عبور بورس از شوك
بورس تهران در معاملات روز دوشنبه بار ديگر چهرهاي مثبت از خود به نمايش گذاشت و شاخصهاي اصلي بازار با رشد معنادار به كار خود پايان دادند؛ رشدي كه اگرچه نسبت به موجهاي پرشتاب روزهاي قبل با افت نسبي هيجان همراه بود، اما از منظر عمق تقاضا، تركيب نمادهاي مثبت و منفي، وضعيت صفها و بهبود جريان نقدينگي، همچنان حامل اين پيام بود كه كفه بازار در اختيار خريداران باقي مانده است.
بورس تهران در معاملات روز دوشنبه بار ديگر چهرهاي مثبت از خود به نمايش گذاشت و شاخصهاي اصلي بازار با رشد معنادار به كار خود پايان دادند؛ رشدي كه اگرچه نسبت به موجهاي پرشتاب روزهاي قبل با افت نسبي هيجان همراه بود، اما از منظر عمق تقاضا، تركيب نمادهاي مثبت و منفي، وضعيت صفها و بهبود جريان نقدينگي، همچنان حامل اين پيام بود كه كفه بازار در اختيار خريداران باقي مانده است. همزمان، تحولات بيروني نيز به كمك فضاي رواني بازارها آمدهاند؛ از افت بهاي نفت در پي كاهش نسبي تنشها ميان ايران و ايالات متحده گرفته تا صعود شاخصهاي جهاني و منطقهاي كه در مجموع، از افزايش اشتهاي ريسك در بازارهاي مالي حكايت دارد. با اين حال، زير پوست اين خوشبيني، همچنان نشانههايي از احتياط، تزلزل و انتظار براي روشنتر شدن مسير متغيرهاي كلان ديده ميشود.
در پايان معاملات روز دوشنبه، شاخص كل بورس تهران با رشد 49 هزار و 713 واحدي، معادل 0.99 درصد، در سطح 5 ميليون و 52 هزار واحد ايستاد. شاخص هموزن نيز كه تصويري دقيقتر از وضعيت كلي نمادها و اقبال به سهمهاي كوچكتر و متوسطتر ارايه ميدهد، 14 هزار و 864 واحد، معادل 1.07 درصد، افزايش يافت و به سطح يك ميليون و 408 هزار واحد رسيد. همين برتري رشد شاخص هموزن نسبت به شاخص كل را ميتوان يكي از نشانههاي مهم روز معاملاتي اخير دانست؛ چراكه بيانگر آن است كه رشد بازار صرفاً متكي به چند نماد بزرگ و شاخصساز نبوده و دامنه تقاضا در سطح وسيعتري از بازار جريان داشته است.
يكي از مهمترين نكات دادوستدهاي روز دوشنبه، افزايش محسوس ارزش معاملات بود؛ موضوعي كه در تحليل پايداري روند صعودي، اهميتي كليدي دارد. ارزش معاملات سهام، حق تقدم و صندوقهاي سهامي به 29 هزار و 737 ميليارد تومان رسيد؛ رقمي كه در مقايسه با چند روز گذشته، رشد قابل توجهي را نشان ميدهد. در شرايطي كه بازار پس از چند روز پرهيجان نيازمند اثبات استمرار ورود پول و تداوم گردش نقدينگي بود، چنين افزايشي در ارزش معاملات ميتواند به عنوان يك سيگنال مثبت تلقي شود. هرچند صرف بالا بودن ارزش معاملات بهتنهايي تضميني براي پايداري صعود نيست، اما وقتي اين متغير در كنار رشد شاخصها، برتري تعداد نمادهاي مثبت و غلبه صفهاي خريد قرار ميگيرد، تصوير كلي بازار را تقويت ميكند.
با وجود اين، فضاي بازار خالي از ترديد نبود. در نيم ساعت ابتدايي معاملات، خروج پول حقيقي حتي تا حدود يك هزار ميليارد تومان پيش رفت؛ عددي كه در همان ابتداي روز، نگرانيهايي را نسبت به افزايش فشار فروش و احتمال چرخش بازار ايجاد كرد. اين رفتار، بيش از هر چيز نشاندهنده آن است كه بخشي از فعالان حقيقي هنوز در سودگيريهاي كوتاهمدت فعال هستند و اعتماد كامل به تداوم روند صعودي شكل نگرفته است. اما آنچه در ادامه رخ داد، از تغيير معنادار فضا حكايت داشت. هرچه از زمان معاملات گذشت، شرايط بازار بهبود يافت و بخش عمده خروج نقدينگي جبران شد؛ بهطوري كه در پايان معاملات، خالص خروج پول حقيقي به 82 ميليارد تومان كاهش يافت. اين افت شديد در رقم خروج پول، نشانهاي روشن از بازگشت تقاضا و كاهش فشار فروش در ميانه بازار است.
در واقع، بازار روز دوشنبه نشان داد كه توانايي جذب عرضهها را دارد؛ مسالهاي كه از منظر تكنيكي و رفتاري، اهميت زيادي دارد. بازاري كه در ابتداي روز با فشار فروش و خروج سنگين پول حقيقي مواجه ميشود اما در ادامه ميتواند اين وضعيت را تا حد زيادي اصلاح كند، معمولاً از پشتوانه تقاضاي موثر برخوردار است. هرچند عدد نهايي پول حقيقي هنوز منفي باقي ماند، اما فاصله آن با وضعيت بحراني نيمه نخست بازار، بهخوبي روشن ميكند كه فروشندگان نتوانستند ابتكار عمل را تا پايان حفظ كنند.
آمار سرانهها نيز تصويري محتاطانهتر از وضعيت حقيقيها ارايه ميدهد. سرانه خريد حقيقيها 95.1 ميليون تومان و سرانه فروش آنها 111.6 ميليون تومان ثبت شد و قدرت خريد حقيقيها به منفي 1.17 رسيد. اين نسبت نشان ميدهد كه با وجود غلبه فضاي مثبت در نماگرهاي بازار، هنوز از منظر رفتاري، فروشندگان حقيقي اندكي دست بالا را در ارزش معاملات فردي داشتهاند. به بيان ديگر، بازار مثبت بوده، اما نه به شكلي كه بتوان گفت همه بازيگران حقيقي با اطمينان كامل در سمت خريد قرار گرفتهاند. اين دوگانگي، يكي از ويژگيهاي اين روزهاي بازار است: صعود شاخصها در كنار ترديد بخشي از سرمايهگذاران خرد.
در سمت ديگر تابلو، دادههاي مربوط به سفارشها و صفها، تصويري بهمراتب اميدواركنندهتر ترسيم ميكند. ارزش سفارشهاي خريد در پايان معاملات به 7 هزار و 744 ميليارد تومان رسيد؛ در حالي كه ارزش سفارشهاي فروش 2 هزار و 322 ميليارد تومان بود. اين شكاف معنادار نشان ميدهد كه در پايان روز، تقاضا همچنان فاصله محسوسي با عرضه داشته و بازار از منظر سفارشگذاري، در وضعيت برتر خريداران قرار گرفته است. همچنين 363 نماد با صف خريد و 78 نماد با صف فروش معاملات خود را به پايان رساندند؛ آماري كه بهروشني از سنگيني كفه تقاضا خبر ميدهد. گرچه نسبت به روز قبل، از شدت هيجان خريد كاسته شده بود، اما ساختار كلي صفها نشان ميدهد كه اصلاح هيجان، به معناي تضعيف كامل روند نبوده و بازار همچنان از ظرفيت رشد برخوردار است.
يكي ديگر از متغيرهاي قابل توجه در معاملات روز دوشنبه، خروج يك هزار و 400 ميليارد تومان نقدينگي از صندوقهاي درآمد ثابت بود. اين موضوع در شرايط فعلي ميتواند حامل يك پيام مهم باشد: بخشي از سرمايهها همچنان در حال جابهجايي از ابزارهاي كمريسك به سمت سهام هستند. هرچند اين حركت را نبايد بهصورت مطلق به معناي شروع يك موج بزرگ و پايدار ورود پول به بورس تعبير كرد، اما در فضاي كنوني، خروج سرمايه از درآمد ثابت و تمايل به بازار سهام، نشاندهنده رشد نسبي انتظارات بازدهي در بازار سهام است. بهويژه آنكه همزمان با بهبود فضاي سياسي و خارجي، ريسكپذيري نيز اندكي افزايش يافته است.
بازارهاي جهاني در يك نگاه
در همين نقطه، پيوند بازار سرمايه ايران با تحولات بينالمللي پررنگ ميشود. در بازارهاي جهاني، معاملات آتي سهام ايالات متحده در آغاز روز دوشنبه با افزايش همراه بود. شاخصهاي آتي داوجونز 495 واحد، معادل 0.95 درصد، رشد كردند. شاخص آتي S&P 500 نيز 0.94 درصد افزايش يافت و آتي نزدك 100 با رشد 1.58 درصدي، عملكرد قويتري ثبت كرد. اين رشد در شرايطي رخ داد كه كاهش قيمت نفت، در پي توقف درگيريها ميان ايالات متحده و ايران در آخر هفته، به بهبود احساسات سرمايهگذاران كمك كرد. براي بازارهاي جهاني، كاهش ريسك ژئوپليتيك معمولاً به معناي افت نااطميناني و بازگشت بخشي از سرمايهها به داراييهاي ريسكي است؛ روندي كه در دادههاي روز دوشنبه نيز آشكار بود.
همزمان، بهاي نفت با افت محسوسي مواجه شد. نفت برنت براي تحويل در سپتامبر 4.88 درصد كاهش يافت و به حدود 92 دلار در هر بشكه رسيد. نفت خام وستتگزاس اينترمديت امريكا نيز بيش از 5 درصد افت كرد و به 84.84 دلار در هر بشكه رسيد. كاهش قيمت نفت از يكسو نشانهاي از فروكش كردن نگراني نسبت به اختلال عرضه در منطقه است و از سوي ديگر، ميتواند در تحليل سياست پولي ايالات متحده نيز اثرگذار باشد؛ چراكه افت قيمت انرژي، فشارهاي تورمي را تا حدي تعديل ميكند. البته براي بورس تهران، كاهش نفت لزوماً يك خبر كاملاً مثبت نيست، زيرا بخشي از بازار سرمايه ايران به صنايع وابسته به انرژي، پالايش، پتروشيمي و كالاهاي پايه متكي است. از اين منظر، بهبود ريسكپذيري جهاني و كاهش تنشهاي منطقهاي ميتواند اثر مثبتي بر فضاي رواني بازار بگذارد، اما افت قيمت نفت، براي برخي گروههاي دلاري و كاموديتيمحور، متغيري نيازمند رصد دقيق خواهد بود.
در سطح بينالمللي، سرمايهگذاران همچنين چشمانتظار يك هفته مهم از نظر گزارشهاي مالي و سياست پولي هستند. انتشار گزارشهاي فصلي شركتهاي بزرگي مانند آمازون، اپل، متا و مايكروسافت ميتواند نشان دهد كه هزينههاي سنگين مرتبط با توسعه هوش مصنوعي تا چه اندازه براي بازار قابل پذيرش است. پس از نتايج نه چندان مطلوب آلفابت در هفته گذشته، اكنون حساسيت بازار نسبت به سودآوري در برابر سرمايهگذاريهاي عظيم فناوري افزايش يافته است. اين مساله از آن جهت اهميت دارد كه در صورت تقويت ترديدها نسبت به بازدهي اين هزينهها، ممكن است بر سهام فناوري و زنجيره تأمين آن، از جمله شركتهاي نيمههادي، فشار وارد شود. به تعبير برخي مديران سرمايهگذاري، بازار اكنون در يك وضعيت «الاكلنگي» قرار گرفته است: اگر شركتها به هزينهكرد بالا ادامه دهند، نگراني از فرسايش سودآوري تقويت ميشود و اگر هزينهها را كاهش دهند، بازار ممكن است اين اقدام را نشانهاي از افت شتاب رشد تلقي كند. در كنار اين متغيرها، نشست فدرال رزرو نيز در كانون توجه قرار دارد. هرچند اجماع غالب بر اين است كه تصميمات بعدي درباره نرخ بهره بيشتر به ماههاي پيشرو و بهويژه سپتامبر مرتبط خواهد بود، اما بازارها همچنان احتمال معناداري براي تغيير نرخ بهره در كوتاهمدت در نظر ميگيرند. براي بازارهاي منطقهاي و بهخصوص اقتصادهايي كه ارز آنها به دلار وابسته است، سياست فدرال رزرو از مسير هزينه تأمين مالي، جذابيت داراييها و نرخهاي بهره داخلي اثرگذار است. از همين رو، تحولات بازارهاي خليج فارس نيز در روز دوشنبه با دقت دنبال شد.
روز مثبت براي بورسهاي عربي
بورسهاي عربي روزي مثبت را پشت سر گذاشتند. شاخص عربستان با حمايت سهام بخش سلامت افزايش يافت، اگرچه افت سهام آرامكو در پي نگرانيهاي مربوط به امنيت تأسيسات انرژي، بخشي از رشد را محدود كرد. در دوبي، شاخص اصلي با 1.4 درصد افزايش، يكي از بهترين جلسات خود در بيش از يك ماه اخير را تجربه كرد و سهام شركتهاي بزرگ، بهويژه در بخش املاك، پيشتاز رشد بودند. ابوظبي و قطر نيز در فضاي مشابهي حركت كردند و انتشار گزارشهاي مالي مطلوب، بهويژه در بخش بانكي، بر رشد شاخصها افزود. در مجموع، آنچه در بازارهاي منطقهاي ديده شد، بازگشت محتاطانه ريسكپذيري در سايه اميد به كاهش تنشهاي ژئوپليتيكي بود؛ هرچند تهديد افزايش هزينههاي استقراض ناشي از سياست پولي امريكا همچنان بر سر بازارها سنگيني ميكند.در چنين فضايي، بورس تهران نيز در يك نقطه تعادلي حساس قرار دارد. از يك سو، دادههاي روز دوشنبه نشان ميدهد كه بازار هنوز از نيروي تقاضا، گردش نقدينگي و ميل به صعود برخوردار است. افزايش ارزش معاملات، برتري قاطع نمادهاي مثبت، فاصله زياد ارزش سفارشهاي خريد و فروش و خروج سرمايه از صندوقهاي درآمد ثابت، همگي مويد اين تصوير هستند. از سوي ديگر، منفي بودن خالص پول حقيقي، برتري سرانه فروش بر خريد و افت هيجان نسبت به روزهاي قبل، يادآور آن است كه بازار هنوز از مرحله اطمينان كامل فاصله دارد و به يك تثبيت رفتاري نيازمند است.
به بيان ديگر، بورس تهران در حال حاضر نه در وضعيت هشدار قرار دارد و نه به مرحلهاي رسيده كه بتوان از يك صعود بيچونوچرا سخن گفت. بازار در فازي قرار گرفته كه در آن، هر خبر مثبت ميتواند به تشديد تقاضا منجر شود، اما هر نشانهاي از تضعيف متغيرهاي كلان يا بازگشت ريسكهاي بيروني نيز ظرفيت فعالسازي موج عرضه را دارد. اگر جريان نقدينگي در روزهاي آينده تقويت شود و خروج پول حقيقي به ورود تبديل گردد، ميتوان انتظار داشت كه شاخصها در مسير تثبيت سطوح جديد، شانس بيشتري براي ادامه رشد داشته باشند. اما اگر افزايش ارزش معاملات با افت كيفيت ورود پول همراه باشد، بازار ممكن است وارد فاز نوساني و استراحت شود.
در مجموع، معاملات دوشنبه را ميتوان روزي مثبت، اما آموزنده براي بورس تهران دانست؛ روزي كه بازار نشان داد حتي با كاهش هيجان، همچنان توان حفظ برتري تقاضا را دارد. اكنون مساله اصلي نه صرفاً رشد شاخصها، بلكه سنجش پايداري اين رشد در مواجهه با متغيرهاي داخلي و بينالمللي است؛ متغيرهايي كه در روزهاي آينده تعيين خواهند كرد سبزپوشي اخير، آغازي براي يك روند باثباتتر است يا صرفا يك واكنش مقطعي به بهبود موقت فضاي ريسك.
