کمبود دارو فقط نتیجه حذف ارز ترجیحی نیست
حذف ارز ترجیحی در حوزه دارو به چالشی جدی در نظام سلامت تبدیل شده است. موافقان این سیاست افزایش قیمت و کمبود دارو را به حذف ارز ترجیحی مرتبط میدانند، در حالی که منتقدان بر این باورند که مشکلات بازار دارو ناشی از ضعف مدیریت و ناکارآمدی زنجیره تأمین است.
به گزارش روزپلاس، بحث حذف ارز ترجیحی در حوزه دارو بار دیگر به یکی از چالشهای جدی نظام سلامت تبدیل شده است؛ موافقان بازگشت یا تداوم این سیاست، افزایش قیمت و کمبود برخی اقلام دارویی را به کاهش یا حذف ارز ترجیحی مرتبط میدانند و معتقدند ادامه این روند میتواند دسترسی بیماران به دارو را دشوارتر کند. با این حال، آیا تمام مشکلات بازار دارو را باید به سیاست ارزی نسبت داد؟ یا بخش مهمی از این چالشها ریشه در ضعف مدیریت منابع، ناکارآمدی زنجیره تأمین و نحوه تخصیص ارز دارد؟
از سوی دیگر، منتقدان ارز ترجیحی معتقدند تداوم تخصیص ارز ارزان به نام دارو، لزوماً به معنای رسیدن منفعت آن به بیمار نیست و حتی میتواند زمینه شکلگیری رانت و سوءاستفاده از منابع عمومی را فراهم کند.
به اعتقاد این گروه، مساله اصلی نه صرفاً قیمت ارز، بلکه نحوه مدیریت زنجیره دارو از زمان تامین مواد اولیه تا واردات، تولید و توزیع است.
دارو گرفتار دوگانه ارز ترجیحی و ضعف مدیریت شده است / نباید مطالبه واقعی صنعت دارو برای تأمین منابع با منافع گروههایی که از رانت ارزی منتفع میشوند، یکسان تلقی شود
مهرداد مبشر، کارشناس اقتصاد سلامت در اینباره به روزپلاس میگوید: حذف ارز ترجیحی را نباید بهتنهایی عامل کمبود دارو دانست بلکه با مدیریت دقیق منابع، شفافیت در تخصیص ارز، نظارت بر شبکه توزیع و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان، میتوان بخش قابل توجهی از کمبودهای دارویی را حتی بدون تکیه بر ارز ترجیحی مدیریت کرد.
او هشدار میدهد: مطالبه واقعی صنعت دارو برای تأمین منابع با منافع گروههایی که از رانت ارزی منتفع میشوند، قطعا یکسان نیست. البته نمیتوان منکر تأثیر سیاستهای ارزی بر بازار دارو شد، اما اینکه تمام مشکلات و کمبودهای دارویی را به حذف ارز ترجیحی نسبت دهیم، تحلیل کاملی نیست.
این کارشناس اقتصاد سلامت تاکید میکند: زنجیره تأمین دارو مجموعهای از عوامل مختلف است؛ از تأمین مواد اولیه و تخصیص منابع گرفته تا تولید، واردات، توزیع و نظارت. بنابراین باید مساله را در کل این زنجیره بررسی کرد.
پشت ادعای کمبود دارو، مساله مدیریت و رانت ارزی هم مطرح است / باید میان مطالبه واقعی صنعت دارو و مطالبه برای دسترسی به رانت ارزی تفاوت قائل شد
مبشر در پاسخ به این سوال که چرا برخی افراد حذف ارز ترجیحی را عامل اصلی کمبود دارو معرفی میکنند، میگوید: بخشی از این نگاه میتواند ناشی از منافع گروههایی باشد که سالها از نظام چندنرخی ارز منتفع شدهاند. وقتی ارز ترجیحی وجود دارد، طبیعتاً جذابیت دریافت ارز ارزان افزایش پیدا میکند و ممکن است برخی کمبودها نیز به ابزاری برای فشار جهت تخصیص بیشتر ارز تبدیل شود.
او ادامه میدهد: البته نمیتوان همه فعالان این حوزه را متهم کرد، اما باید میان مطالبه واقعی صنعت دارو و مطالبه برای دسترسی به رانت ارزی تفاوت قائل شد.
این کارشناس اقتصاد سلامت با تاکید بر اینکه امکان مدیریت بازار دارو بدون ارز ترجیحی هم وجود دارد، خاطرنشان کرد: اگر منابع ارزی و ریالی به شکل هدفمند به زنجیره دارو اختصاص پیدا کند، موجودی انبارها بهصورت مستمر رصد شود، تولیدکننده مواد اولیه و دارو از نظر نقدینگی حمایت شود و نظام توزیع و نظارت تقویت شود، میتوان بخش قابل توجهی از مشکلات کمبود دارو را حتی بدون ارز ترجیحی مدیریت کرد.
اولویت باید حفظ دسترسی مردم به دارو باشد / ارز ترجیحی نباید جایگزین مدیریت صحیح بازار دارو شود
مهرداد مبشر تصریح کرد: در واقع اولویت باید حفظ دسترسی مردم به دارو باشد، نه حفظ یک شیوه خاص تأمین ارز. اگر قرار است ارز ترجیحی حذف شود، باید سازوکار جبرانی آن از قبل طراحی شده باشد تا هزینه آن به بیمار منتقل نشود.
وی افزود: در کنار این روند، باید با رانت، احتکار، توزیع نامتوازن و تصمیمهای مقطعی برخورد شود. کمبود دارو یک مساله زنجیرهای است و با تزریق ارز بهتنهایی حل نمیشود.
این کارشناس اقتصاد سلامت در پایان با اشاره به اینکه تنها راه گذر از وضعیت کمبود دارویی در کشور شفافیت در تخصیص منابع، پیشبینی نیاز بازار، حمایت از تولید داخلی، تسهیل واردات داروهای ضروری است، میگوید: تأمین نقدینگی تولیدکنندگان و نظارت جدی بر شبکه توزیع هم عامل مهم دیگری است که اگر بهدرستی اجرا شود، وابستگی به ارز ترجیحی برای اداره بازار دارو نیز کاهش پیدا میکند. مساله اصلی این است که ارز ترجیحی نباید جایگزین مدیریت صحیح بازار دارو شود.
