تقاطع دو استراتژي در بحبوحه جنگ با ايران
روياروييهاي اخير ميان تهران و واشنگتن و تهديداتي كه ترامپ اخيراً در خصوص حمله به زيرساختهاي انرژي ايران مطرح كرده همچنان يك پرسش بنيادين رو در محافل تخصصي ايجاد كرده و آن اينكه اين رويكرد تا چه اندازه ناشي از خروجي سفر اخير نتانياهو به واشنگتن است؟ اين گزاره با توجه به جنگافروزيهاي مستمر نتانياهو و اسراييل در منطقه واجد اهميت است.
روياروييهاي اخير ميان تهران و واشنگتن و تهديداتي كه ترامپ اخيراً در خصوص حمله به زيرساختهاي انرژي ايران مطرح كرده همچنان يك پرسش بنيادين رو در محافل تخصصي ايجاد كرده و آن اينكه اين رويكرد تا چه اندازه ناشي از خروجي سفر اخير نتانياهو به واشنگتن است؟ اين گزاره با توجه به جنگافروزيهاي مستمر نتانياهو و اسراييل در منطقه واجد اهميت است. سفر بنيامين نتانياهو به واشنگتن در ۲۷ جولای ۲۰۲۶ برابر با پنجم مردادماه، نخستين ديدار او با ترامپ از زمان آغاز جنگ پنج ماهه با ايران است. اما اين سفر، برخلاف ديدارهاي پيشين كه عمدتاً بر هماهنگي نظامي و تقويت ائتلاف متمركز بود، در فضايي از اختلافات راهبردي آشكار و نگرانيهاي عميق دو طرف صورت گرفته است.
در حالي كه ترامپ به دنبال راهي براي خروج از جنگي است كه به بنبست رسيده، نتانياهو اصرار بر تداوم فشار نظامي دارد. اين تقابل منافع، ماهيت اين ديدار را از يك سفر تشريفاتي به ميدان چانهزني سياسي حساس تبديل كرده است. يادداشت پيشِ رو به واكاوي اهداف، تفاوتها و پيامدهاي اين سفر در مقايسه با سفرهاي پيشين نتانياهو به امريكا ميپردازد.
اما بايد ديد چارچوب كلي سفر چگونه تنظيم شده است: پ. نتانياهو، روز دوشنبه ۲۷ جولای ۲۰۲۶ براي ديدار با ترامپ راهي واشنگتن شد. اين هشتمين ديدار نتانياهو با ترامپ از زمان بازگشت وي به كاخ سفيد است و نخستين ديدار دو رهبر از فوريه ۲۰۲۶، يعني دو هفته پيش از آغاز حملات هوايي مشترك امريكا و اسراييل عليه ايران در ۲۸ فوريه محسوب ميشود. نتانياهو در بيانيهاي ويدئويي پيش از پرواز تأكيد كرد كه ايران در صدر دستور كار ديدار خواهد بود. در عين حال اين سفر تفاوتهاي كليدي با سفرهاي پيشين هم دارد كه به آنها اشاره ميشود:
نخست: گذار از هماهنگي به اختلاف. در سفر فوريه ۲۰۲۶، دو رهبر زمينهساز يك كارزار نظامي مشترك عليه ايران شدند؛ اما اينبار، روابط دو طرف بهطور محسوسي دچار تنش شده است. تمجيدهاي پرشور روزهاي آغازين جنگ جاي خود را به تماس تلفني خصمانهاي داده. در ژوئن ۲۰۲۶، ترامپ نتانياهو را «ديوانه» خطاب كرد. اختلافات راهبردي آشكار شده و به گفته تحليلگران، منافع دو كشور در منطقه از يكديگر فاصله گرفته است.
دوم: تغيير موضع امريكا از تداوم جنگ به خروج. در فوريه، ترامپ با اقناع نتانياهو و مشاورانش وارد جنگي شد كه قرار بود «مهارشده» و «چند هفتهاي» باشد. اما پس از پنج ماه جنگ فرسايشي و بنبست، ترامپ به دنبال راهي براي خروج است، در حالي كه نتانياهو اصرار بر تداوم فشار نظامي دارد. اين تضاد بنيادين، ماهيت اين ديدار را از هماهنگي نظامي به چانهزني سياسي تغيير داده است.
سوم: فشار دوگانه نتانياهو از داخل و خارج. zxx پيشين كه با تشريفات كامل انجام ميشد، اينبار نتانياهو با پروازي محرمانه از پايگاه هوايي نوواتيم (نه فرودگاه بنگوريون) و بدون همراهي خبرنگاران عازم واشنگتن شد. اين تغيير آيين، نشان از نگرانيهاي امنيتي جدي و جوّ پرتنش حاكم بر اين سفر دارد.
همچنين اهداف اصلي سفر شامل موارد ذيل است:
هدف نخست: جلوگيري از توافق ديپلماتيك امريكا با ايران. مهمترين دغدغه نتانياهو، ترس از توافق محدود هستهاي يا آتشبسي است كه به باور اسراييل، رژيم تهران را تقويت خواهد كرد. او قصد دارد با ارايه اطلاعات جديد درباره بازسازي توان هستهاي ايران، ترامپ را از هرگونه امتيازدهي ديپلماتيك بازدارد. يك مقام امريكايي و يك منبع اسراييلي تأييد كردهاند كه نتانياهو هفتهها براي دريافت دعوت به كاخ سفيد تلاش كرده تا درباره جنگ با ايران گفتوگو و ترامپ را از «امتيازات ديپلماتيك» برحذر دارد.
هدف دوم: جلوگيري از تغيير اولويت امريكا از هستهاي به تنگه هرمز. در حالي كه تمركز ترامپ بر آزادي كشتيراني در تنگه هرمز و قيمت نفت است، نتانياهو ميكوشد توجه امريكا را به برنامه هستهاي ايران معطوف نگه دارد. دني آيالون، سفير پيشين اسراييل در امريكا، تصريح كرده كه نتانياهو با «اطلاعات بيشتر» نشان خواهد داد كه ايرانيان در بازسازي توانمنديهاي هستهاي خود هستند.
هدف سوم: مهار اختلافات در پروندههاي منطقهاي. افزون بر ايران، اختلافات ديگري نيز بين دو طرف وجود دارد: توافق هستهاي غيرنظامي امريكا با عربستان (كه ترامپ كمتر از ۲۴ ساعت پس از امضا آن را نقض كرد)، فروش جنگندههاي اف-۳۵ به تركيه و ميزان حضور نظامي اسراييل در غزه، لبنان و سوريه. نتانياهو در اين ديدار به دنبال «مهار» اين اختلافات و بازتعريف چارچوب همكاري است.
هدف چهارم: بهرهبرداري سياسي از سفر. با توجه به افول نظرسنجيها در آستانه انتخابات اكتبر، نتانياهو نيازمند نمايش روابط نزديك با ترامپ در برابر افكار عمومي اسراييل است.
هدف پنجم: شركت در مراسم تشييع سناتور ليندسي گراهام. گرچه اين سفر با بهانه شركت در مراسم تشييع گراهام (دوست ديرينه اسراييل) كليد خورد، اما ديدار با ترامپ به رويداد اصلي تبديل شده است. برخي منابع حتي معتقدند كه اين مراسم صرفاً بهانهاي براي ديدار با ترامپ بوده است.
با هر زاويه ديدي سفر جولای ۲۰۲۶ نتانياهو به واشنگتن، نقطه عطفي در روابط دو رهبر و دو كشور محسوب ميشد؛ اگر سفرهاي پيشين عمدتا با هدف هماهنگي و تقويت ائتلاف صورت ميگرفت، اين سفر عمدتاً با هدف «مديريت اختلافات» و «جلوگيري از واگرايي» برنامهريزي شده است. در حالي كه پيشتر نتانياهو «طراح جنگ» با ايران بود، اكنون در موقعيتي قرار گرفته كه بايد ترامپ را بازدارد از خروج زودهنگام از جنگي كه خود آغازگر آن بوده است. به عبارت ديگر، اين سفر نه سفر يك متحد قدرتمند براي تعيين مسير آينده، كه سفر يك شريك نگران براي جلوگيري از تغيير مسير بود. اختلاف راهبردي ميان «تداوم جنگ» (موضع نتانياهو) و «خروج از جنگ» (تمايل ترامپ) چنان عميق است كه اين ديدار را به يكي از حساسترين و پرمعناترين ديدارهاي دو رهبر در سالهاي اخير تبديل كرده است.
