بورس در فاز احتياط
بازار سهام اولين روز كاري هفته خود را با سرخ پوشي آغاز كرد و اين موضوع درحالي است كه بازارهاي موازي مجددا ركوردشكني را آغاز كردهاند و هر يك قيمتي جديد را در كارنامه خود ثبت ميكنند.
بازار سهام اولين روز كاري هفته خود را با سرخ پوشي آغاز كرد و اين موضوع درحالي است كه بازارهاي موازي مجددا ركوردشكني را آغاز كردهاند و هر يك قيمتي جديد را در كارنامه خود ثبت ميكنند. دلايل مختلفي براي ريزش بورس وجود دارد؛ اما مهمترين دليل را ميتوان افزايش ريسك سياسي و شعله ور شدن آتش جنگ در كشور دانست.
بورس تهران حدودا دو ماه رشد مستمر داشت و از هفته گذشته، به واسطه تغيير شرايط شاهد چرخش بازار و خروج نقدينگي از دايره معاملات بوديم. بازار سهام طي دو ماه گذشته شاهد ركوردشكنيهاي عجيبي بود و شاخص كل بورس پس از مدتها سكون وارد كانال 5 ميليون واحدي شد؛ اما حضور در اين كانال پايدار نبود و شاخص كل بورس در يك بازه زماني كوتاه وارد كانال 4 ميليون واحدي شد.
بازار سهام طي دوماه اخير صعود بسيار خوبي را تجربه كرد و كانال 5 ميليوني را فتح كرده بود، در مقابل قيمت طلا و دلار روند ريزشي داشت و حتي طلا به محدوده قيمت 15 ميليون و 300 هزار تومان رسيده بود. همين موضوع باعث شد كه بسياري از سرمايههاي موجود در بازار مجددا روانه بورس شوند و شرايط بهتري براي بازار سهام رقم بخورد. اما در ادامه مسير شاهد آن بوديم كه ريسكهاي سيستماتيك روي بازار سرمايه تاثير داشت و باعث شد كه سهامداران به علت ترس از تعطيلي دوباره بازار دست به فروش بازار بزنند و سهام خود را نقد كنند.
در معاملات روز اخير شاهد آن بوديم كه بازار سرخ پوش و با خروج نقدينگي مواجه شد. تابلوي معاملات شيشهاي در نخستين روز كاري هفته، يكي از سنگينترين افتهاي خود در هفتههاي اخير را تجربه كرد.معاملات بورس تهران در روز شنبه در شرايطي به پايان رسيد كه شاخصهاي اصلي بازار، تركيب نمادهاي مثبت و منفي، وضعيت صفها و همچنين جريان نقدينگي، همگي از تضعيف محسوس سمت تقاضا و غلبه فضاي احتياط بر رفتار معاملهگران حكايت داشتند.
بازار از نگاه معاملات
در پايان معاملات، شاخص كل بورس با افت ۱۲۰ هزار و ۸۴۸ واحدي معادل ۲.۴۷ درصد، در سطح ۴ ميليون و ۷۷۲ هزار واحد ايستاد. اين ميزان كاهش، نهتنها از منظر عددي قابل توجه بود، بلكه از نظر رواني نشان ميدهد كه جريان عرضه همچنان دست بالا را در اختيار دارد و تلاش خريداران براي ايجاد تعادل، در معاملات در روز اخير موفق نبوده است. همزمان شاخص هموزن نيز ۲۴ هزار و ۴۱۶ واحد معادل ۱.۸۴ درصد كاهش داشت و به تراز يك ميليون و ۳۰۱ هزار واحد رسيد. افت همزمان شاخص كل و شاخص كل هم وزن نشان ميدهد كه اين افت تنها به نمادهاي شاخص ساز بازار محدوده نبوده و كليت بازار درگير ريزش شده است.
در پايان روز، تنها ۱۲۸ نماد در محدوده مثبت قرار گرفتند، در حالي كه ۶۵۷ نماد با كاهش قيمت معاملات خود را به پايان رساندند. برترياي كه در اغلب گروههاي معاملاتي مشاهده شد و اجازه شكلگيري موجي فراگير از تقاضا را نداد. چنين وضعيتي در تابلو معاملات معمولا زماني رخ ميدهد كه بخش قابل توجهي از فعالان بازار ترجيح ميدهند در موقعيت خريد قرار نگيرند و حتي در قيمتهاي پايينتر نيز با احتياط عمل كنند. از سوي ديگر، بررسي وضعيت صفهاي خريد و فروش نيز عدم تعادل در بازار را با وضوح بسيار بالا تاييد ميكند. در معاملات روز شنبه، تعداد صفهاي فروش به ۴۸۷ نماد رسيد، در حالي كه تنها ۶۱ نماد در صف خريد باقي ماندند. اين فاصله معنادار ميان تعداد نمادهاي داراي صف فروش و صف خريد، نشانهاي از كمرمقي تقاضا و افزايش تمايل سهامداران به خروج يا كاهش ريسك در پرتفوي خود است. در شرايطي كه صفهاي فروش در چنين ابعادي شكل ميگيرد، بازار عملا در فاز انتظار و احتياط قرار ميگيرد و معاملهگران براي ورود مجدد، نيازمند مشاهده نشانههاي قويتري از بازگشت اعتماد هستند.
عدم توازن در سمت سفارشها نيز يكي ديگر از نكات مهم معاملات روز اخير بود. ارزش سفارشهاي فروش در پايان بازار به ۱۴ هزار و ۶۰۵ ميليارد تومان رسيد، در حالي كه ارزش سفارشهاي خريد تنها ۲ هزار و ۵ ميليارد تومان ثبت شد. اين اختلاف چشمگير، تنها يك عدد ساده نيست، بلكه نشاندهنده شكاف عميق ميان اراده فروشندگان و توان يا تمايل خريداران براي جذب عرضههاست. هنگامي كه ارزش سفارشهاي فروش چندين برابر سمت خريد ميشود، معناي آن اين است كه بازار هنوز به نقطه تعادل نرسيده و بخش مهمي از سرمايهگذاران ترجيح ميدهند به جاي قبول ريسك جديد، در موقعيت محافظهكارانه باقي بمانند. البته اين موضوع ميتواند ناشي از بالا بودن سطح تنشها باشد.
در كنار افت شاخصها و تشديد فشار فروش، كاهش محسوس ارزش معاملات خرد نيز به عنوان يكي از هشدارهاي مهم بازار روز گذشته بود. ارزش معاملات سهام، حق تقدم و صندوقهاي سهامي در پايان دادوستدها تنها ۱۵ هزار و ۸۸ ميليارد تومان بود؛ رقمي كه در مقايسه با سطوح بالاتري كه بازار در هفتههاي گذشته تجربه كرده بود، افت قابل توجهي را نشان ميدهد. كاهش ارزش معاملات معمولا به عنوان نشانهاي از افت تحرك معاملهگران، كاهش نقدشوندگي و كمرنگ شدن انگيزه ورود پول جديد به بازار تفسير ميشود.
افزايش عميق ركود بازار؟
اين موضوع زماني مهم ميشود كه بازار روز شنبه نهتنها با فشار سنگين فروش مواجه بود، بلكه اين فشار در بستري از معاملات كمرمقتر نسبت به گذشته شكل گرفت. در چنين شرايطي، بازگشت بالافاصله بازار به تعادل دشوارتر ميشود، زيرا كاهش ارزش معاملات به اين معناست كه خريداران بالقوه هنوز با قدرت و اطمينان كافي وارد ميدان نشدهاند. به همين دليل، بسياري از كارشناسان افت ارزش معاملات در كنار ريزش شاخصها را زنگ هشدار جديدي براي بازار ميدانند؛ هشداري كه ميتواند نشاندهنده عميقتر شدن فاز ركودي يا فرسايشي در كوتاهمدت باشد.
عامل ديگري كه در معاملات روز شنبه مورد توجه قرار گرفت، خروج سنگين پول حقيقي از بازار بود. بر اساس آمارهاي معاملاتي، در روز مذكور ۴ هزار و ۸۵۵ ميليارد تومان پول حقيقي از بازار سهام خارج شد؛ رقمي كه به روشني از ادامهدار شدن بياعتمادي سرمايهگذاران خرد نسبت به وضعيت فعلي بازار را نشان ميدهد. خروج پول حقيقي معمولا يكي از مهمترين شاخصهاي سنجش انتظارات معاملهگران نسبت به آينده كوتاهمدت بازار محسوب ميشود. وقتي اين خروج در ابعاد چند هزار ميليارد توماني رخ ميدهد، ميتوان نتيجه گرفت كه بخشي از سهامداران خرد ترجيح دادهاند در شرايط كنوني، نقد ماندن يا انتقال سرمايه به گزينههاي كمريسكتر را در اولويت قرار دهند.
در همين حال، صندوقهاي درآمد ثابت نيز با خروج ۶۰ ميليارد تومان نقدينگي همراه شدند. هرچند اين رقم در مقايسه با خروج پول از بازار سهام بزرگ نيست، اما از اين منظر اهميت دارد كه نشان ميدهد احتياط سرمايهگذاران تنها به سهام محدود نشده و بخشي از جريان نقدينگي حتي در ابزارهاي كمريسكتر نيز در حال جابهجايي است. اين رفتار ميتواند بيانگر فضاي كلي ترديد در ميان سرمايهگذاران باشد؛ فضايي كه در آن تصميمگيري براي ماندن يا ورود مجدد به بازارها، با ملاحظات بيشتري همراه شده است. اين موضوع درحالي رخ ميدهد كه دورههاي پيشين شاهد ورود نقدينگي به صندوقهاي درآمد ثابت بوديم در اصل سهامداران ترجيح ميدادند كه سرمايه خود را به يك بازار با ريسك كمتر منتقل كنند.
بهطور كلي خروج نقدينگي از بازار سهام، كاهش ارزش معاملات و افزايش صفوف فروش نشان ميدهد كه بازار سهام همچنان درگير فضاي احتياط، كمبود تقاضاي موثر و كاهش در اعتماد سرمايهگذاران است. به نظر ميرسد كه اين روزها در مقايسه با هفتهها و روزهاي اخير اعتماد در بازار سرمايه با كاهش مواجه شده است و اين موضوع ميتواند روي كليت بازار تاثير بگذارد و نقدينگي از كليت بازار سهام خارج شود. اگرچه در چنين شرايطي نميتوان احتمال بازگشتهاي مقطعي يا واكنشهاي كوتاهمدت را ناديده گرفت، اما آنچه از دادههاي بازار به نظر ميرسد، اين است كه براي بازگشت پايدار بازار به مسير تعادل، لازم است نشانههاي روشنتري از تقويت تقاضا، افزايش ارزش معاملات و توقف خروج نقدينگي حقيقي مشاهده شود.
