گراني از جيب مردم بالا ميرود
تورم فقط در گزارشهاي آماري ديده نميشود؛ پيش از آنكه آمارها آن را روايت كنند، سبد خريد خانوارها از آن خبر ميدهند.
تعادل| فرشته فريادرس|
تورم فقط در گزارشهاي آماري ديده نميشود؛ پيش از آنكه آمارها آن را روايت كنند، سبد خريد خانوارها از آن خبر ميدهند. بازار، اين روزها براي بسياري از خانوادهها ديگر فقط محل خريد نيست؛ جايي است كه هر ماه كاهش قدرت خريد را به شكلي ملموس تجربه ميكنند. افزايش پيدرپي قيمت كالاهاي اساسي حالا به رويدادي ماهانه تبديل شده و خانوارها براي خريد همان اقلام هميشگي، ناچارند سهم بيشتري از درآمد خود را هزينه كنند. تازهترين گزارش از متوسط قيمت كالاهاي خوراكي در تير ماه ۱۴۰۵ نيز اين واقعيت را تأييد ميكند؛ گزارشي كه نشان ميدهد اگرچه قيمت برخي اقلام نسبت به خردادماه اندكي كاهش يافته، اما در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته، بيشتر كالاهاي اساسي با افزايش قابلتوجه قيمت روبهرو بودهاند و فشار تورم بر معيشت خانوارها همچنان ادامه دارد.
پيشتازان افزايش قيمت
بررسي گزارش مركز آمار ايران از تغييرات قيمت كالاهاي خوراكي در تير ماه نشان ميدهد اگرچه قيمت برخي اقلام نسبت به ماه قبل كاهش يافته، اما مقايسه با تير ماه سال گذشته حاكي از رشد قابلتوجه قيمت بسياري از كالاهاي اساسي و مصرفي خانوارهاست.
به گزارش «تعادل»، در گروه غلات، برنج ايراني درجه يك با قيمت حدود ۲ ميليون و ۸۰۴ هزار ريال بهازاي هر كيلوگرم عرضه شده كه نسبت به ماه قبل ۴درصد و نسبت به تير ماه سال گذشته ۸۸.۲درصد افزايش قيمت داشته است. همچنين برنج خارجي درجه يك نيز با رشد ماهانه ۲.۵درصدي و افزايش سالانه ۲۱۱.۳درصدي، يكي از بيشترين افزايشهاي سالانه را در ميان اقلام اين گروه ثبت كرده است. اين موضوع بيانگر آن است كه علاوه بر افزايش هزينههاي توليد داخلي، قيمت محصولات وارداتي نيز به دليل عواملي همچون نوسانات نرخ ارز، هزينههاي حملونقل و محدوديتهاي تجاري افزايش چشمگيري داشته است. قيمت شيريني خشك نيز با رشد ۳.۱درصدي نسبت به ماه قبل و ۵۰.۸درصدي نسبت به سال گذشته، استمرار روند افزايشي در كالاهاي فرآوريشده را نشان ميدهد.
در گروه فرآوردههاي پروتئيني، روند تغييرات قيمت متفاوت است. گوشت گاو يا گوساله با افزايش ۱.۵درصدي نسبت به خردادماه و ۵۱.۶درصدي نسبت به سال گذشته همراه بوده است. در مقابل، قيمت مرغ نسبت به ماه قبل ۱۶.۴درصد كاهش يافته، هر چند همچنان نسبت به تيرماه ۱۴۰۴ حدود ۱۹۰.۳درصد بيشتر است. كاهش قيمت ماهانه مرغ را ميتوان ناشي از افزايش عرضه، سياستهاي تنظيم بازار يا كاهش موقتي تقاضا دانست، اما رشد بسيار زياد سالانه نشان ميدهد كه اين كالا همچنان تحت فشار تورمي قرار دارد. همچنين قيمت ماهي قزلآلا نسبت به ماه قبل ۹.۷درصد افزايش و نسبت به سال گذشته ۱۱۳.۱درصد رشد داشته كه بيانگر افزايش هزينههاي توليد در بخش آبزيپروري است. كنسرو ماهي تن نيز افزايش ماهانه ۷.۳درصدي و رشد سالانه ۱۱۸.۲درصدي را تجربه كرده است كه احتمالاً ناشي از افزايش قيمت مواد اوليه، بستهبندي و هزينههاي حملونقل است. در بخش لبنيات، تقريبا تمام اقلام با افزايش قيمت روبرو بودهاند. «شير پاستوريزه» با رشد ماهانه ۶.۶درصدي و افزايش سالانه ۱۴۸.۴درصدي مواجه شده است. «پنير پاستوريزه، خامه پاستوريزه، ماست پاستوريزه و دوغ» نيز همگي افزايشهايي بين ۶ تا ۱۵درصد نسبت به ماه قبل و بيش از ۱۲۷ تا ۱۸۹درصد نسبت به سال قبل داشتهاند. اين روند نشان ميدهد كه افزايش هزينه خوراك دام، انرژي، حملونقل و فرآوري، فشار قابلتوجهي بر قيمت محصولات لبني وارد كرده است. تنها استثناي اين گروه، «كره پاستوريزه» است كه با رشد ماهانه ۵.۸درصدي، افزايش سالانه آن نسبت به ساير لبنيات كمتر و حدود ۶۲.۸درصد بوده است. يكي از نكات قابلتوجه جدول، افزايش قابلتوجه قيمت روغنها است. «روغن مايع» با رشد ۲.۸درصدي نسبت به ماه قبل و 3۴۴.۳درصدي نسبت به سال گذشته، بيشترين افزايش سالانه را در ميان كالاهاي جدول تجربه كرده است. «روغن نباتي جامد» نيز تقريبا ۳۰۰ درصد افزايش سالانه داشته كه بيانگر فشار شديد بر بازار روغنهاي خوراكي است. اين وضعيت احتمالاً نتيجه وابستگي بالاي كشور به واردات روغن خام، افزايش قيمتهاي جهاني دانههاي روغني و تغييرات نرخ ارز است. در گروه تخممرغ، قيمت هر كيلوگرم «تخممرغ» نسبت به خردادماه ۱۰.۹درصد كاهش يافته، اما همچنان نسبت به تيرماه سال گذشته بيش از ۲۰۳درصد افزايش دارد. اين الگو مشابه بازار مرغ است و نشان ميدهد كه اگرچه در كوتاهمدت تعديل قيمت رخ داده، اما روند بلندمدت همچنان افزايشي است.
به گزارش «تعادل»، بررسي قيمت ميوهها نيز نشان ميدهد كه تغييرات اين گروه تحت تأثير عوامل فصلي قرار دارد. «موز» با كاهش ۱۲.۹درصدي نسبت به ماه قبل مواجه شده، اما نسبت به سال گذشته ۹۴.۶درصد گرانتر شده است. «سيب» نيز افزايش ماهانه ۱۷.۶درصدي را تجربه كرده، درحالي كه «ليموشيرين» با كاهش ۹.۵درصدي همراه بوده است. «پرتقال» يكي از بيشترين افزايشهاي ماهانه را با ۲۵.۱درصد ثبت كرده و نسبت به سال گذشته نيز حدود ۸۶درصد رشد قيمت داشته است. «خربزه، هندوانه، كشمش پلويي و مغز گردو» نيز همگي نسبت به سال گذشته افزايش قيمت قابلتوجهي داشتهاند، هرچند شدت افزايش آنها از گروه روغنها و لبنيات كمتر است.بهطور كلي، نتايج اين جدول نشان ميدهد كه تورم مواد غذايي در تيرماه ۱۴۰۵ همچنان در سطح بالايي قرار داشته است. اگرچه برخي اقلام مانند «مرغ، تخممرغ، موز و ليموشيرين» نسبت به ماه قبل كاهش قيمت را تجربه كردهاند، اما تقريبا تمامي كالاها نسبت به تيرماه سال قبل افزايش چشمگيري داشتهاند. بيشترين رشد سالانه مربوط به روغن نباتي جامد، روغن مايع، برنج خارجي، تخممرغ و محصولات لبني است.
عوامل اثرگذار بر بازار خوراكيها
اين الگو نشان ميدهد كه فشارهاي ناشي از تورم، افزايش هزينههاي توليد، نوسانات نرخ ارز، هزينههاي واردات و مشكلات زنجيره تأمين همچنان مهمترين عوامل اثرگذار بر بازار مواد غذايي كشور هستند. درنتيجه، استمرار اين روند ميتواند قدرت خريد خانوارها را به ويژه در دهكهاي درآمدي پايين كاهش داده و الگوي مصرف مواد غذايي را به سمت جايگزيني كالاهاي ارزانتر و كاهش مصرف برخي اقلام اساسي سوق دهد.
در مجموع افزايش مستمر قيمت كالاهاي اساسي در كنار رشد نامتناسب درآمد خانوارها، موجب كاهش قابلتوجه قدرت خريد مصرفكنندگان شده است. براساس دادههاي منتشرشده، حداقل دستمزد در سال ۱۴۰۵ تنها حدود ۳۷درصد هزينه سبد معيشت يك خانوار كارگري را پوشش ميدهد و شكافي در حدود ۶۳درصد ميان درآمد و هزينههاي ضروري وجود دارد. همچنين، شاخص قيمت مصرفكننده نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۸۸.۶درصد افزايش يافته است؛ به اين معنا كه خانوارها براي تأمين همان سبد مصرفي سال قبل، تقريبا به ۱.۹ برابر منابع مالي نياز دارند. اين شرايط سبب شده است بسياري از خانوارها مصرف برخي كالاهاي اساسي را كاهش داده يا به كالاهاي ارزانتر روي آورند كه خود نشاندهنده افت محسوس قدرت خريد و كاهش سطح رفاه اقتصادي است.
اين موضوع ضرورت اتخاذ سياستهاي موثر در زمينه كنترل تورم، حمايت از توليدكنندگان داخلي، بهبود بهرهوري زنجيره تأمين و افزايش ثبات در بازار كالاهاي اساسي را بيش از پيش آشكار ميسازد.
