سه مطالبه اقتصاد ديجيتال از دولت پس از عبور از بحران
اقتصاد ديجيتال ايران اگرچه در بحرانهاي اخير توانست از شوكهاي سنگين عبور كند، اما اين تابآوري به گفته فعالان اين حوزه نبايد با آسيبناپذيري اشتباه گرفته شود.
اقتصاد ديجيتال ايران اگرچه در بحرانهاي اخير توانست از شوكهاي سنگين عبور كند، اما اين تابآوري به گفته فعالان اين حوزه نبايد با آسيبناپذيري اشتباه گرفته شود. اختلال در ارتباطات، كاهش فروش، افت سرمايهگذاري و افزايش نااطميناني، بهويژه كسبوكارهاي كوچك و متوسط را با چالشهاي جدي روبهرو كرده است؛ چالشهايي كه به باور رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي، تنها با ايجاد ثبات در تصميمگيريها، مشاركت واقعي بخش خصوصي در سياستگذاري و رفع موانع غيرضروري از مسير فعاليت كسبوكارها قابل مديريت است. رضا الفتنسب در اين گفتوگو ضمن تشريح تجربه اقتصاد ديجيتال در عبور از بحرانهاي اخير، از سه مطالبه اصلي فعالان اين زيستبوم از دولت سخن ميگويد و هشدار ميدهد كه آينده اين بخش، بيش از هر چيز به كاهش نااطميناني و حفظ سرمايه انساني وابسته است. اقتصاد ديجيتال ايران در سالهاي اخير بارها خود را در معرض آزمونهاي دشوار ديده است؛ از محدوديتهاي اينترنتي و اختلال در زيرساختهاي ارتباطي گرفته تا نااطمينانيهاي اقتصادي و در نهايت بحرانهاي امنيتي و جنگ. با اين حال، برخلاف بسياري از صنايع سنتي كه بازگشت آنها به شرايط عادي مستلزم زمان و سرمايهگذاري سنگين است، كسبوكارهاي ديجيتال نشان دادهاند در صورت فراهم بودن حداقل زيرساختهاي ارتباطي و ثبات در سياستگذاري، توانايي بازيابي سريعتري دارند. اما اين تابآوري به معناي مصونيت از آسيب نيست، چرا كه هر شوك اقتصادي يا اختلال ارتباطي، بيش از همه كسبوكارهاي كوچك و متوسط را هدف قرار ميدهد؛ مجموعههايي كه نه از پشتوانه مالي شركتهاي بزرگ برخوردارند و نه امكان تحمل دورههاي طولاني ركود را دارند. بحرانهاي اخير بار ديگر نشان داد اقتصاد ديجيتال ديگر يك بخش حاشيهاي يا صرفا فناورانه نيست، بلكه به بخشي جداييناپذير از معيشت مردم و ساختار اقتصاد كشور تبديل شده است. امروز هزاران كسبوكار، از فروشگاههاي آنلاين و استارتآپها گرفته تا ارايهدهندگان خدمات ديجيتال، درآمد خود را بر بستر اينترنت و ارتباطات پايدار بنا كردهاند. به همين دليل، هر تصميمي كه بر كيفيت ارتباطات، دسترسي به خدمات آنلاين يا اعتماد عمومي اثر بگذارد، مستقيما بر درآمد فعالان اقتصادي و زندگي ميليونها مصرفكننده نيز تاثير خواهد گذاشت. در چنين شرايطي، سياستگذاري در اين حوزه ديگر صرفا يك تصميم فني نيست، بلكه تصميمي اقتصادي و اجتماعي با پيامدهاي گسترده محسوب ميشود. در كنار چالشهاي كوتاهمدت، آينده اقتصاد ديجيتال ايران نيز به متغيرهايي گره خورده كه فراتر از توسعه فناوري است. جذب سرمايه، جلوگيري از مهاجرت نيروهاي متخصص، آمادگي براي ورود به عصر هوش مصنوعي و ايجاد فضاي رقابتي سالم، همگي نيازمند ثبات، پيشبينيپذيري و مشاركت واقعي بخش خصوصي در فرآيند تصميمسازي هستند. فعالان اين حوزه معتقدند ايران از نظر نيروي انساني و ظرفيت بازار، مزيتهاي قابل توجهي دارد، اما بدون اصلاح شيوه حكمراني و كاهش نااطميناني، اين ظرفيتها به فرصتهاي اقتصادي پايدار تبديل نخواهد شد. در همين راستا، رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي ضمن تشريح تجربه اقتصاد ديجيتال در عبور از بحرانهاي اخير، سه مطالبه اصلي فعالان اين زيستبوم از دولت را مطرح كرده و بر اين باور است كه آينده اين بخش، بيش از هر چيز، به ثبات در تصميمگيريها، مشاركت بخش خصوصي و رفع موانع غيرضروري فعاليت كسبوكارها وابسته است. از اين رو رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي با ارزيابي پيامدهاي بحرانهاي اخير بر اقتصاد ديجيتال كشور سه مطالبه فعالان اين زيست بوم را مطرح كرد. در همين رابطه رضا الفتنسب، رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي، از تجربه كسبوكارهاي ديجيتال در دوران بحران، الزامات توسعه اين بخش و چشمانداز آينده اقتصاد ديجيتال ايران سخن ميگويد و به تشريح ابعاد مختلف وضعيت اقتصاد ديجيتال ايران، چالشهاي پيشروي كسبوكارهاي كوچك و ضرورتهاي توسعه اين حوزه ميپردازد. الفتنسب با اشاره به مباحث مطرح شده پيرامون عبور اقتصاد ديجيتال از بحرانهاي اخير اظهار داشت: اقتصاد ديجيتال ايران نشان داد كه از ظرفيت تابآوري برخوردار است، اما اين به معناي آسيبناپذير بودن نيست. وي تفاوت اقتصاد ديجيتال با بسياري از بخشهاي ديگر اقتصاد را در اين دانست كه اگر زيرساختهاي ارتباطي و اعتماد عمومي حفظ شود، اين بخش ميتواند سريعتر از صنايع سنتي به شرايط عادي بازگردد. وي در ادامه با ذكر مثالي افزود: براي نمونه، آسيبهايي كه برخي صنايع بزرگ مانند فولاد در بحرانهاي اخير متحمل شدند، به مراتب ماندگارتر بود. البته بايد تاكيد كنم كه اين تابآوري بيش از آنكه حاصل يك برنامه ملي باشد، نتيجه تلاش بخش خصوصي و فعالان اين حوزه است و همچنان كسبوكارهاي كوچك در برابر هر شوك اقتصادي يا اختلال ارتباطي بسيار آسيبپذير هستند.
بزرگترين آسيب بحران؛ افزايش نااطميناني و فشار بر كسبوكارهاي كوچك
الفتنسب بزرگترين آسيب بحرانهاي اخير به اكوسيستم اقتصاد ديجيتال را افزايش نااطميناني برشمرد و تصريح كرد: در چنين شرايطي، مردم خريدهاي غيرضروري خود را به تعويق مياندازند، سرمايهگذاران محتاطتر ميشوند و كسبوكارها امكان برنامهريزي بلندمدت را از دست ميدهند. وي خاطرنشان كرد: بيشترين فشار نيز بر دوش كسبوكارهاي كوچك و متوسط قرار گرفت؛ مجموعههايي كه برخلاف شركتهاي بزرگ، از پشتوانه مالي كافي برخوردار نيستند و تابآوري پايينتري دارند. رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي در پاسخ به سوالي درباره آمادگي زيرساختهاي ديجيتال براي مواجهه با شرايط مشابه اظهار داشت: از نظر فني نسبت به گذشته پيشرفتهايي حاصل شده است، اما تابآوري فقط به زيرساخت محدود نميشود. وي تداوم فعاليت كسبوكارها را نيازمند سه مولفه اساسي شامل پايداري ارتباطات، دسترسي قابل اتكا به خدمات ديجيتال و تصميمگيريهاي قابل پيشبيني دانست و تاكيد كرد: اگر اين عوامل فراهم نباشد، حتي بهترين زيرساخت فني نيز نميتواند فعاليت اقتصادي را تضمين كند.
گره خوردن اقتصاد ديجيتال با معيشت مردم
وي مهمترين درس بحران اخير براي سياستگذاران را درك اين واقعيت دانست كه اقتصاد ديجيتال ديگر صرفا يك حوزه فناورانه نيست و با بيان اينكه امروز اين بخش مستقيمابا معيشت مردم گره خورده است، افزود: هر تصميمي كه بر ارتباطات يا اعتماد عمومي اثر بگذارد، مستقيما درآمد هزاران كسبوكار و زندگي ميليونها مصرفكننده را تحت تاثير قرار ميدهد؛ به همين دليل سياستگذاري در اين حوزه بايد با مشاركت واقعي بخش خصوصي انجام شود. وي همچنين به چالشهاي كسبوكارهاي كوچك در اين دوره اشاره كرد و گفت: مهمترين مشكل، كاهش فروش و كمبود نقدينگي بود. وي با اشاره به دورهاي كه شبكههاي اجتماعي و برخي خدمات اينترنتي با اختلال يا محدوديت مواجه شدند، تاكيد كرد كه در آن زمان فروش بسياري از كسبوكارها تقريبا به صفر رسيد. بسياري از اين مجموعهها تنها يك يا دو كانال فروش دارند و هرگونه اختلال، درآمد آنها را بهشدت كاهش ميدهد. حمايت از اين بخش صرفا به معناي حمايت مالي نيست، بلكه كاهش هزينههاي تحميلشده، ثبات مقررات و تسهيل فعاليت اقتصادي نيز اهميت بالايي دارد.
وضعيت سرمايهگذاري و آمادگي براي عصر هوش مصنوعي
رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي با بيان اينكه سرمايه از نااطميناني فرار ميكند، افزود: هرچه امكان پيشبيني آينده كمتر باشد، سرمايهگذاري نيز كاهش مييابد. با اين حال، وي تاكيد كرد كه اقتصاد ديجيتال ايران همچنان ظرفيتهاي بزرگي دارد كه هنوز بهطور كامل شناخته نشدهاند و اگر ثبات در تصميمگيريها ايجاد شود و برنامهريزي بلندمدت در دستور كار قرار گيرد، اين حوزه ميتواند دوباره به مقصدي جذاب براي سرمايهگذاران داخلي و حتي خارجي تبديل شود. وي در بخش ديگري از اين گفتوگو به موضوع هوش مصنوعي پرداخت و تصريح كرد: از نظر نيروي انساني، ظرفيت بسيار خوبي داريم و متخصصان ايراني در اين حوزه توانمند هستند، اما براي بهرهگيري واقعي از هوش مصنوعي، به زيرساخت، سرمايهگذاري، دسترسي به فناوري، سياستهاي حمايتي و چارچوبهاي حقوقي نياز داريم. وي هشدار داد كه اگر امروز در اين حوزه سرمايهگذاري نكنيم، فاصله ايران با كشورهاي پيشرو روزبهروز بيشتر خواهد شد.
ايجاد ثبات؛ اولين اولويت براي توسعه
الفتنسب در پاسخ به اين سوال كه اگر اختيار تصميمگيري داشت، اولين اقدامش چه بود، گفت: بدون ترديد، ايجاد ثبات و پيشبينيپذيري در فضاي كسبوكار را در اولويت قرار ميدادم. وي با بيان اينكه فعال اقتصادي قبل از هر چيز بايد بتواند براي آينده برنامهريزي كند، افزود: نوآوري و سرمايهگذاري در فضايي كه ثبات وجود نداشته باشد، شكل نخواهد گرفت. وي ناهماهنگي در سياستگذاري را مهمترين مانع توسعه اقتصاد ديجيتال ايران دانست و خاطرنشان كرد: زماني كه تصميمهاي مختلف بدون هماهنگي اتخاذ ميشود، هزينه آن را كسبوكارها ميپردازند و در نهايت مردم نيز آثار آن را در زندگي روزمره خود مشاهده ميكنند.
مطالبات سه گانه فعالان اقتصاد ديجيتال از دولت
رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي سه مطالبه اصلي فعالان اين حوزه از دولت را اينگونه تشريح كرد: نخست، ايجاد ثبات و پيشبينيپذيري در تصميمات؛ دوم، مشاركت واقعي بخش خصوصي در فرآيند سياستگذاري و سوم، حمايت از رقابت سالم و رفع موانع غيرضروري براي فعاليت كسبوكارهاي ديجيتال. الفتنسب درباره آينده اين حوزه نيز گفت: اگر تحولات امنيتي و شرايط جنگي را كنار بگذاريم، آينده اين حوزه را اميدواركننده ميدانم. وي تاكيد كرد كه اقتصاد ديجيتال ميتواند يكي از موتورهاي اصلي رشد اقتصاد ايران باشد، به شرط آنكه سرمايه انساني حفظ شود، روند مهاجرت نخبگان كاهش يابد، سرمايهگذاري تقويت شود و سياستگذاريها در مسير توسعه قرار گيرد. به گفته وي، ايران از نظر نيروي انساني و ظرفيت بازار، مزيتهاي كمنظيري دارد. وي در پيامي خطاب به جوانان و كارآفرينان اظهار داشت: اقتصاد ديجيتال سالهاي سختي را پشت سر گذاشته و اين فقط مربوط به يك سال اخير نيست، اما همين تجربهها نشان داده است كه اين اكوسيستم توان ايستادگي دارد. الفتنسب خطاب به داوطلبان ورود به اين حوزه گفت: فقط به فناوري فكر نكنيد؛ روي حل مسائل واقعي مردم تمركز كنيد. وي با تاكيد بر اينكه آينده متعلق به كساني است كه اعتماد مردم را به دست ميآورند، تصريح كرد: اقتصاد ديجيتال، پيش از آنكه درباره فناوري باشد، درباره انسانهاست؛ هرجا بتوانيم كيفيت زندگي مردم را بهتر كنيم، همانجا فرصت واقعي كسبوكار شكل ميگيرد.
