بهاي پول در ايران چندين برابر جهان است
فرشاد مومني ضمن انتقاد از سياستهاي اقتصادي و شيوههاي تصميمگيري در كشور گفت: بهاي پول براي تأمين مالي سرمايه در گردش توليد در ايران طي ۲۵ سال گذشته پنج تا ۱۰ برابر ميانگين جهاني بوده و از سال ۱۳۹۷ نيز جمعيت فقير كشور طي سه سال دو برابر شده است.
فرشاد مومني ضمن انتقاد از سياستهاي اقتصادي و شيوههاي تصميمگيري در كشور گفت: بهاي پول براي تأمين مالي سرمايه در گردش توليد در ايران طي ۲۵ سال گذشته پنج تا ۱۰ برابر ميانگين جهاني بوده و از سال ۱۳۹۷ نيز جمعيت فقير كشور طي سه سال دو برابر شده است. فرشاد مومني، اقتصاددان در نشست خبري كه در موسسه دين و اقتصاد برگزار شد، با اشاره به بررسيهاي انجام شده درباره تامين مالي در ايران و كشورهاي مختلف اظهار كرد: براي تامين مالي حداقل يك تا پنج ميليون دلار، سپردهگذاري در كشورهاي همسايه ايران را بررسي كرديم و ديديم كه آنها براي تحقق اين هدف در كشور خودشان لازم است ۵۰۰ هزار دلار سپرده بگذارند. وي افزود: اين كار را وقتي اعلام كرديم، ديديم آن هدف براي ايران با سپردهگذاري معادل ۷۰۰۰ دلار قابل تامين است. يعني چه؟ يعني اينكه بهاي پول در ايران، در مقايسه با آنهايي كه ما به آنها ميگوييم كشورهاي پيشرفته سرمايهداري، بين ۱۴۳ تا ۷۱۴ برابر است.
بهاي پول در ايران در مقايسه با همسايگان بيش از ۵۰ تا ۷۰ برابر است
مومني ادامه داد: اين را براي همسايههاي ايران محاسبه كرديم و ديديم بهاي پول به طور نسبي در مقايسه با همسايگان، در ايران بيش از ۵۰ برابر تا ۷۰ برابر است. در كنار همه بحثهاي فني كه ميتوانيم داشته باشيم كه مثلا ما به چه ملاحظههايي اين مناسبات را رهبري كرديم، خود اين مقايسه به اندازه كافي هم گوياست و هم تكاندهنده است.
اين اقتصاددان افزود: ما محاسبههاي ديگري هم كرديم. مثلا ديديم كه از دوره اجراي برنامه تحليل ساختاري در ايران كه محور اصلي سياستهاي آن وارد كردن شوكهاي پيدرپي به نرخ ارز است، در ۲۵ سال گذشته بهاي پول براي تامين مالي سرمايه در گردش مورد نياز توليدكنندگان در ايران، يعني همان بهره پرداختي، در ۲۵ سال گذشته بين پنج تا ۱۰ برابر ميانگين جهاني بوده است. مومني ادامه داد: وقتي كه ما ميگوييم ميانگين جهاني، يعني يك مجموعه چند صد و خردهاي كه ۱۷۰ تا ۱۸۰ موردشان يا مثل ما يا خيلي بدتر از ما هستند. آيا به «ما انزلالله» عمل كرديم يا آن را دور زديم؟ اين كارشناس اقتصادي گفت: در پاسخ به اين پرسش بنيادي كه آيا ما به «ما انزلالله» عمل كرديم و دچار اين گرفتاري شديم يا چون آنها را دور زديم و با عناوين مختلف و تحت عنوان مصلحتسنجي و يك تكنولوژي كه مثلا شوراي محترم نگهبان به كار برده؟ شوراي نگهبان از نظر جايگاه در قانون اساسي مسووليتش چيست؟ انطباق قواعد حاكم بر جامعه ما بر دو چيز؛ يكي اسلام و يكي قانون اساسي. وي افزود: شوراي نگهبان به جاي اينكه آن مسير پرزحمت انطباق را كه لازمهاش اين است كه شما ايران را خوب بشناسيد، جهان را خوب بشناسيد، سهم تحولات علمي و فني را، تحولاتي كه در مناسبات اقتصادي و اجتماعي اتخاذ كردند، طي كند، از نظر ميزان فسفرسوزاني و زحمت، كار را خيلي راحت كرد.
اين اقتصاددان تصريح كرد: اكنون وقتي كه ما به كارنامه نگاه ميكنيم، يكي از زيربناييترين عرصههاي مورد نياز براي تغيير، اين شيوه استنباطي است كه شوراي نگهبان داشته است. اين شيوه اسمش چيست؟ «عدم مغايرت.» مومني گفت: يعني در مثلا ۳۷ ساله گذشته، در حالي كه افراطيترين شيوههاي سرمايهسالاري هار و غيرپاسخگو و آزمند و زيادطلب به اسم سياست اقتصادي در كشور ما به جريان افتاده و بيسابقهترين غارتهاي داراييهاي بيننسلي و اموال عمومي رخ داده، تمام اينها با آن شيوه استنباط، يعني «عدم مغايرت» خلاف شرع و خلاف قانون اساسي تشخيص داده نشده است.
شيوه فهم انطباق يا عدم انطباق با شرع و قانون اساسي كار نميكند
اين كارشناس اقتصادي افزود: براي اولينبار اين مساله حياتي را چند سال پيش استاد ارجمند، جناب آقاي دكتر حسن سبحاني، به عنوان يك مساله مطرح كردند و گفتند اين شيوه كار نميكند. چرا كار نميكند؟ چون آنچه حاصل شده با مسلمات و مصرحات ديني ما مغايرت دارد. مومني تصريح كرد: بنا نبود كه در چارچوب محاسبات ديني ما با بيسابقهترين روندهاي گسترش و تعميق فقر و بيسابقهترين روندهاي گسترش و تعميق نابرابري و با بيسابقهترينترين روندهاي افزايش واردات ذلتآور براي خلق يك واحد ارزش در اقتصاد روبهرو باشيم. وي ادامه داد: آقاي دكتر سبحاني واقعا به معناي دقيق كلمه با نجابت و با مظلوميت گفتند، آقا اين شيوه فهم انطباق يا عدم انطباق با شرع و قانون اساسي كار نميكند؛ چون يك مناسبات بهغايت نابرابر، هم در پهنه اقتصاد ملي و هم در نسبت ايران و جايگاهش در نظام جهاني، براي ما پديدار كرده كه هر دوي اينها خلاف عهد محسوب ميشود. قرار ما اين نبود.
افزايش پايگاه اجتماعي واكنشهاي سلطنتطلبانه
اين اقتصاددان گفت: از اين زاويه به نظر ميرسد كه در عين حال كه ما داريم مشاهده ميكنيم واكنشهاي تبييني متفاوتي ظاهر شده و متأسفانه نظام پاسخگويي انديشهاي و نظام تبليغي ما خودش را به بيراهه زده و كوچكترين مسووليتي احساس نميكند كه براي اين تبيينهايي كه ما آنها را غيردقيق ميدانيم، پاسخي بياورد، نتيجه اين شده كه عملا ما شاهد افزايش پايگاه اجتماعي براي آن واكنشهاي تبييني هستيم كه من سه تا از مهمترينشان را اسمش را واكنشهاي سلطنتطلبانه، واكنشهاي و واكنشهاي بازارگرايانه گذاشتهام كه درباره وضعيت اقتصادي هيچ پاسخي داده نشده است. مومني در ادامه اظهار كرد: واكنشهاي بازارگرايانه در مقام تبيين راجع به اينكه چرا اين ماجرا اتفاق نيفتاده، هر كدام يك چيزهايي گفتند كه هم با مباني خود آنها قابل نقد است و هم برحسب واقعيتهاي محرز شده قطعي در ايران قابل نقد است، ولي به اينها هيچ پاسخي داده نشده و چون پاسخي داده نشده، براي آنها سطوحي از مقبوليت پديدار كرده است. وي افزود: شما در اين جنگهاي تجاوزكارانه امريكا و اسراييل كه بخش مهمي از هزينههايي كه اين جامعه پرداخت، بابت همين سهلانگاريها و همين خلط موضوع بود، ميبينيد كه براي بخش قابل توجهي از جمعيت ما ورود به اين جزييات نه آموزش داده شده و نه برايش راه باز كردهاند. در نتيجه آنها ميگويند خيلي خوب، اينها همگي ادعاي اسلاميت دارند و عمل بر نوع اسلام؛ پس آنچه حاصل شده هم به كل بايد نسبت داده شود به اسلام. اين اقتصاددان ادامه داد: اما وقتي كه شما از دريچه متفكران بزرگ اسلامي در قرن بيستم با اين پرسش روبهرو ميشويد، كاملا برايتان روشن ميشود كه آنچه اين بساط را برپا كرده، هيچ نسبتي با رهنمودهاي اسلام در زمينه اقتصاد و اداره جامعه نداشته است كه من يك نمونهاش را درباره شدت و ميزان سروري پول در مناسبات اقتصادي و اجتماعي برايتان مطرح كردم. مومني گفت: مثلا به آثار كساني مثل شهيد بهشتي، شهيد مطهري، آقا موسي صدر، سيد محمود طالقاني و ديگران كه مراجعه ميكنيم، میبينيد كه آنها چقدر مرزبندي شديد نشان ميدهند و شايد شديدترين مرزبنديها را به صورت روشمند و سيستمي در اين زمينه، شهيد بهشتي در آثارشان ارائه كردند. وي افزود: اما علامه حكيمي به طور نسبي يكي از توفيقات بزرگشان، از نظر اين جنبه از ماجرا، براي اينكه خودشان چي كشيدند، آن را ديگر خودشان ميدانند و خداي خودشان؛
ولي از نظر اين جنبه ما ميبينيم كه ايشان اين مرزبنديها را حسب مشاهده واقعيتهاي آنچه در حيطه اقتصاد و جامعه ايران جريان دارد، در آثارشان منعكس كردند؛ هم وجوه ايجابي اين قضيه در آثار ايشان منعكس است و هم وجوه سلبي آن.مومني ادامه داد: آن وجوه ايجابي كه يعني اسلام در اين زمينهها چه ميگويد را شايد بينظير بتوانيم خطاب كنيم. كوششهاي اخوان حكيمي و بهخصوص زندهياد محمدرضا حكيمي اين بود كه ايشان در واقع با يك رويكرد پالايشي آمدند كل نظام انديشه اسلامي را بر اساس قرآن و روايات در يك مجموعه به نام «الحيات» گردآوري كردند. وي تصريح كرد: شما وقتي كه از آن درجه نگاه ميكنيم، ميبينيم كه هيچكدام از اين مناسبات كليدي كه در روابط بين مردم با حكومت، حكومت با مردم و مردم با مردم به عنوان شاخصهاي ديني از سوي خداوند در قرآن و معصومين ذكر شده، تناسب بايسته مشاهده نميشود.اين كارشناس اقتصادي گفت: آقاي حكيمي در آثارش واكنشهاي شديد هم نشان داده و فرياد زده كه آنچه شما مشاهده ميكنيد، نسبتي با «ما انزلالله» ندارد. در ۱۰ سال نخست انقلاب، كارنامه اقتصادي قابل قبول و از جهاتي افتخارآميز داشتيممومني ادامه داد: حالا اينكه با چي نسبت دارد، من جزو كساني هستم كه به سهم خودم توانستم نشان بدهم كه در اين ۱۰ ساله اول بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، كه هم پايبندي نسبي به شرع و هم پايبندي نسبي به قانون اساسي بيشتر بوده، با وجود همه آن دشواريها و محدوديتها و گرفتاريهايي كه در آن ۱۰ سال وجود داشته، ما در مجموع يك كارنامه قابل قبول و از جهاتي افتخارآميز را رقم زديم.اين اقتصاددان افزود: بعضي از وجوه اين كارنامه به معناي دقيق كلمه افتخارآميز است. تقريباً در ۶۰ سال گذشته اقتصاد ايران، در ۶۰ سال گذشته، ما در متغيرهاي اقتصاديمان در مجموع يك چيزي حدود ۱۷ تا قله عملكردي در متغيرهاي به اصطلاح اقتصادي مشاهده ميكنيم. از اين ۱۷ متغير، ۱۴ مورد فقط در دوره جنگ تحميلي رخ داده است. جنگ بر متغيرهاي اقتصادي اثر ميگذارد، اما اين اثرگذاري يكسويه نيستوي ادامه داد: چرا اين اهميت دارد؟ به خاطر اينكه الان متأسفانه يك عدهاي براي اينكه از خودشان سلب مسووليت بكنند، آنچه را كه رخ داده به سياستهاي غلط و مناسبات فساد نسبت نميدهند و ميگويند اقتضاي جنگ است. مومني افزود: اين جزو الفباست كه جنگ روي متغيرهاي اقتصادي تأثير ميگذارد؛ اما اين تأثيرگذاري يكسويه و به حكم عليالاطلاق منفعلانه نيست. يعني اين نيست كه ما بگوييم چون جنگ بود، پس ديگر ما بايد تسليم اين شرايط ميشديم. در «كالبدشناسي يك برنامه توسعه» نسبت به پيامدهاي تعديل ساختاري هشدار دادماين كارشناس اقتصادي گفت: من خودم مثلاً حدود ۳۰ و خردهاي سال پيش يك كتابي منتشر كردم تحت عنوان «كالبدشناسي يك برنامه توسعه». من در آن كتاب نشان داده بودم كه در واقع جايگزين كردن برنامه تعديل ساختاري با مسرحات قانون اساسي، در آن كتاب پيشبيني شده بود كه ايران را به سمت يك انحطاط خيلي خطرناك جلو خواهد برد. وي ادامه داد: اين كتاب در سال ۱۳۷۴ منتشر شده است. در «كالبدشناسي يك برنامه توسعه» من آنجا از دريچه نحوه تغيير قواعد بنيادي كه به جاي اينكه به توليد اهميت بدهد، مثلاً دارد به رانت و ربا اهميت ميدهد، به جاي اينكه مثلاً به عدالت اجتماعي اهميت بدهد، يك مناسبات غارتگرانه را به نام خصوصيسازي و به نام آزادسازي تجاري دارد مجوز ميدهد و از اين قبيل، اينها را مطرح كردم. مومني افزود: من آنجا اين را هم در كادر تجربه كشورهاي پيشرفته صنعتي نشان دادم و گفتم كه در جنگ جهاني اول، دولت انگلستان نسبت به شرايط جنگي يك موضع كاملاً منفعلانه گرفت و اين موضعگيري منفعلانه باعث شد كه در سال پاياني جنگ، همه متغيرها نسبت به سال شروع جنگ بدتر شده بود. اين اقتصاددان ادامه داد: ولي آنها اين فهم را از خودشان نشان دادند. يك فاصله كوتاهي بعد از اينكه جنگ اول تمام شد، طول كشيد تا جنگ دوم شروع شد. ديگر در جنگ جهاني دوم، آنها از آن تجربه استفاده كردند و يك برخورد فعال در مواجهه با شرايط جنگي اتخاذ كردند. مومني گفت: با اينكه شدت فشارها و محدوديتهاي وارد شده بر اقتصاد انگلستان در جنگ جهاني دوم چندين برابر جنگ جهاني اول بود، ولي در سال پاياني جنگ جهاني دوم، تمام متغيرها نسبت به شروع جنگ بهتر شده بود. جنگ نميتواند توجيهكننده بيكفايتي، فساد و جهل باشدوي تصريح كرد: پس بنابراين اگر كساني در شرايط كنوني ايران، مثلاً به جاي پاسخگويي در قبال ضعف انديشه و ضعف اجرا و فساد و همه اين چيزها، بخواهند همهچيز را نسبت بدهند به جنگ، از باب اينكه جنگ تأثير تعيينكننده دارد، حرفشان متين است؛ اما اينكه اين توجيهكننده آن بيكفايتيها و فسادها و جهلها باشد، اين به هيچوجه قابل قبول نيست و نسبتي با علم و عقل در قلمرو اقتصاد و توسعه ندارد. اين اقتصاددان ادامه داد: بنابراين از اين زاويه من فكر ميكنم واكاوي انديشههاي جناب استاد علامه آقاي حكيمي ميتواند براي ما خيلي راهگشا و رشددهنده باشد. اگر همين واكاوي از دريچه انديشههاي آقا موسي صدر، آقا محمدباقر صدر، علامه سيد محمود طالقاني، شهيد بهشتي، شهيد مطهري و از اين قبيل هم انجام بشود، شما ميبينيد كه عين همين نتايج پيش ميآيد كه در اين بررسي تطبيقي، بين نسبت آنچه كه تحت عنوان برنامه تعديل ساختاري به سر ايران آمده را بخواهيم با مسلمات رهنمودهاي ديني مقايسه كنيم. نسبت دادن يك كارنامه غيرقابل دفاع به دين، ظلم به حريم دين استمومني گفت: من فكر ميكنم براي دينداران عالم، اين يكي از ضروريترين كارهاست؛ چون در واقع يك ظلمي به حريم دين وارد ميشود وقتي كه مثلاً يك كارنامه غيرقابل دفاعي به دين نسبت داده ميشود. از اين زاويه، با اينكه واقعاً اگر مجال بيشتر بود ميشد اين را خيلي، خيلي بيشتر گسترش داد، من در حدي كه مقدورات خودم از نظر مجله باقيمانده اجازه بدهد، تحت عنوان «هفت ابتكار در انديشههاي زندهياد محمدرضا حكيمي»، اين را براي شما مرور ميكنم. وي در ادامه سخنان خود اظهار كرد: من يك گزارش تاريخي راجع به وضعيت فقر در ايران ديدم كه در دهم ديماه ۱۴۰۴ معاونت راهبردي رييسجمهور تهيه كرده بود. وقتي اين گزارش را ديدم، چون خوشبختانه طبقهبندي نداشت و ميشد آن را ديد، واقعاً از يك طرف آه از نهادم بلند شد كه پس ماجرا اين نيست كه اينها فقط حرفهاي ما را گوش نميدهند؛ آنهايي را هم كه خودشان قبول دارند و برايشان حكم صادر ميكنند و به آنها مسووليت اين پايشهاي شرافتمندانه كارشناسي را ميدهند، آنها هم اوضاعشان از آنهايي كه ما ميگوييم چندان بهتر نيست، اگر نگوييم بدتر است. اين كارشناس اقتصادي افزود: ما حداقل با يك آسودهخاطري بيشتري ميتوانيم حرف بزنيم از آنهايي كه اين گزارشها را تهيه كردند. من تا حالا نديدم يكي از آنها بيايد در حيطه عمومي بگويد كه آقا، ما يك هفته زودتر از اينكه آن فاجعه، مثلاً در ديماه، رخ بدهد، گفته بوديم كه واقعاً شكنندگيهاي جامعه ايران از نظر گستره و عمق فقر به چه صورت است. مومني ادامه داد: من يادداشتهايي كه در اثر مطالعه آن گزارش تهيه كردم، يك گزارش شايسته تقدير از معاونت راهبردي رييسجمهور به تاريخ ۱۰/۱۰/ ۱۴۰۴، به عنوان «هوشمندانه هشدار عمومي شدن فقر در ايران» است. وي گفت: ببينيد چقدر تكاندهنده است. در آنجا يك عدد و رقمهايي را مطرح كرده كه واقعاً آدم نميداند كه يك مقام مسوول، اگر اين گزارشها را ديده باشد و اين تحولات روندي را ديده باشد، چه جوري ميتواند بيايد اينقدر حرفهاي نامربوط بزند؟ چهجوري ميتواند بيايد فرافكني بكند و آنچه را كه جلوي چشمش گذاشتند و راهنماييها و پيشنهادهاي مشخص هم داشتند، ناديده بگيرد و بعد اينها را به يك چيزهاي ديگري نسبت بدهد؟
