ناکامی ایده شهرهای جدید در نوار ساحلی جنوب

گروه راه و شهرسازی نیره خادمی

توزیع نامناسب جمعیت در سواحل جنوب کشور مخاطرات زیادی به وجود آورده است، برای همین هم چند سالی است نیروی دریایی ارتش، شرکت عمران و بهسازی وزارت راه‌وشهرسازی برای ورود به این مناطق یا ساخت شهرهای جدید پیش قدم شده‌اند و دولت نیز قصد دارد در آینده نزدیک یک میلیون نفر را در این مناطق اسکان دهد اما مدیرکل دفتر فنی و اجرایی شرکت عمران شهرهای جدید می‌گوید: «به دلیل شرایط نامناسب آب و هوایی و نبود امکانات کافی شهرهای جدید تاکنون موفقیت چندانی کسب نکرده است.»

فقر جمعیتی در جنوب کشور موضوع تازه‌یی نیست. طبق آمارهای رسمی در سال 85 جمعیت استان سیستان و بلوچستان تنها 3.33درصد جمعیت کل کشور بوده است که در سال 90 این رقم به 3.35درصد رسیده است. این نسبت جمعیتی در منطقه جنوب شرقی کشور نگرانی زیادی را برای مسوولان رقم زده است تا جایی که بر آن شدند، برای اصلاح توزیع جمعیتی در مناطق مختلف کشور به سمت و سوی ساخت شهرهای جدید روی بیاورند، البته تاکنون هم هیچ موفقیتی در این زمینه کسب نشده است. ابراهیم نظری نیا، مدیرکل دفتر فنی و اجرایی شرکت عمران شهرهای جدید در این باره به «تعادل» می‌گوید: در حال حاضر در نوار جنوبی شهرهای استان بوشهر و هرمزگان با فقر جمعیتی مواجه هستیم اگر چه تلاش‌های زیادی انجام شد تا با ساخت شهرهای جدید در این مناطق این فقر جمعیتی را جبران کنیم اما متاسفانه به دلیل شرایط نامناسب آب و هوایی و نبود امکانات کافی شهرهای جدید تاکنون موفقیت چندانی کسب نکرده است تا جایی که حتی مردم از اجرای پروژه مسکن مهر در این مناطق استقبالی نکردند. از سوی دیگر، همواره مراکز استان‌ها امکانات بهتری داشته‌اند بنابراین مردم ترجیح داده‌اند تا به جای زندگی در شهرهای جدید که شرایط مناسب زیرساختی ندارند در مناطق بهتری زندگی کنند که سرریز جمعیتی هم ندارند. در شرایطی که مناطق شهری استان‌های جنوبی کشور جزو بخش‌های محروم کشور هستند به‌طور قطع شرایط شهرهای جدید بسیار نامناسب‌تر خواهد بود. در این صورت، طبیعی است که مردم به جای شهرهای جدید، شهرهای بزرگ‌تر را انتخاب می‌کنند با توجه به اینکه آلودگی هوا و ترافیک هم در این مناطق وجود ندارد.

از گذشته تاکنون توزیع جمعیت در ایران به شکل ناهمگونی بوده است به‌طوری که برخی مناطق دارای تراکم زیاد و برخی نواحی دیگر نیز خالی از جمعیت یا کم تراکم بوده است. آب و هوا یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر توزیع جمعیت در ایران است و قسمت پهناوری از ایران نیز تحت تاثیر آب و هوای گرم و خشک است. بنابراین همواره ریزش‌های جوی و دسترسی به آب نقش مهمی در تراکم جمعیت و پیدایش کانون‌های روستایی و شهری داشته است. عوامل انسانی نیز نقش مهمی در تراکم بیش از حد جمعیت در برخی نواحی داشته اند؛ به عنوان مثال، تهران با دارا بودن صنایع بزرگ مصرفی کشور نخستین قطب صنعتی کشور است که جمعیت 10 تا 12میلیون نفری را در خود جای داده است.

کاهش امنیت در شهرهای خالی

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره محله‌ها، مناطق و شهرهای خالی از سکنه، مشکلات امنیتی است که بارها نیز از سوی مسوولان نظامی و انتظامی، استاندار یا وزیر راه‌وشهرسازی مطرح شده است. اکنون نیز نظری نیا، همین نگرانی‌ها را عنوان می‌کند و می‌گوید: معمولا وقتی شهر جدیدی ساخته می‌شود و در جذب جمعیت ناکام می‌ماند، یکسری اتفاقات نا مناسب ممکن است در آنجا رخ دهد و شهرها را به مراکز فساد تبدیل کند. مسلما وقتی جمعیتی وجود نداشته باشد ضریب امنیت کاهش می‌یابد و ضریب امنیت پایین هم پیش زمینه انواع آسیب‌های اجتماعی از جمله جنایت و زورگیری است. نمونه آن حتی در محلات خلوت شهرهای مختلف نیز اتفاق افتاده است.

رسالت شهرهای جدید

برای اینکه شهرهای جدید نه تنها در مناطق جنوبی کشور که در همه نقاط بتواند به موفقیت دست یابد چه باید کرد؟ این سوالی است که این مقام مسوول دولتی در پاسخ به آن می‌گوید: باید امکانات زیادی را در این شهرها ایجاد کرد. چون رسالت شهرهای جدید تنها ساخت و ساز در حوزه مسکن نیست، در واقع باید سیاست و دغدغه اصلی در این مناطق، شهرسازی باشد به این معنا که مدرسه، مسجد، نانوایی، مراکز تفریحی، ورزشی، رفاهی و تجاری در حیطه خدمات روبنایی و زیربنایی باید برای آنها در نظر گرفته شود. مطمئنا وقتی این امکانات در هر شهر و منطقه‌یی از کشور فراهم شود، جمعیت را جذب خواهد کرد.

امید دولت برای پر کردن مناطق خالی

البته اکنون شرکت عمران شهرهای جدید 18شهر جدید در مناطق مختلف کشور در دست ساخت دارد که 4 مورد آن در مناطق جنوبی ازجمله سیستان، بوشهر و بندرعباس است. تمرکز مکان‌یابی شهرهای جدید اغلب روی سواحل خلیج فارس و مکران است چون از نظر حوزه سکونت، این مناطق خالی از سکنه هستند؛ در قسمت شمالی خلیج فارس و دریای عمان با آنکه بارگذاری صنعتی خیلی بالایی صورت گرفته اما جمعیتی در آن منطقه وجود ندارد.

محسن نریمان، معاون وزیر راه‌وشهرسازی و مدیرعامل شرکت مادرتخصصی عمران شهرهای جدید نیز در آخرین سخنان خود از طراحی چهار شهر جدید در منطقه مکران و سواحل دریای عمان خبر داد و گفت: با سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی و تامین زیرساخت‌های لازم منطقه مکران و سواحل دریای عمان در آینده به منطقه جذاب جمعیتی تبدیل می‌شود با توجه به اینکه مناطق ساحلی جنوب به قطب انرژی کشور تبدیل شده است. طرح‌های زیرساختی لازم شهرهای جدید در منطقه مکران، سواحل دریای عمان و خلیج فارس با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و مشارکت انبوه‌سازان اجرا خواهد شد. دریادار سیاری، فرمانده نیروی دریایی ارتش نیز چندی پیش از توسعه شهرک‌سازی در سواحل مکران برای استقرار نظامیان نیروی دریایی ارتش به همراه خانواده‌هایشان خبر داد و گفت: نیروی دریایی ارتش برای فرهنگ‌سازی دریایی در میان اقشار مختلف جامعه اقدامات گسترده‌یی انجام داده که شامل گام‌برداری در راستای ارتقای فرهنگ دریایی، پیشرفت اقتصادی سواحل مکران، گسترش حوزه امنیت دریایی با ورود به آب‌های آزاد منطقه از جمله باب‌المندب در غرب و اقیانوس هند در شرق دریای عمان، همکاری گسترده با وزارت آموزش و پرورش برای گنجاندن دروس مرتبط با دریا در کتب درسی و راه‌اندازی هنرستان‌های دریایی در سواحل مکران، اجرای برنامه‌های منظم بازدید دانش‌آموزان و فرهنگیان از سواحل سیستان و بلوچستان، حضور در دانشگاه‌ها و سخنرانی برای دانشجویان در زمینه توجه به توسعه علوم دریامحور، برگزاری دو همایش توسعه سواحل مکران در سال‌های ۹۱ و ۹۳، توسعه سازه‌های دریایی در سواحل مکران و تغییر دیدگاه توسعه جنوب کشور از خوزستان و هرمزگان به سواحل سیستان و بلوچستان با محوریت مکران است.

جنوب ایران قطب انرژی دنیا

با توجه به اینکه 65درصد ذخایر معدنی کشور به مناطق جنوب شرقی اختصاص دارد، بنابراین امنیت و ارزش این منطقه باید بیش از پیش مد نظر قرار گیرد. اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس‌جمهور نیز چندی پیش در این باره گفت: ایران یک امتیاز ویژه دارد و آن 2900کیلومتر مرز دریایی و 5800کیلومتر خط ساحلی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر است. همچنین به تنگه‌های مهم و استراتژیک دریایی دسترسی دارد. خلیج فارس مرکز و منبع اصلی انرژی دنیاست و دولت باید از مخازن و منابع در دریا استفاده کند. از این رو، در این حوزه باید صدها میلیارد سرمایه‌گذاری شود. او می‌افزاید: اهمیت سواحل مکران برای مردم جا نیفتاده است. درحالی‌که مکران سواحلی در آب‌های آزاد با بهترین شرایط دریایی است و کشورهای مختلفی از جمله هند و چین نیازمند این هستند تا ما اجازه دهیم به این سواحل بیایند و بندر کوچکی در آن داشته باشند.

در راستای توسعه سواحل مکران از دوستان دولت خواستیم طرح جامعی در این خصوص تهیه کنند که در هفته‌های پیش این طرح را ارائه دادند. در این طرح بنا شده یک میلیون جمعیت در سواحل مکران سکونت داشته باشند و قطب‌های مهم صنعتی در این سواحل ایجاد شوند.

مشاهده صفحات روزنامه