تشديد گرههاي ترانزيتي
افت ۶۶ درصدي عملكرد بخش كانتينري، كاهش ۶۴ درصدي ترانزيت و سرريز بار از بنادر به شبكه ريلي و جادهاي، تصويري از فشار فزاينده بر زنجيره لجستيك كشور وارد كرده است؛ شرايطي كه به گفته فعالان صنعت حملونقل، همزمان با افزايش معطلي كاميونها در مرزها، رشد هزينههاي حمل و محدوديت ظرفيت كريدورهاي جايگزين، ميتواند مزيت ترانزيتي ايران را با چالشهاي جدي مواجه كند. به اعتقاد آنها، سرريز بار از مسيرهاي دريايي به جاده و ريل، بدون توسعه متناسب زيرساختها و اصلاح مقررات، موجب افزايش هزينههاي حمل، معطلي كاميونها در مرزها، افت بهرهوري كريدورهاي ترانزيتي و كاهش رقابتپذيري تجارت خارجي شده است.
تعادل|
افت ۶۶ درصدي عملكرد بخش كانتينري، كاهش ۶۴ درصدي ترانزيت و سرريز بار از بنادر به شبكه ريلي و جادهاي، تصويري از فشار فزاينده بر زنجيره لجستيك كشور وارد كرده است؛ شرايطي كه به گفته فعالان صنعت حملونقل، همزمان با افزايش معطلي كاميونها در مرزها، رشد هزينههاي حمل و محدوديت ظرفيت كريدورهاي جايگزين، ميتواند مزيت ترانزيتي ايران را با چالشهاي جدي مواجه كند. به اعتقاد آنها، سرريز بار از مسيرهاي دريايي به جاده و ريل، بدون توسعه متناسب زيرساختها و اصلاح مقررات، موجب افزايش هزينههاي حمل، معطلي كاميونها در مرزها، افت بهرهوري كريدورهاي ترانزيتي و كاهش رقابتپذيري تجارت خارجي شده است.
چالشهاي انباشته شبكه لجستيك
نشست هفدهم كميسيون حملونقل اتاق بازرگاني تهران بيش از آنكه به بررسي مشكلات روزمره حمل كالا بپردازد، تصويري از چالشهاي انباشته شبكه لجستيك كشور ارايه كرد؛ از افت عملكرد بنادر و افزايش معطلي محمولهها در مرزها گرفته تا رشد هزينههاي حمل، گرههاي حقوقي در كريدورهاي ريلي و نبود هماهنگي ميان دستگاههاي اجرايي. فعالان اين حوزه معتقدند در صورت تداوم شرايط موجود، مزيتهاي ترانزيتي ايران بيش از گذشته تحت تاثير قرار خواهد گرفت و اصلاح حكمراني لجستيك، توسعه زيرساختها و تنوعبخشي به مسيرهاي حمل كالا، به ضرورتي اجتنابناپذير تبديل شده است.
فعالان حوزه حملونقل ريلي، جادهاي و دريايي در هفدهمين نشست كميسيون حملونقل اتاق بازرگاني تهران، با اشاره به افزايش فشار بر شبكه لجستيكي كشور، نسبت به تشديد مشكلات ترانزيتي هشدار داده و خواستار اصلاح مقررات، توسعه زيرساختها و مديريت يكپارچه كريدورهاي حملونقل شدند.
به گفته شركتكنندگان، محدوديتهاي حملونقل دريايي و افت عملكرد بنادر، بخش قابل توجهي از بار كشور را به شبكه ريلي و جادهاي منتقل كرده است؛ در حالي كه ظرفيت اين بخشها متناسب با افزايش تقاضا توسعه نيافته و همين مساله موجب افزايش هزينههاي حمل، طولاني شدن زمان ترخيص و ايجاد گرههاي ترافيكي در مرزها شده است.
در ابتداي نشست، پيمان سنندجي، رييس كميسيون حملونقل اتاق تهران، با اشاره به جايگاه راهبردي اين بخش در اقتصاد كشور گفت: با وجود تلاشهاي صورتگرفته، همچنان مشكلات جدي در حوزه دريانوردي وجود دارد و در شرايط فعلي، سهم عمده جابهجايي كالا بر دوش حملونقل ريلي و جادهاي قرار گرفته است. وي همچنين از تداوم مشكلات ترانزيتي در مسيرهاي منتهي به هند و پاكستان خبر داد و هدف از برگزاري اين نشست را دستيابي به راهكارهاي عملياتي براي رفع موانع موجود عنوان كرد.
رشد قابل توجه ترانزيت ريلي
در ادامه، شهريار نقيزاده، مديركل بازرگاني خارجي شركت راهآهن، مهمترين چالش كريدور ريلي چين -ايران را نبود مديريت يكپارچه و مشكلات حقوقي در صدور بارنامه دانست.
وي گفت: در حال حاضر بسياري از قطارهاي ورودي از چين با بارنامه رسمي ايران حركت نميكنند و همين مساله امكان مديريت موثر اين كريدور را از راهآهن ايران سلب كرده است. به گفته او، ورود محمولهها توسط شركتهاي متعدد و بدون هماهنگي، موجب انسداد خطوط ريلي و اختلال در فرآيند ترخيص شده است.
با اين حال، نقيزاده از رشد قابل توجه ترانزيت ريلي خبر داد و اعلام كرد: تعداد قطارهاي اين مسير از ميانگين سالانه يك قطار در سالهاي گذشته به ۶۰ قطار در سال گذشته رسيده و حجم بار نيز از ۲۰۰ هزار تن فراتر رفته است.
وي همچنين حذف هزينه ۸۰ دلاري ترانشيپ در تركمنستان، افزايش ظرفيت پذيرش از يك به چهار قطار در روز و راهاندازي بخش ترانزيت مرزي را از مهمترين اقدامات انجامشده برشمرد و تاكيد كرد: با وجود ازدحام ۵۰ قطار در مرزهاي چين و قزاقستان و افزايش زمان حمل به ۳۵ روز، مسير همچنان فعال نگه داشته شده است.
غلامحسين ولدي، مديركل راهآهن تهران، نيز با اشاره به ظرفيتهاي بندر خشك آپرين، از رشد ۱۸۲ درصدي ترانزيت ريلي و افزايش حجم بار از ۸۳ هزار تن به ۲۰۰ هزار تن خبر داد. وي بندر خشك آپرين را يكي از مهمترين مراكز لجستيكي كشور معرفي كرد و گفت: اين مجموعه با وسعت ۸۰۰ هكتار، برخورداري از گمرك مستقل، پايانه كانتينري با ظرفيت ۱۲۰۰ واگن و سيلوهاي ۳۵۰ هزار تني، قابليت ايفاي نقش محوري در توسعه تجارت منطقهاي را دارد.
ولدي همچنين از برنامهريزي براي حركت روزانه دو قطار باري با زمانبندي منظم خبر داد و از فعالان اقتصادي خواست از ظرفيتهاي اين بندر براي تسريع فرآيندهاي تجاري استفاده كنند.
تمركز بار در چند مرز؛ عامل افزايش هزينهها
در بخش ديگري از نشست، پيمان فرهمند، عضو هياتمديره انجمن كشتيراني با اشاره به محدوديتهاي ايجاد شده در حملونقل دريايي گفت: كشتيهاي حامل كالا از چين و هند ديگر امكان تردد مستقيم به ايران را ندارند و مسيرهاي جايگزين از طريق عمان نيز به دليل ازدحام شديد، عملا با توقف مواجه شده است.به گفته وي، كشتيها گاه تا يك ماه در بنادر عمان معطل ميمانند و همين مساله باعث انتقال بخش بزرگي از بار به حملونقل زميني و ريلي شده است. فرهمند هشدار داد كه بنادر جايگزيني مانند كراچي، عمان و مرسين ظرفيت پذيرش اين حجم از كالا را ندارند و نتيجه آن افزايش شديد كرايههاي حمل، توقف دو هفتهاي كاميونها در مرزها و كاهش جذابيت اقتصادي كريدورهاي ترانزيتي است. وي تاكيد كرد: زيرساختهاي موجود براي جابهجايي حدود دو ميليون تن كالا طراحي شده، در حالي كه انتظار انتقال ۲۰ ميليون تن بار، بدون سرمايهگذاري و توسعه زيرساختها، واقعبينانه نيست. احسان ملكزاده، رييس هياتمديره انجمن صنفي شركتهاي حملونقل بينالمللي ايران نيز افزايش معطلي كاميونها در مرزهاي رازي، بازرگان و پاكستان را از مهمترين مشكلات فعالان اين حوزه عنوان كرد.
وي گفت: تمركز بار در مرزهاي محدود، موجب افزايش كرايه حمل، انباشت كانتينر و بالا رفتن هزينه تمامشده كالا شده است و توزيع بار ميان مرزها و بنادر جايگزين بايد در اولويت سياستگذاران قرار گيرد. به گفته او، مشكلات هماهنگي ميان دستگاههاي اجرايي در مرز سرخس و ضعف زيرساختهاي ترانزيتي در مسير پاكستان نيز از ديگر موانع توسعه تجارت خارجي است.
افت كمسابقه عملكرد بنادر
در ادامه، مهدي اسدي، رييس اداره لجستيك و حملونقل چندوجهي سازمان بنادر و دريانوردي، از كاهش محسوس عملكرد بنادر كشور نسبت به سال گذشته خبر داد. بر اساس آمار ارايهشده، صادرات ۵۶ درصد، واردات ۲۵ درصد و ترانزيت ۶۴ درصد كاهش يافته است.
وي افزود: عملكرد بندر شهيد رجايي ۵۱ درصد و بندر امام خميني ۴۲ درصد افت كرده و بخش كانتينري نيز با ثبت ۶۶ درصد كاهش عملكرد بيشترين آسيب را متحمل شده است. اسدي همچنين از تداوم مشكلات شناسايي صاحبان كالا در مسير كراچي و گوادر خبر داد و از بخش خصوصي خواست نقش فعالتري در مديريت شبكه لجستيكي كشور ايفا كند.
ضرورت اصلاح حكمراني حملونقل
در بخش پاياني نشست، عليرضا خيرخواه، عضو انجمن صنفي شركتهاي ريلي، به مشكلات مديريت كانتينرها در تركمنستان اشاره كرد و پيشنهاد داد راهآهن ايران نمايندگاني را براي ساماندهي كانتينرها در اين كشور مستقر كند.
همچنين جواد هدايتي، نماينده شركت راهآهن، با تاكيد بر نبود نظام حكمراني منسجم در حوزه لجستيك، تشكيل وزارتخانه مستقل حملونقل را ضرورتي اجتنابناپذير دانست.
وي همچنين ضعف هماهنگي دستگاه ديپلماسي در حل مسائل ترانزيتي با پاكستان و تركمنستان را مورد انتقاد قرار داد و گفت: تمركز بيش از حد بار در بندر مرسين تركيه موجب افزايش ۴۰۰ درصدي كرايه حمل شده است؛ در حالي كه با توزيع مناسب بار ميان شش بندر فعال تركيه، ميتوان از تحميل اين هزينهها جلوگيري كرد.فعالان حاضر در اين نشست در مجموع تاكيد كردند كه بدون اصلاح ساختار حكمراني لجستيك، توسعه زيرساختهاي حملونقل و هماهنگي موثر ميان دستگاههاي اجرايي، فشار فزاينده بر شبكه ريلي و جادهاي ميتواند جايگاه ترانزيتي ايران را بيش از پيش تضعيف كند.
