اتصال شهرهاي اقماري به شبكه ريلي در دستور كار
شهرداري تهران بازنگري همزمان طرح جامع و طرح تفصيلي را كليد زده؛ اقدامي كه قرار است با مشاركت مشاوران، توسعه مبتني بر حملونقل عمومي، توجه به شهرهاي پيراموني و حتي طراحي فضاهاي زيرسطحي، مسير آينده پايتخت را ترسيم كند. اما تجربه دو دهه گذشته نشان ميدهد فاصله ميان تدوين اسناد شهرسازي و اجراي آنها، همچنان بزرگترين چالش مديريت شهري است؛ چالشي كه اينبار نيز سايه خود را بر مهمترين پروژه برنامهريزي تهران انداخته است.
شهرداري تهران بازنگري همزمان طرح جامع و طرح تفصيلي را كليد زده؛ اقدامي كه قرار است با مشاركت مشاوران، توسعه مبتني بر حملونقل عمومي، توجه به شهرهاي پيراموني و حتي طراحي فضاهاي زيرسطحي، مسير آينده پايتخت را ترسيم كند. اما تجربه دو دهه گذشته نشان ميدهد فاصله ميان تدوين اسناد شهرسازي و اجراي آنها، همچنان بزرگترين چالش مديريت شهري است؛ چالشي كه اينبار نيز سايه خود را بر مهمترين پروژه برنامهريزي تهران انداخته است. پس از سالها انتقاد از ناكارآمدي برخي سياستهاي شهرسازي، شهرداري تهران از آغاز بازنگري همزمان طرح جامع و طرح تفصيلي خبر داده است؛ تصميمي كه از نگاه بسياري از كارشناسان ميتواند فرصتي براي اصلاح مسير توسعه پايتخت باشد. نصرالله آباديان، معاون معماري و شهرسازي شهرداري تهران، در نشست بازنگري طرح تفصيلي با اشاره به مشاركت انجمنها و مشاوران شهرسازي گفت: تلاش ميكنيم اين همكاريها جايگاه حقوقي پيدا كند تا مشاوران بتوانند در تدوين طرحهاي بنيادين نقش موثري ايفا كنند و در سال ۱۴۰۵ بايد اتفاقات بزرگي را در حوزه شهرسازي تهران رقم بزنيم.
اين سخنان در شرايطي مطرح ميشود كه يكي از مهمترين انتقادها به طرحهاي گذشته، فاصله گرفتن تصميمهاي اجرايي از مطالعات كارشناسي بوده است.
چرا اينبار طرح جامع و تفصيلي همزمان بازنگري ميشوند؟
آباديان با اشاره به آغاز فرآيند بازنگري اظهار كرد: فرآيند بازنگري طرح جامع آغاز و تاكنون چهار جلسه در اين زمينه برگزار شده است. او ادامه داد: با همراهي اعضاي شوراي تخصصي تصميم گرفته شد تا بازنگري طرح جامع و طرح تفصيلي به صورت همزمان انجام شود. معاون معماري و شهرسازي شهرداري تهران همچنين تأكيد كرد: مقرر شد دو سند طرح جامع و طرح تفصيلي به صورت همزمان پيش بروند تا ضمن آسيبشناسي، با رويكردي مسالهمحور بازنگري شوند.
همزماني بازنگري اين دو سند از منظر برنامهريزي شهري اقدامي منطقي به نظر ميرسد، زيرا در سالهاي گذشته اختلاف زماني ميان اصلاح آنها، موجب بروز تناقضهايي در سياستهاي توسعه شهري شده بود.
طرحي براي تهران يا سندي ديگر در قفسه؟
معاون شهردار تهران درباره رويكرد مديريت شهري گفت: سياست شهرداري اين است كه طرح تفصيلي، متأثر از طرح جامع و بر پايه طرحهاي ويژه تدوين شود. همچنين در جلسات آتي از ظرفيت مشاوران حرفهاي استفاده خواهد شد تا طرحي تدوين شود كه منشأ خدمت، اثرگذاري و ارتقاي كيفيت زندگي در تهران باشد. او همچنين افزود: هدف اين است كه با آسيبشناسي در سطوح محله، ناحيه و منطقه و با استقرار مشاوران و مشاركت تخصصي، طرحي با كمترين ايراد و بيشترين كارآمدي تهيه شود. با اين حال، كارشناسان معتقدند مشكل اصلي تهران كمبود سند مطالعاتي نيست؛ بلكه اجراي ناقص يا تغيير مكرر ضوابط مصوب، طي سالهاي گذشته بخش زيادي از اهداف طرحهاي توسعه را با چالش مواجه كرده است.
توسعه بر مدار مترو راهكاري كه نيمهتمام مانده است
يكي از محورهاي اصلي بازنگري، توسعه مبتني بر حملونقل عمومي است.آباديان گفت: اين سياست كه بر اساس مصوبه شوراي عالي شهرسازي و تكاليف سال ۱۳۸۶ دنبال شده، موفق بوده است. هفت خط متروي تهران به بهرهبرداري رسيده و قرارداد احداث خطوط ۸، ۹ و ۱۰ نيز منعقد شده است. او ادامه داد: اين خطوط داراي پيمانكار هستند و خط ۱۰ تاكنون حدود دو كيلومتر پيشرفت فيزيكي داشته است. با تكميل اين خط، غربيترين مناطق تهران به شبكه مترو متصل خواهند شد. آباديان، افزود: در كميسيون ماده ۵، راهبردهاي توسعه مبتني بر حملونقل مشخص شده و مشاوران حوزه شهرسازي و حملونقل به صورت مشترك اين طرحها را مديريت ميكنند. اگرچه توسعه مترو از مهمترين دستاوردهاي دو دهه اخير تهران به شمار ميرود، اما بسياري از متخصصان معتقدند هنوز توسعه شهري در اطراف ايستگاههاي مترو، مطابق اصول توسعه مبتني بر حملونقل عمومي پيش نرفته است.
وقتي جنگ، نگاه به زير زمين را تغيير ميدهد
يكي از تازهترين محورهاي بازنگري، توجه به فضاهاي زيرسطحي است.آباديان در اين باره گفت: در اين زمينه كشور و شهرها فاقد سند راهنما هستند، در حالي كه جنگ اخير نشان داد اين فضاها ميتوانند نقش مهمي در مديريت شهري و انجام فعاليتهايي داشته باشند كه امكان اجراي آنها در سطح زمين وجود ندارد. به همين منظور، سند راهبردي اين حوزه در حال تدوين است. ورود اين موضوع به ادبيات شهرسازي تهران نشان ميدهد مديريت شهري به دنبال تعريف كاركردهاي جديد براي فضاهاي زيرزميني است؛ هرچند تحقق چنين ايدهاي نيازمند سرمايهگذاري و تدوين استانداردهاي گسترده خواهد بود.
بدون حومه، تهران قابل مديريت نيست
شايد مهمترين بخش سخنان معاون شهردار، تغيير نگاه از تهران به منطقه شهري تهران باشد. معاون معماري و شهرسازي شهرداري تهران گفت: تهران را نميتوان بدون توجه به شهرهاي پيراموني برنامهريزي كرد. او افزود: به همين دليل با همكاري وزارت راه و شهرسازي، تدوين سندي براي ۲۷ شهر پيرامون تهران در دستور كار قرار گرفته است. آباديان همچنين اعلام كرد: در قالب اين همكاري و با رويكرد دولت، شهرداري تهران و وزارت راه و شهرسازي در حال تشكيل كنسرسيومي براي توسعه نظام حملونقل ريلي حومهاي هستند تا نواقص اتصال شهرهاي پيراموني به شبكه ريلي تهران برطرف شود. اين اظهارات در حالي مطرح ميشود كه روزانه صدها هزار نفر از شهرهاي اقماري وارد تهران ميشوند و ضعف حملونقل ريلي، سهم قابل توجهي در ترافيك و آلودگي هواي پايتخت دارد.
روياي تهران جهاني؛ اولويت امروز يا فردا؟
آباديان در ادامه گفت: اگر تهران قرار است به شهري منطقهاي و جهاني تبديل شود، بايد كاربريهاي مورد نياز در حوزه بلافصل آن تأمين و ظرفيت برگزاري رويدادهاي بينالمللي در آن ايجاد شود. اين هدفگذاري اگرچه بلندپروازانه است، اما بسياري از كارشناسان معتقدند تا زماني كه چالشهايي مانند كمبود مسكن، نابرابري فضايي، فرسودگي بافتهاي شهري و آلودگي هوا برطرف نشود، سخن گفتن از جايگاه جهاني تهران با اما و اگرهاي فراوان همراه خواهد بود.
هويت شهري و پايانههاي آينده دو وعده تازه مديريت شهري
معاون شهردار تهران درباره هويت شهري نيز گفت: در حوزه هويت تهران بايد با مشاركت صنوف و بهويژه جامعه معماري، عناصر شاخص شهري از طريق فراخوانهاي عمومي طراحي و اجرا شوند. آباديان، همچنين با اشاره به پايانههاي شهري اظهار كرد: بيش از يك قرن است كه پايانهها در تهران نقش مهمي در نظام حملونقل ايفا ميكنند و اكنون ۵۴ پايانه فعال در سطح شهر وجود دارد. او افزود: با اجراي سياست برقيسازي، اين پايانهها نيازمند زيرساختهاي جديد هستند و برنامهريزي شده است تا به ساختمانهاي آيندهنگر تبديل شوند؛ به گونهاي كه علاوه بر ارايه خدمات حملونقل، در طبقه همكف به عرصههاي عمومي و در طبقات فوقاني به فضاهاي اشتراكي، فرهنگي و نمايشگاهي اختصاص يابند.
آزموني كه نتيجه آن در خيابانهاي تهران مشخص ميشود
بازنگري همزمان طرح جامع و تفصيلي، بدون ترديد يكي از مهمترين پروژههاي شهرسازي تهران در سالهاي اخير است؛ اما موفقيت آن نه در جلسات كارشناسي و اسناد بالادستي، بلكه در ميزان پايبندي مديران به اجراي همان ضوابطي سنجيده خواهد شد كه امروز وعده تدوين دوباره آنها داده ميشود. تهران بيش از هر چيز، به ثبات در تصميمگيري، اجراي قانون و پرهيز از تغييرات موردي نياز دارد؛ در غير اين صورت، اين بازنگري نيز ممكن است به فهرست بلندبالاي طرحهايي اضافه شود كه روي كاغذ موفق بودند، اما در خيابانهاي شهر كمتر اثري از آنها ديده شد.
