همتی: گفتن از سختی ها سیاه نمایی نیست
بازار ارز و طلاي ايران از ابتداي هفته جاري بار ديگر وارد مسير افزايشي شده و ثبت ركوردهاي تازه، اين دو بازار را به مهمترين متغير اقتصادي روزهاي اخير تبديل كرده است.
بازار ارز و طلاي ايران از ابتداي هفته جاري بار ديگر وارد مسير افزايشي شده و ثبت ركوردهاي تازه، اين دو بازار را به مهمترين متغير اقتصادي روزهاي اخير تبديل كرده است. عبور نرخ دلار در بازار آزاد از مرز ۲۰۰ هزار تومان و رسيدن قيمت هر گرم طلاي ۱۸ عيار به حدود ۲۲ ميليون تومان، تنها افزايش چند عدد روي تابلوهاي معاملاتي نيست؛ بلكه نشانهاي از افزايش انتظارات تورمي، تشديد احتياط سرمايهگذاران و تداوم نااطميناني در اقتصاد ايران پس از جنگ است.
اين تحولات در شرايطي رخ ميدهد كه اقتصاد ايران هنوز در حال عبور از پيامدهاي جنگ، محدوديتهاي تجاري و فشارهاي ناشي از تحريمهاي جديد امريكاست. هرچند دولت و بانك مركزي تأكيد دارند ابزارهاي لازم براي مديريت بازار ارز را دراختيار دارند و شوك جديدي فراتر از فشارهاي گذشته به اقتصاد وارد نشده است، اما همزمان كارشناسان بازار طلا نيز نسبت به رفتارهاي هيجاني هشدار ميدهند و معتقدند خريد در اوج قيمت، ميتواند براي سرمايهگذاران خرد پرريسك باشد.واقعيت آن است كه امروز بازار ارز و طلا بيش از هر زمان ديگري به ميدان تقابل دو نيرو تبديل شده است؛ از يكسو فشارهاي سياسي و رواني كه قيمتها را به سمت بالا سوق ميدهد و ازسوي ديگر تلاش سياستگذار براي حفظ ثبات و جلوگيري از تبديل نوسانهاي مالي به بحران معيشتي.
چرا بازار دوباره صعودي شد؟
رشد دوباره قيمتها را نميتوان تنها به يك عامل نسبت داد. طي هفتههاي گذشته مجموعهاي از متغيرهاي داخلي و خارجي به تدريج فضاي بازار را تغيير دادند.
نخستين عامل، افزايش انتظارات ناشي از تحريمهاي تازه امريكاست. اگرچه بخش عمده محدوديتهاي اقتصادي عليه ايران طي سالهاي گذشته اعمال شده، اما هر بسته تحريمي جديد معمولاً اثر رواني قابلتوجهي بر بازار ارز دارد و بخشي از تقاضاي احتياطي را فعال ميكند.
عامل دوم، ادامه ابهام درباره آينده روابط ايران و امريكاست. توقف مذاكرات مستقيم، ادامه مبادله پيامها از طريق واسطهها و بلاتكليفي درباره سرنوشت توافق اسلامآباد، موجب شده فعالان اقتصادي هنوز چشمانداز روشني از آينده تجارت خارجي و درآمدهاي ارزي كشور نداشته باشند. در كنار اين موارد، افزايش تقاضا براي داراييهاي امن نيز نقش مهمي در رشد قيمت طلا داشته است. در دورههايي كه ريسكهاي سياسي و اقتصادي افزايش پيدا ميكند، بخشي از سرمايههاي خرد از بازارهاي مصرفي به سمت طلا حركت ميكنند؛ موضوعي كه همواره در اقتصاد ايران مشاهده شده است.
دلار ۲۰۰ هزار توماني چه معنايي دارد؟
عبور دلار از كانال ۲۰۰ هزار تومان بيش از آنكه يك عدد نمادين باشد، پيامدهاي واقعي براي اقتصاد دارد. بسياري از مواد اوليه صنايع، كالاهاي وارداتي، تجهيزات پزشكي، قطعات توليد و حتي قيمت تمامشده بخشي از محصولات داخلي به نرخ ارز وابسته هستند، بنابراين افزايش قيمت دلار، دير يا زود خود را در بازار كالا نشان ميدهد.
البته تجربه ماههاي اخير نشان داده كه رشد قيمت كالاها در بسياري از موارد حتي سريعتر از رشد دلار بوده است. اين مساله نشان ميدهد تنها نرخ ارز عامل گراني نيست و عواملي مانند محدوديت عرضه، افزايش هزينه حملونقل، رشد هزينه توليد و انتظارات تورمي نيز در شكلگيري قيمتها نقش دارند.
به همين دليل، مديريت بازار ارز تنها به معناي كنترل قيمت دلار نيست، بلكه بخشي از سياست بزرگتر كنترل تورم و حفظ قدرت خريد خانوارها محسوب ميشود.
بانك مركزي: شوك تازهاي باقي نمانده است
در مقابل نگرانيهاي موجود، رييس كل بانك مركزي موضع نسبتاً متفاوتي اتخاذ كرده است. او معتقد است اقتصاد ايران طي سالهاي گذشته تقريباً همه انواع فشارهاي تحريمي را تجربه كرده و تحريمهاي جديد الزاماً به معناي ايجاد يك شوك اقتصادي تازه نيست.براساس اين ارزيابي، بانك مركزي زيرساختهاي لازم براي تأمين ارز كالاهاي اساسي، مديريت بازار و پاسخگويي به نيازهاي ضروري را دراختيار دارد و از نظر سياستگذار پولي، مهمترين مساله امروز مديريت انتظارات و جلوگيري از التهاب رواني بازار است.اين نگاه نشان ميدهد دولت تلاش ميكند ميان «واقعيت اقتصادي» و «هيجان بازار» تمايز قائل شود. به بيان ديگر، هر خبر سياسي نبايد لزوماً به افزايش تقاضاي ارز و طلا تبديل شود؛ زيرا در چنين شرايطي، بخش مهمي از نوسانها ناشي از رفتارهاي رواني خواهد بود نه كمبود واقعي ارز.عبدالناصر همتي در نشست با اعضاي مجمع كارآفرينان ايران با اشاره به شرايط سخت كشور و تأكيد بر ضرورت صحبت صادقانه با مردم گفت: شرايطي كه در ۶ ماه گذشته داشتيم بسيار سخت بود اما مجموعه دولت و بانك مركزي تلاش كردند با وجود مشكلات جدي مردم، جريان زندگي در كشور ادامه داشته باشد و تابآوري داشته باشيم.
وي تأكيد كرد: سختي كشيدن با فروپاشي و آنچه امريكا به دنبال آن است، تفاوت دارد. صحبت كردن درباره مشكلات به معني سياهنمايي نيست و مردم شرايط كشور را بهخوبي درك ميكنند. رييسكل بانك مركزي با مرور تجربه دوره گذشته رياستجمهوري ترامپ و ضمن اشاره به اظهارات روزهاي گذشته او درباره تشديد فشار اقتصادي بر ايران گفت: آنها هر كاري ميتوانستند تا امروز انجام دادهاند و ادعاهاي اخير، محدوديت و فشار تازهاي ندارد كه ما را به فروپاشي برساند. همتي با تأكيد بر اينكه بانكها تأمينكننده اقتصاد كشور هستند، بر نقش نظام بانكي كشور براي تابآوري در شرايط فعلي تأكيد كرد.
وي همچنين گفت: از بهمنماه سال گذشته پيشبيني شرايط سخت را ميكرديم و نسبت به ذخيره كردن ارز در جاهاي گوناگون اقدام شد. همين امر باعث شد بتوانيم قول موكد بدهيم كه ارز مورد نياز كالاهاي اساسي و دارو را تأمين ميكنيم. همچنين تا پايان سال ارز مورد نياز صنعت را نيز تأمين خواهيم كرد.
رييسكل بانك مركزي در ادامه عنوان كرد: بانك مركزي تلاش ميكند به كارآفرينان كمك كند و سدهاي مقابل راه آنان را بردارد. همتي گفت: معتقدم بايد با مردم صادقانه صحبت كنيم. بنده با اين اعتقاد به صورت صادقانه با مردم گفتوگو كردم. اينكه عدهاي از صحبتهاي من در صداوسيما سوءاستفاده ميكنند، انگيزه سياسي دارند.
وي افزود: در شرايط بسيار سختي بهسر ميبريم اما تلاش ميكنيم شرايط اقتصادي كشور را باثبات كنيم. تحمل سختي با فروپاشي و چيزي كه امريكا دنبال آن است، فرق دارد. وقتي از سختيها صحبت ميكنيم، عدهاي ميگويند شما دل مردم را خالي ميكنيد، درحالي كه مردم بايد بدانند، سختيهايشان را نيز درك ميكنيم.
رييسكل بانك مركزي اظهار داشت: در سال ۹۹ كل درآمد نفت و گاز دولت ۷ ميليارد دلار بود. در آن شرايط كه ترامپ روي كار بود, ايستادگي كرديم و آن شرايط را گذرانديم و در حال حاضر نيز گذر خواهيم كرد.
وي افزود: امروز دشمنان ميگويند كه قصد دارند تحريم صددرصدي را شروع كنند. به آنان ميگوييم ما هم بيكار ننشستهايم. با برنامهريزي انجامشده مشكلي براي تأمين ارز نداريم. هر كارآفرين هرقدر اسكناس بخواهد تأمين خواهيم كرد.
عاليترين مقام بانك مركزي در ادامه اظهار كرد: مهمترين وظيفه بانك مركزي، كنترل تورم است و دولت نيز بايد در دستيابي به همين هدف به بانك مركزي كمك كند. نميتوانيم بيهدف، پول چاپ كنيم و نقدينگي را بالا ببريم. وي افزود: از بهمنماه سال گذشته پيشبيني جنگ را داشتيم و ارز موردنياز را در بخشهاي مختلف قابل دسترس ذخيره كرديم تا بتوانيم معيشت مردم را تأمين كنيم و در زمينه تامين دارو و كالاهاي اساسي نيز به مقام معظم رهبري نامه نوشتيم.همتي گفت: ۲۰ ميليارد دلار براي صنعت تا پايان سال تأمين ارز انجام خواهيم داد. وي ادامه داد: عدهاي با انگيزه سياسي، جملات من را بهگونهاي عنوان ميكنند تا دل مردم را خالي كنند.
مقام مسوول بانك مركزي تصريح كرد: جلوي تورم و كاهش ارزش پول را در حد توان خواهيم گرفت. وزير خزانهداري امريكا رجزخواني ميكند، اقدامي نمانده كه انجام ندهند و تهديدهاي آنها بياثر است. همتي با اشاره به اينكه تأمين و تخصيص ارز را انجام خواهيم داد و به سروصداها توجه نميكنيم، افزود: متأسفانه مقررات دستوپاگير زيادي براي توليدكنندگان و صادركنندگان وضع شده كه بايد اين موضوعات را حل كنيم. ممكن است منشأ ارز را براي برخي كالاها بياهميت كنيم و به توليدكنندگان اعتماد كنيم.
رييسكل بانك مركزي بيان كرد: امريكا در همه طرحهاي تحريمي خود تلاش ميكند اشتغال را در كشور با مشكل مواجه كند، اما كليد حل اشتغال در كشور افزايش توليد است. در اين شرايط خاص توانستيم شتاب تورم را متوقف كنيم. تورم در مرداد حدود ۴درصد بود و ميزان رشد نقدينگي نيز كاهشي شده است.
همتي گفت: برنامهريزي كردهايم تا ۷۰۰ همت از طريق ابزارهاي تأمين مالي و بدون اتكا به چاپ پول براي توليد تأمين شود. درخصوص افزايش فرصت براي صادركنندگان نيز پيگيريها انجام شده و با قوه قضاييه جلساتي داشتهايم تا بخشي از مسائل را در داخل بانك مركزي و با همكاري دستگاههاي مرتبط حل كنيم.
وي خاطرنشان كرد: در مورد فاصله نرخ ارز در بازار نيز معتقدم افزايش اين فاصله موقتي است و نبايد به دليل نوسانات كوتاهمدت، مسير سياستهاي ارزي را تغيير دهيم. من نسبت به آينده اقتصاد خوشبين هستم و معتقدم بسياري از مشكلات موجود قابل حل است.
رييسكل بانك مركزي در پايان، عنوان كرد: در اين شرايط سخت از ابتداي سال تاكنون بهطور ميانگين روزانه ۱۷۵ ميليون دلار ارز تأمين انجام شده است؛ درحالي كه اين رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۰۵ ميليون دلار بوده است و تفاوت چنداني وجود ندارد. البته كاهش فعاليتهاي اقتصادي موجب شده بخشي از درآمدهاي دولت از محل ماليات و حق بيمه كاهش پيدا كند و فشار بيشتري به دولت وارد شود، اما اين به معناي توقف فعاليت اقتصادي كشور نيست.
طلاي ۲۲ ميليوني؛ فرصت يا تله؟
همزمان با رشد دلار، بازار طلا نيز ركوردهاي تازهاي ثبت كرده و هر گرم طلاي ۱۸ عيار به محدوده ۲۲ ميليون تومان رسيده است. اما برخلاف تصور عمومي، فعالان صنفي بازار نسبت به ادامه اين روند با قطعيت صحبت نميكنند.رييس اتحاديه طلا و جواهر معتقد است قيمت طلاي داخلي حاصل تركيب دو متغير اصلي است؛ اونس جهاني و نرخ دلار داخلي. به همين دليل، اگر هر يك از اين دو متغير وارد فاز اصلاحي شود، احتمال كاهش قيمت طلا نيز وجود خواهد داشت.رييس اتحاديه طلا و جواهر تهران با اشاره به امكان تغيير روند بازار اظهار كرد: همينطور كه طي چند روز شاهد افزايش قيمت بوديم، ممكن است با انتشار يك خبر سياسي يا اقتصادي، كاهش اونس جهاني، كاهش قيمت ارز يا اتفاقات ديگر، شاهد كاهش قيمت طلا نيز باشيم.وي افزود: بهتر است مردم در مبادلات خود مقداري صبوري و دقت داشته باشند، چراكه معمولاً براساس تجربه بازار، بايد حداقل يك ماه از يك افزايش قيمت بگذرد تا بتوان درباره پايداري آن اظهارنظر كرد.بذرافشان توضيح داد: اگر قيمتها بعد از گذشت يك ماه پايداري خود را حفظ كنند و نوسانات در محدوده يك تا سه درصد يا نهايتاً پنج درصد نسبت به افزايش قيمت يك ماهه باشد، آن زمان ميتوان گفت افزايش قيمت تثبيت شده و از پايداري برخوردار است.وي ادامه داد: اما اكنون كه تنها حدود يك هفته تا ۱۰ روز از روند تدريجي افزايش قيمت گذشته و در دو روز اخير نيز اين افزايش شدت بيشتري گرفته است، هنوز نميتوان درباره پايداري قيمتها اظهارنظر قطعي كرد. رييس اتحاديه طلا و جواهر گفت: ممكن است با هر نوسان يا كاهش در اونس جهاني، تغييرات قيمت ارز يا انتشار هر خبر سياسي و اقتصادي، بازار داخلي نيز تحت تأثير قرار گيرد. توصيه ما اين است كه مردم در مبادلات خود دقت و صبوري كنند و اجازه دهند قيمتها و روند بازار تثبيت شود؛ پس از چند روز و مشخص شدن شرايط، ميتوان با اطمينان بيشتري براي انجام معاملات تصميم گرفت.
بذرافشان در پاسخ به اين پرسش كه آيا احتمال افزايش دوباره قيمت طلا وجود دارد و برخي معتقدند نرخ دلار ديگر كاهش چشمگيري نخواهد داشت، گفت: هيچكس نميتواند چنين موضوعي را با قطعيت پيشبيني كند. اگر همه ميدانستند كه از هفته گذشته تا اين هفته، قيمت هر گرم طلا ناگهان حدود ۲.۵ تا سه ميليون تومان افزايش پيدا ميكند، همه اقدام به خريد ميكردند و تحليل مشخصي از بازار داشتند؛ بنابراين نميتوان چنين پيشبيني قطعي را درباره آينده قيمتها مطرح كرد.در بلندمدت افزايش يا كاهش اونس جهاني طلا طبيعتاً بر تمام بازارهاي دنيا تأثيرگذار است.
وي با اشاره به پيشبينيهاي ابتداي سال ميلادي گفت: در ژانويه و پيش از آغاز سال ۲۰۲۶، تحليلهايي در سطح جهاني وجود داشت كه اونس طلا تا پايان سال ۲۰۲۶ به ۶ هزار دلار برسد، اما اين اتفاق در همان ماه نخست رخ داد و حتي اونس طلا در چند روز به ۵ هزار و ۶۳۸ دلار رسيد.
بذرافشان افزود: پس از آن نيز اونس طلا به يكباره وارد روند كاهشي شد و در اسفندماه به چهار هزار دلار رسيد. اين مسائل نشان ميدهد بخشي از تغييرات بازار تحتتأثير عوامل جهاني است و اگر اونس جهاني افزايش يا كاهش داشته باشد، طبيعتاً تمام بازارهاي طلا در جهان تحتتأثير قرار خواهند گرفت.
بذرافشان با تأكيد بر اينكه مردم بايد در شرايط فعلي با احتياط بيشتري در بازار طلا معامله كنند، گفت: توصيه ما اين است كه مردم تلاش كنند در روزهايي كه شاهد نوسانات شديد و افزايشهاي دور از انتظار قيمت هستيم، براي خريد يا فروش عجله نكنند. تجربه نشان داده است برخي افراد در اوج قيمت اقدام به خريد كردهاند و پس از آنكه قيمت ناگهان كاهش پيدا كرده، مجبور شدهاند طلا را با قيمت پايينتر بفروشند و متضرر شوند.
اين هشدار از آن جهت اهميت دارد كه در دورههاي جهش قيمت، معمولاً ورود سرمايهگذاران خرد به بازار افزايش پيدا ميكند. تجربه سالهاي گذشته نشان داده بسياري از خريداران هيجاني دقيقاً در سقف قيمت وارد بازار شدهاند و پس از آرام شدن فضاي رواني، با افت ارزش دارايي خود مواجه شدهاند.طلا همچنان يكي از ابزارهاي حفظ ارزش سرمايه در بلندمدت است، اما اين به معناي مصون بودن آن از نوسانهاي كوتاهمدت نيست. بازار جهاني طلا بارها نشان داده كه حتي در روندهاي صعودي نيز اصلاحهاي سنگين قيمتي كاملاً طبيعي است.
فشار اصلي بر معيشت مردم است
افزايش قيمت ارز و طلا تنها دغدغه معاملهگران نيست؛ مهمترين اثر آن بر زندگي روزمره خانوارها ديده ميشود. رشد نرخ ارز معمولاً به افزايش هزينه واردات، رشد قيمت مواد اوليه و درنهايت افزايش قيمت كالاهاي مصرفي منجر ميشود.در اقتصادي كه طي ماههاي گذشته تورم نقطهاي در سطوح بسيار بالا قرار داشته، هر موج جديد افزايش نرخ ارز ميتواند انتظارات تورمي را دوباره فعال كند. به همين دليل، ثبات بازار ارز براي دولت بيش از آنكه يك هدف مالي باشد، يك ضرورت اجتماعي و معيشتي است. دولت در ماههاي اخير تلاش كرده بخشي از فشار را از طريق كالابرگ، تأمين كالاهاي اساسي و كنترل زنجيره توزيع مديريت كند، اما واقعيت اين است كه تداوم نوسانهاي ارزي، هزينه اين سياستها را نيز افزايش ميدهد و فشار بيشتري بر بودجه عمومي وارد ميكند.
ثبات مهمتر از هيجان
بازار ارز و طلاي ايران امروز در يكي از حساسترين مقاطع خود قرار دارد. عبور دلار از ۲۰۰ هزار تومان و رسيدن طلاي داخلي به ۲۲ ميليون تومان، هشداري درباره فشارهاي اقتصادي و انتظارات تورمي است؛ اما همزمان نبايد از نقش هيجان در شكلگيري اين قيمتها غافل شد. بانك مركزي بر آمادگي خود براي مديريت بازار تأكيد دارد و معتقد است فشار تازهاي فراتر از تحريمهاي گذشته به اقتصاد وارد نشده است. ازسوي ديگر، فعالان بازار طلا نيز هشدار ميدهند كه خريدهاي احساسي در اوج قيمت، ميتواند ريسك بالايي براي سرمايهگذاران خرد ايجاد كند. درنهايت، مهمترين اولويت اقتصاد ايران نه ثبت ركوردهاي جديد در بازار ارز و طلا، بلكه بازگرداندن ثبات به اين دو بازار است؛ ثباتي كه هم به حفظ قدرت خريد مردم كمك ميكند و هم فضاي تصميمگيري را براي توليدكنندگان و سرمايهگذاران شفافتر خواهد كرد.
