳۵ اپراتور خارجي و ۱۴۰ كشور، ايرانسل با ۲۵۶ اپراتور و ۱۳۳ كشور، و رايتل با ۱۹۰ اپراتور و ۱۳۴ كشور همكاري دارند. سهم اشتراكهاي M2M نيز عمدتاً در اختيار همراه اول (۷۱.۵۱ درصد) است. شاخصهاي كيفيت شبكه سيار نيز بهبود نسبي نشان ميدهد. ميزان برقراري موفقيتآميز سرويس داده در نسلهاي ۳G و ۴G براي اپراتورهاي اصلي بالاي ۹۷ درصد و در بسياري موارد نزديك به ۹۹ درصد است. ميزان قطعي سرويس داده نيز پايين و در محدوده ۰.۱۶ تا ۰.۵۵ درصد قرار دارد. سرعت انتقال داده در نسل چهارم براي همراه اول حدود ۲۲.۷۸ مگابيت بر ثانيه، رايتل ۱۹.۳۹ و ايرانسل ۱۶.۰۷ مگابيت بر ثانيه گزارش شده است. در شاخصهاي RTT و Jitter نيز اعداد براي شبكه ثابت و سيار داخلي و بينالملل ثبت شده كه نشاندهنده عملكرد قابل قبول در شرايط فعلي است.
وضعيت تلفن ثابت
باند پهن ثابت و فيبر نوري
در مقابل رشد شبكه سيار، تلفن ثابت روند نزولي را ادامه داده است. تعداد مشتركين تلفن ثابت به ۲۷,۴۸۱,۹۵۷ نفر رسيد كه كاهش ۱.۷۶ درصدي نسبت به بهار ۱۴۰۴ دارد. ضريب نفوذ نيز از ۳۲.۳۲ به ۳۱.۵۴ درصد كاهش يافته است. سهم بازار تقريباً بهطور كامل در اختيار UNSP (شامل شركت مخابرات ايران و ساير شركتها) با حدود ۹۸ درصد است و FCP و Servco سهم ناچيزي دارند. تعداد تلفنهاي همگاني نيز كاهش جزئي داشته و به ۵۱,۳۹۶ دستگاه رسيده است. تعداد روستاهاي داراي تلفن خانگي و اشتراكهاي روستايي نيز با تغييرات جزئي همراه بوده است. باند پهن ثابت نيز كاهش ۷.۰۸ درصدي را تجربه كرده و تعداد مشتركين به ۱۰,۴۷۰,۹۱۲ نفر رسيده است. ضريب نفوذ از ۱۳.۵۲ به ۱۲.۵۲ درصد كاهش يافته. تركيب فناوريها نشان ميدهد كه X-DSL همچنان غالب است (حدود ۶۳ درصد)، پس از آن TD-LTE (حدود ۲۴ درصد)، FTTX (حدود ۱۰ درصد) و WiFi (حدود ۳.۵ درصد) قرار دارند. اين كاهش ميتواند ناشي از مهاجرت كاربران به باند پهن سيار و همچنين محدوديتهاي توسعه زيرساخت ثابت در برخي مناطق باشد. در نقطه مقابل، پوشش شبكه فيبر نوري پيشرفت چشمگيري داشته است. تعداد خانوار تحت پوشش شبكه فيبر نوري (امكان اتصال اماكن اداري، تجاري و مسكوني به تار فيبر نوري) به ۱۱,۱۳۶,۲۸۱ خانوار رسيده است. اين رقم نسبت به دورههاي قبلي رشد قابل توجهي نشان ميدهد و بيانگر تمركز سياستگذاران بر توسعه زيرساختهاي پرسرعت ثابت است. نمودارهاي فصلنامه روند صعودي اين شاخص را در چند فصل اخير بهخوبي نمايش ميدهد.
شكايات، خدمات پستي
و ارتباطات ماهوارهاي
وضعيت شكايات ثبتشده در سامانه ۱۹۵ نيز قابل توجه است. در بهار ۱۴۰۵، ۵۳ درصد شكايات مربوط به باند پهن (ثابت و سيار)، ۳۱ درصد مربوط به تلفن ثابت و ۱۶ درصد مربوط به تلفن همراه بوده است. موضوعات پرتكرار به ترتيب شامل قطع سرويس، تأخير در نصب و راهاندازي و واگذاري سرويس، عدم جمعآوري سرويس، عدم رضايت از نحوه پاسخگويي كارشناس پشتيباني و خرابي يا نويز در هنگام مكالمه است. اين الگو نشان ميدهد كه كيفيت خدمات و فرآيندهاي نصب و پشتيباني همچنان از چالشهاي اصلي كاربران محسوب ميشود. در بخش خدمات پستي، مجموع عملكرد شركت ملي پست و شركتهاي خصوصي ارايهدهنده خدمات پستي شامل ۱۲,۱۶۲ واحد پستي شهري، ۳,۹۴۲ واحد روستايي، ميانگين سرعت سير مرسولات ۱.۳۲ روز و ميانگين سرعت سير مرسولات با اولويت ۲.۶۵ روز است. ترافيك كل مرسولات به بيش از ۷۴ ميليون رسيده و درصد توزيع موفق داخل كشور ۹۵.۹۳ درصد گزارش شده است. تعداد پروانه دفاتر پيشخوان خدمات دولت و بخش عمومي غيردولتي ۸,۴۳۲ و تعداد پروانه دفاتر ارتباطات و فناوري اطلاعات (ICT) روستايي ۲,۲۵۲ است. در حوزه ارتباطات ماهوارهاي، تعداد پايانههاي مشتركين (VSAT) به ۴,۰۰۷ و پهناي باند ماهواره ارايهشده و مصرفشده به ۳۲۰.۵۱ مگاهرتز رسيده است. اين بخش همچنان سهم محدودي در كل ترافيك داده كشور دارد اما براي مناطق دورافتاده و كاربردهاي خاص اهميت خود را حفظ كرده است. در مجموع، گزارش بهار ۱۴۰۵ نشاندهنده دوگانگي در بخش ICT ايران است: شبكه سيار با رشد مستمر در تعداد مشتركين، نفوذ و ترافيك، و حركت تدريجي به سمت ۵G در يكسو، و كاهش تدريجي تلفن ثابت و باند پهن ثابت در سوي ديگر. پيشرفت قابل توجه در پوشش فيبر نوري اميدواركننده است و ميتواند در ميانمدت تعادل بيشتري ميان دسترسي ثابت و سيار ايجاد كند. كيفيت شبكه سيار در سطح قابل قبولي قرار دارد، اما شكايات مربوط به قطعي و فرآيندهاي نصب نشان ميدهد كه تجربه كاربري همچنان نيازمند توجه بيشتر است. دادههاي تفصيليتر اين شاخصها در قالب فايل اكسل بر روي پورتال سازمان تنظيم مقررات قابل دسترسي است و ميتواند مبناي تحليلهاي دقيقتر براي سياستگذاران و فعالان بازار قرار گيرد.
