فرمول پنهان در كشف قيمت عرضه‌هاي اوليه
هفت عرضه اوليه فرابورس از ابتداي سال تاكنون، صحنه ثبت ۵۲۲ خريد از سوي ۲۱۰ صندوق بود؛ ۵۱۶ خريد نيز در كشف قيمت اثر گذاشت.
هفت عرضه اوليه فرابورس از ابتداي سال تاكنون، صحنه ثبت ۵۲۲ خريد از سوي ۲۱۰ صندوق بود؛ ۵۱۶ خريد نيز در كشف قيمت اثر گذاشت. براساس گزارش صداي بورس، در مرحله نخست، ۴۶۶.۷ ميليون سهم به ارزشي نزديك به ۸ هزار و ۶۲۸ ميليارد ريال تخصيص يافت، اما روايت سفارش‌ها يك نكته روشن دارد: در بيشتر عرضه‌ها، قيمت نهايي همان قيمتي نبود كه اكثريت صندوق‌ها پذيرفته بودند.
قيمت «شيفته» چگونه كشف شد؟
در «شيفته»، اكثريت صندوق‌ها پايين‌تر ايستادند: ۴۰ صندوق زير قيمت كشف خريد كردند و تنها ۲۰ صندوق بالاتر رفتند. ميانه ۱۵ هزار ريالي نيز ۳.۳۵ درصد كمتر از نرخ نهايي بود. بااين‌حال، بازه قيمت از ۱۴ هزار و ۵۰۳ تا ۱۸ هزار و ۵۰۰ ريال كشيده شد؛ شكافي نامتقارن كه به چند سفارش بسيار بالا اجازه داد اثر تعداد بيشتر سفارش‌هاي پايين را خنثي كند. با كنار گذاشتن ۱۰ درصد گران‌ترين خريدها، ميانگين ۱.۸۵ درصد پايين‌تر از نرخ كشف مي‌ايستد. ۲۷ صندوق سهامي در مجموع ۰.۹۸ درصد زير كشف خريد كردند؛ در سوي ديگر، ميانگين صندوق‌هاي بخشي و درآمد ثابت بالاتر از نرخ نهايي قرار گرفت. صندوق شاخصي نيز قيمت ۱۸ هزار و ۵۰۰ ريال را پيشنهاد داد، اما اين طبقه فقط يك مشاركت‌كننده داشت. رد قيمت‌ها نشانه ديگري هم دارد: سفارش‌ها خوشه‌اي ثبت شدند. دو نرخ ۱۶ هزار و ۶۰۰ و ۱۵ هزار ريال، هركدام انتخاب پنج صندوق بود. در مجموع، ۴۱ صندوق يا ۶۸.۳ درصد شركت‌كنندگان، قيمتي را ثبت كردند كه دست‌كم يك صندوق ديگر نيز همان را برگزيده بود.
بيشترين ميزان اجماع صندوق‌ها
در عرضه اوليه «كولان» رخ داد
«كولان»، صحنه نزديك‌ترين رويارويي خريداران دو سوي قيمت كشف بود. از ۷۰ معامله، ۶۸ معامله در كشف قيمت اثر داشت و شمار خريداران بالاتر و پايين‌تر تقريباً به هم رسيد: ۳۳ صندوق در برابر ۳۵ صندوق. ميانه فقط ۰.۰۳ درصد زير نرخ نهايي نشست و دامنه ۶.۳۰ درصدي، كمترين پراكندگي ميان هفت عرضه را رقم زد. در ميان گروه‌هاي چندعضوي، شاخصي‌ها با متوسط ۲۴ هزار و ۵۵۰ ريال در صدر قيمت‌ها ايستادند، هرچند فقط دو عضو داشتند. درآمد ثابت‌ها تقريباً روي نرخ كشف حركت كردند و سهامي‌ها و بخشي‌ها اندكي پايين‌تر ماندند. دو صندوق نيز با قيمت ۲۳ هزار و ۷۵۱ ريال در كشف قيمت لحاظ نشدند. بزرگ‌ترين خوشه در نرخ ۲۴ هزار و ۱۰۰ ريال شكل گرفت؛ جايي كه هفت صندوق به يك قيمت رسيدند. حذف ۱۰ درصد معاملات بالايي، ميانگين را فقط ۰.۳۹ درصد پايين مي‌آورد. از همين رو، قيمت كولان در مقايسه با ديگر عرضه‌ها وابستگي كمتري به چند سفارش انتهايي داشت.
بيشترين اختلاف قيمت‌ها
در عرضه اوليه «رهياب» رخ داد
«رهياب» روايتي متفاوت داشت: تنها عرضه‌اي بود كه هم شمار خريداران بالاتر از كشف بيشتر بود و هم ميانه قيمت، ۱.۴۶ درصد بالاتر از نرخ نهايي قرار گرفت. هم‌زمان، فاصله كف ۶ هزار و ۶۰۱ ريالي تا سقف ۸ هزار و ۵۵۰ ريالي به ۲۶.۳۷ درصد رسيد؛ بيشترين دامنه در ميان هفت عرضه. صرف قيمت كشف نسبت به ارزش‌گذاري فقط ۵.۰۹ درصد بود؛ كمترين مقدار در ميان هفت عرضه. اين هم‌زماني نشان مي‌دهد فاصله كمتر با ارزش‌گذاري، الزاماً نشانه توافق بيشتر صندوق‌ها نيست. صندوق‌هاي مختلط با متوسط ۷ هزار و ۶۵۷ ريال بالاترين ميانگين را ثبت كردند، اما اين عدد از سفارش ۸ هزار و ۵۵۰ ريالي و نمونه شش‌عضوي اثر پذيرفته است. صندوق‌هاي بخشي در مجموع ۰.۶۳ درصد بالاتر از كشف خريد كردند و سهامي‌ها ۰.۴۴ درصد پايين‌تر ايستادند. خوشه هفت‌صندوقي قيمت ۷ هزار و ۵۰۰ ريال نيز بالاتر از نرخ نهايي شكل گرفت. با حذف ۱۰ درصد خريدهاي بالايي، ميانگين ۱.۴۰ درصد زير قيمت كشف مي‌نشيند.
قيمت «پاريز» چگونه كشف شد؟
در «پاريز» نيز كفه سفارش‌هاي پايين‌تر سنگين‌تر بود: ۵۱ صندوق زير نرخ كشف خريد كردند و ۳۱ صندوق بالاتر از آن. ميانه ۰.۷۶ درصد پايين‌تر از قيمت نهايي قرار گرفت و دامنه ۱۳.۸۰ درصدي نشان داد اختلاف‌نظر صندوق‌ها از كولان بيشتر، اما از شيفته و رهياب كمتر بوده است. صندوق‌هاي درآمد ثابت با متوسط حدود ۲۸ هزار و ۳۸۷ ريال، ۰.۴۳ درصد بالاتر از كشف خريد كردند؛ درحالي كه ميانگين سهامي‌ها و بخشي‌ها به‌ترتيب ۰.۲۰ و ۰.۱۷ درصد پايين‌تر بود. صندوق اهرمي شتاب آگاه بالاترين متوسط گروهي را ثبت كرد، اما تنها نماينده اين طبقه بود. بزرگ‌ترين خوشه قيمتي پاريز در ۲۷ هزار و ۵۰۰ ريال شكل گرفت؛ نرخي پايين‌تر از كشف كه ۱۰ صندوق آن را انتخاب كردند.
صندوق‌ها در عرضه اوليه «زهلال»
چگونه رفتار كردند؟
در «زهلال» از ۸۰ معامله ثبت‌شده، ۷۶ معامله در كشف قيمت اثر داشت. از ميان معاملات موثر، ۴۷ صندوق پايين‌تر و ۲۹ صندوق بالاتر از نرخ نهايي خريد كردند و ميانه نيز ۱.۴۲ درصد زير قيمت كشف نشست. با وجود اين اكثريت محتاط، قيمت نهايي ۳۸.۸۲ درصد بالاتر از ارزش‌گذاري تعيين شد. صندوق‌هاي بخشي با متوسط ۳۷ هزار و ۲۷۸ ريال، ۲.۰۸ درصد بالاتر از كشف خريد كردند و تهاجمي‌ترين گروه چندعضوي بودند. در سوي مقابل، درآمد ثابت‌ها ۱.۰۵ درصد و مختلط‌ها ۲.۴۴ درصد پايين‌تر از نرخ نهايي قرار گرفتند. بزرگ‌ترين خوشه كل بررسي نيز در زهلال شكل گرفت: ۱۳ صندوق از گروه‌هاي سهامي، بخشي، درآمد ثابت و نيكوكاري، قيمت ۳۵ هزار و ۵۰۰ ريال را ثبت كردند؛ نرخي پايين‌تر از كشف. با حذف ۱۰ درصد خريدهاي بالايي، ميانگين ۰.۸۱ درصد كاهش مي‌يابد.
عرضه اوليه «ذرت»
در «ذرت» نيز اكثريت صندوق‌ها زير نرخ نهايي ايستادند: ۵۰ صندوق پايين‌تر و ۳۰ صندوق بالاتر از كشف خريد كردند. ميانه ۱.۱۳ درصد زير نرخ نهايي بود، درحالي كه قيمت كشف ۳۳.۷۰ درصد بالاتر از ارزش‌گذاري قرار گرفت. دامنه قيمت نيز به ۱۴.۶۷ درصد رسيد. ميانگين صندوق‌هاي سهامي فقط ۰.۱۵ درصد بالاتر و درآمد ثابت‌ها ۰.۱۱ درصد پايين‌تر از كشف بود؛ دو گروه پرتعداد، تقريباً در دو سوي نرخ نهايي ايستادند. صندوق‌هاي بخشي ۰.۹۶ درصد پايين‌تر خريد كردند. مختلط‌ها با متوسطي نزديك به ۱۹ هزار ريال بالاترين ميانگين را داشتند، اما شمارشان فقط دو صندوق بود. قيمت ۱۷ هزار ريال، با حضور ۱۱ صندوق، بزرگ‌ترين خوشه ذرت و يكي از بزرگ‌ترين خوشه‌هاي كل گزارش بود. اين خوشه در كف دامنه قرار گرفت و نشان داد بخش مهمي از صندوق‌ها حاشيه ايمني بيشتري مي‌خواستند. با حذف ۱۰ درصد خريدهاي بالايي، ميانگين ۰.۸۳ درصد زير كشف مي‌نشيند.
قيمت «رانيز» چگونه كشف شد؟
«رانيز» با صرف ۳۹.۲۲ درصدي، بيشترين فاصله ميان قيمت كشف و ارزش‌گذاري را ثبت كرد. بااين‌حال، دامنه قيمت ۱۰.۵۸ درصد بود و ميانه فقط ۰.۲۰ درصد زير نرخ نهايي نشست؛ يعني فاصله زياد از ارزش‌گذاري، با پراكندگي شديد سفارش‌ها همراه نشد. از ۸۰ صندوق حاضر در رانيز، ۴۷ صندوق پايين‌تر و ۳۳ صندوق بالاتر از نرخ كشف خريد كردند. درآمد ثابت‌ها با متوسط ۱۶ هزار و ۲۴۵ ريال، ۱.۱۴ درصد بالاتر از كشف ايستادند؛ اما سهامي‌ها ۰.۶۵ درصد و بخشي‌ها ۰.۱۸ درصد پايين‌تر قرار گرفتند. اين فاصله نشان مي‌دهد برچسب كم‌ريسك صندوق، الزاماً به سفارش محافظه‌كارانه‌تر منتهي نمي‌شود. در اين عرضه، ۷۹ صندوق هركدام ۲ ميليون و ۶۵۰ هزار سهم دريافت كردند و سهم صندوق در سهام اطلس فقط ۶۵۰ هزار سهم بود؛ بنابراين وزن حجمي معاملات يكسان نبود. حذف ۱۰ درصد خريدهاي بالايي، ميانگين را ۰.۶۲ درصد پايين مي‌آورد. بزرگ‌ترين خوشه نيز در قيمت ۱۵ هزار و ۵۰۰ ريال و با حضور شش صندوق شكل گرفت.
از هفت عرضه چه الگويي به دست آمد؟
تصوير نهايي هفت عرضه روشن است: از ۵۱۶ خريد موثر، ۳۰۳ خريد معادل ۵۸.۷ درصد پايين‌تر و ۲۱۳ خريد معادل ۴۱.۳ درصد بالاتر از نرخ كشف انجام شد. در شش عرضه نيز ميانه زير قيمت نهايي قرار داشت. بااين‌حال، ميانگين فاصله معاملات بالاتر از كشف مثبت ۳.۸۴ درصد و فاصله معاملات پايين‌تر منفي ۲.۷۴ درصد بود؛ در نتيجه، اقليت بالايي با فاصله‌اي بيشتر، اثر تعداد بيشتر خريداران پايين را جبران كرد.
رفتار سه گروه اصلي بازار نيز همين الگو را تكرار مي‌كند. صندوق‌هاي سهامي، درآمد ثابت و بخشي در مجموع دفعات بيشتري زير نرخ كشف خريد كرده‌اند. در سهامي‌ها ۱۳۰ خريد پايين‌تر در برابر ۸۸ خريد بالاتر و در درآمد ثابت ۸۷ خريد پايين‌تر در برابر ۵۵ خريد بالاتر ثبت شد. بخشي‌ها با ۵۲ خريد پايين‌تر و ۴۶ خريد بالاتر، نزديك‌ترين گروه بزرگ به تعادل بودند. اما قدرت قيمت‌گذاري در سمت بالا بيشتر بود. متوسط فاصله خريدهاي بالاتر در كل نمونه مثبت ۳.۸۴ درصد بود، در برابر منفي ۲.۷۴ درصد براي خريدهاي پايين‌تر. همين عدم تقارن توضيح مي‌دهد چگونه، با وجود شمار بيشتر صندوق‌هاي زير نرخ كشف، ميانگين موزون معاملات مي‌توانست به قيمت نهايي برسد: اقليت بالاتر، كوچك‌تر بود اما فاصله قيمتي بيشتري داشت.
در ميان گروه‌هاي پرتعداد، صندوق‌هاي بخشي بيشترين سهم خريد بالاتر را به خود اختصاص دادند؛ حدود ۴۶.۹ درصد معاملات اين گروه بالاتر از كشف بود. اين نسبت براي سهامي‌ها ۴۰.۴ درصد و براي درآمد ثابت‌ها ۳۸.۷ درصد ثبت شد. بنابراين از نظر فراواني، درآمد ثابت‌ها محتاط‌ترين گروه بزرگ بودند؛ هرچند فاصله قيمت‌ها نشان مي‌دهد نوع صندوق به‌تنهايي براي توضيح قدرت قيمت‌سازي كافي نيست.
