بازار سهام در مسير اصلاح

پس از هفته‌ها صعود شاهد بازدهي منفي در بازار سهام بوديم. در پايان معاملات هفته بازدهي شاخص كل بورس منفي شد كه مهم‌ترين علت اين موضوع را مي‌توان افزايش ريسك‌هاي ژئوپليتيك دانست. 

طي روزهاي اخير شعله جنگ به‌صورت قابل توجهي در كشور گسترده شده و همين موضوع ترس و دلهره را در دل سهامداران افزايش داده است. در اصل سهامداران اين نگراني را دارند كه همانند جنگ 40 روزه شاهد تعطيلي بازار و قفل سرمايه‌شان باشند و درنتيجه اين روزها دست به فروش زده‌اند.

البته نكته اساسي اينجاست كه بخش عمده‌اي از سهامداران پس از فروش سهام خود نقدينگي را به صندوق‌هاي درآمد ثابت وارد مي‌كنند. به‌نوعي مي‌توان گفت كه نقدينگي از بازار سرمايه خارج نمي‌شود و بازهم اين فرصت وجود دارد كه در صورت ترميم شرايط نقدينگي مجدد اين بازار بازگردد.

در حال ريسك جنگ و آسيب‌ به زيرساخت و درنهايت تعطيل‌شدن بازار سهام به واسطه اين موضوع باعث شده كه بسياري از سهامداران در صفوف فروش قرار بگيرند و نقدينگي را به بازاري با ريسك كمتر وارد كنند. ازسوي‌ديگر در جنگ رمضان شاهد آن بوديم كه صندوق‌هاي درآمد ثابت معاملات خود را انجام مي‌دادند و به‌نوعي شرايط خوبي داشتند. 

حال در شرايط كه كشور مجدداً مورد تجاوز دشمن قرار گرفته است سرمايه‌گذاران ترجيح مي‌دهند كه از سرمايه‌گذاران خود به هر نحوي شده صيانت كنند و به همين واسطه طي هفته‌اي كه گذشت شاهد سرخ‌پوشي معاملات بورس تهران بوديم.

     بازار از نگاه معاملات

بورس در هفته اخير با هجوم سنگين فروشندگان، افت شديد شاخص‌ها و خروج مستمر پول حقيقي آغاز شد، اما در ادامه، از شدت هيجانات منفي كاسته شد و بازار نشانه‌هايي از بازگشت تدريجي به تعادل را بروز داد؛ اما برآيند نهايي معاملات نشان مي‌دهد كه فضاي احتياط همچنان بر رفتار معامله‌گران حاكم است و سايه ريسك‌هاي سياسي، بازار سرمايه را در موقعيتي شكننده نگه داشته است.

معاملات بورس تهران در هفته گذشته در حالي به پايان رسيد كه شاخص كل بورس در آخرين روز معاملاتي هفته قبل در سطح 5 ميليون و 286 هزار واحد قرار داشت، در پايان معاملات چهارشنبه به 4 ميليون و 893 هزار واحد رسيد. اين كاهش به معناي افت حدود 393 هزار واحدي يا معادل 7.4 درصدي شاخص‌كل در مقياس هفتگي است؛ رقمي كه به‌خوبي از فشار سنگين فروش در بازار حكايت دارد و در مقايسه با هفته‌ها و روزهاي اخير خود يك نوع ركوردشكني به حساب مي‌آيد.

در چنين شرايطي، شاخص هم‌وزن از يك ميليون و 384 هزار واحد به يك ميليون و 326 هزار واحد كاهش يافت. به اين ترتيب، اين شاخص نيز حدود 58 هزار واحد معادل 4.2 درصد افت را در كارنامه خود ثبت كرد. مقايسه عملكرد دو شاخص نشان مي‌دهد كه اگرچه فشار عرضه در كليت بازار گسترده بوده، اما نمادهاي بزرگ، شاخص‌ساز و شركت‌هاي با ارزش بازار بالا بيش از ساير سهم‌ها در معرض فشار فروش قرار داشتند. اين موضوع به‌ويژه از آن جهت اهميت دارد كه افت بيشتر شاخص‌كل نسبت به شاخص هم‌وزن، از تمركز عرضه‌ها بر ليدرهاي اصلي بازار خبر مي‌دهد.

     هيجان منفي در بازار

آغاز معاملات هفته اخير با فضايي كاملاً منفي و هيجاني همراه بود در روز شنبه شاخص كل بيش از 104 هزار واحد افت كرد و ارزش معاملات خرد نيز نسبت به آخرين روز معاملاتي هفته قبل تقريباً نصف شد. همزمان، خروج بيش از 5 هزار ميليارد تومان پول حقيقي از بازار، زنگ خطر جدي‌تري را براي فعالان بازار به صدا درآورد؛ چراكه اين رفتار، نشانه روشني از افزايش سطح نگراني و كاهش تمايل سرمايه‌گذاران خرد به ماندن در بازار بود.

فشار فروش در روز يكشنبه نيز ادامه پيدا كرد و حتي ابعاد گسترده‌تري به خود گرفت. شاخص كل در اين روز بيش از 126 هزار واحد ديگر عقب نشست و ارزش معاملات خرد به كمتر از 12 هزار ميليارد تومان كاهش يافت. اين در حالي است كه تنها چند هفته قبل، ارزش معاملات خرد در مقاطعي به بيش از 54 هزار ميليارد تومان رسيده بود. افت شديد ارزش معاملات در كنار كاهش قابل توجه نقدشوندگي، نشان مي‌دهد كه معامله گران در مواجهه با فضاي مبهم سياسي و اقتصادي، ترجيح داده‌اند با احتياط بيشتري عمل كنند و بخشي از سرمايه خود را از بازار خارج سازند.

در چنين شرايطي، از روز دوشنبه به بعد نشانه‌هايي از تغيير تدريجي شرايط در تابلو معاملات ظاهر شد. هرچند بازار در آغاز اين روز نيز تحت‌فشار فروش قرار داشت و شاخص كل حتي تا محدوده 4 ميليون و 940 هزار واحد عقب‌نشيني كرد، اما در ادامه بخشي از عرضه‌ها جذب شد و شاخص توانست حدود 26 هزار واحد از افت روزانه خود را جبران كند. اين اتفاق، هرچند به معناي بازگشت كامل بازار نبود، اما از كاهش نسبي شدت هيجان فروش و فعال‌تر شدن خريداران در برخي نمادها خبر مي‌داد.

روز سه‌شنبه نيز حدودا چنين شرايطي در بازار تكرار شد. بازار باز هم با افزايش فروش كار خود را آغاز كرد؛ اما در ادامه، فضاي معاملات متعادل‌تر شد و شاخص‌كل موفق شد حدود 34 هزار واحد از افت روزانه خود را پس بگيرد. يكي از مهم‌ترين تحولات اين روز، تغيير در موازنه صف‌هاي خريد و فروش بود. در پايان معاملات سه‌شنبه، تعداد نمادهاي داراي صف خريد از نمادهاي داراي صف فروش بيشتر شد؛ اتفاقي كه مي‌تواند به عنوان يكي از نخستين نشانه‌هاي فروكش كردن هيجان منفي و كاهش رفتارهاي توده‌وار در بازار تلقي شود.

در آخرين روز معاملاتي هفته نيز بورس تهران نسبت به روزهاي ابتدايي، چهره‌اي آرام‌تر و متعادل‌تر به خود گرفت. معاملات چهارشنبه در شروع با شرايط نسبتاً مناسبي دنبال شد و در اين ميان، سهام كوچك‌تر عملكرد بهتري نسبت به شركت‌هاي بزرگ و شاخص‌ساز از خود نشان دادند. اگرچه در نيمه دوم معاملات بار ديگر فشار فروش تقويت شد و شاخص‌كل در نهايت با افتي 30 هزار واحدي بسته شد، اما شاخص هم‌وزن توانست رشد 0.21 درصدي را ثبت كند. اين تفاوت معنادار ميان رفتار دو شاخص، بار ديگر تأييد كرد كه بخشي از بازار، به‌ويژه در نمادهاي كوچك‌تر، در حال فاصله گرفتن از موج اوليه فروش و حركت به سمت تعادل است.

همچنين بررسي تعداد نمادهاي مثبت و منفي، حجم صف خريد و فروش و ارزش سفارش خريد و فروش در آخرين روز كاري هفته نشان داد كه شكاف عرضه و تقاضا نسبت به ابتداي هفته به شكل محسوسي كاهش پيدا كرده است. اين موضوع به ديد بسياري از كارشناسان و تحليلگران، مي‌تواند به معناي تخليه بخشي از هيجان منفي بازار باشد.

با وجود اين نشانه‌هاي نسبي از بهبود، يكي از مهم‌ترين نقاط ضعف بازار در هفته گذشته، ادامه خروج پول حقيقي در تمام پنج روز معاملاتي بود. سرمايه‌گذاران خرد نه‌تنها در روزهاي ابتدايي هفته، بلكه حتي در روزهايي كه بازار به تعادل نسبي نزديك شد نيز ترجيح دادند جانب احتياط را حفظ كنند. در مقابل، در بسياري از روزهاي هفته صندوق‌هاي درآمد ثابت با ورود نقدينگي مواجه شدند كه اين موضوع نشان مي‌دهد جابه‌جايي منابع از دارايي‌هاي پرريسك‌تر به گزينه‌هاي كم‌ريسك‌تر سرمايه‌گذاران تبديل شده است. اين رفتار معمولاً زماني تشديد مي‌شود كه فعالان بازار نسبت به آينده كوتاه‌مدت ابهام دارند و ترجيح مي‌دهند تا روشن‌تر شدن شرايط، بخشي از سرمايه خود را در پناهگاه‌هاي امن‌تر نگهداري كنند.

روند خروج پول حقيقي در روزهاي پاياني هفته نسبت به ابتداي به صورت قابل توجهي قابل يافت و ارزش معاملات خرد نيز از كف ثبت‌شده در روز يكشنبه فاصله گرفت. اين تغيير، هنوز براي اعلام بازگشت قطعي اعتماد به بازار كافي نيست، اما مي‌تواند نشانه‌اي از بازگشت تدريجي بخشي از نقدينگي و كاهش سرعت فرار سرمايه از بازار سهام باشد. به نوعي بازار از ابتداي هفته تا پايان هفته تغييرات قابل توجهي را ثبت كرد

در مجموع مي‌توان گفت، آنچه بيش از هر عامل ديگري بر روند معاملات هفته گذشته سايه انداخت، تشديد تنش‌هاي سياسي ميان ايران و امريكا بود. اين ريسك سياسي، به‌ويژه در ابتداي هفته، باعث شد معامله‌گران با نگراني بيشتري نسبت به آينده تصميم‌گيري كنند و صفوف فروش در بسياري از نمادها شكل بگيرد. در واقع، بازار سرمايه بار ديگر نشان داد كه نسبت به تحولات سياسي و ريسك‌هاي غيراقتصادي حساسيت بالايي دارد و هرگونه ابهام در اين حوزه مي‌تواند مستقيماً به افزايش عرضه، كاهش تقاضا و افت شاخص‌ها منجر شود.

چشم‌انداز بورس در هفته آتي بيش از هر چيزي به تحولات سياسي و نحوه واكنش سرمايه‌گذاران به متغيرها بستگي دارد. اگر سطح تنش‌ها كاهش يابد و شاهد كاهش شعله‌هاي جنگ باشيم بازار نيز از فاز هيجاني آرام آرام فاصله خواهد گرفت و به سمت وسوي معاملات منطقي حركت خواهد كرد؛ اما اگر شعله‌هاي جنگ افزايش يابد و سطح تنش‌ها و ريسك‌هاي بيروني نيز افزايش يابد آن زمان روند بازار نيز اينچنين باقي خواهد ماند.