«تراشه» بازار گوشي و رايانه را بحراني كرد
بازار جهاني ابزارهاي ديجيتال در سال ۲۰۲۶ با ركودي مواجه شده كه منشا آن اينبار كاهش تقاضا يا ضعف چرخه نوآوري نيست، بلكه از سمت عرضه آغاز شده است.
بازار جهاني ابزارهاي ديجيتال در سال ۲۰۲۶ با ركودي مواجه شده كه منشا آن اينبار كاهش تقاضا يا ضعف چرخه نوآوري نيست، بلكه از سمت عرضه آغاز شده است. به گزارش مهر، انتقال ظرفيت توليد تراشه به نيازهاي هوش مصنوعي، كمبود بيسابقه تراشههاي حافظه و افزايش شديد قيمت قطعات، هزينه توليد تلفنهاي هوشمند، رايانههاي شخصي و ساير تجهيزات الكترونيكي را دگرگون كرده است. به عقيده كارشناسان، پيامد اين تحول تنها افزايش قيمت محصولات نيست و الگوي رقابت ميان توليدكنندگان، رفتار خريد مصرفكنندگان و حتي تركيب برندهاي برنده و بازنده بازار نيز در حال تغيير است. بررسي همزمان گزارشهاي موسسات تحقيقاتي «Counterpoint Research» و «Omdia» و «TrendForce» نشان ميدهد كه صنعت تجهيزات الكترونيك مصرفي وارد مرحلهاي شده كه در آن دسترسي به ظرفيت توليد تراشه به مهمترين مزيت رقابتي شركتها بدل شده است.
بحران حافظه؛ نقطه آغاز زنجيره افزايش قيمت
ريشه اصلي بحران كنوني را بايد در تغيير اولويت صنعت تراشه جستوجو كرد. رشد انفجاري سرمايهگذاري در هوش مصنوعي باعث شده بخش بزرگي از ظرفيت توليد حافظههاي «DRAM» و «NAND» به توليد حافظههاي پيشرفته «HBM» و تجهيزات مراكز داده اختصاص يابد. در نتيجه، عرضه حافظه مورد نياز گوشيهاي هوشمند و رايانههاي شخصي بهشدت محدود شده و قيمت قراردادهاي اين حوزه در سال ۲۰۲۶ با افزايش دو رقمي متوالي روبهرو شده است. شركت تحقيقاتي «TrendForce» پيشبيني ميكند كه ارزش قراردادهاي «DRAM» در سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ بين ۱۳ تا ۱۸ درصد و قيمت «NAND Flash» بين ۱۰ تا ۱۵ درصد ديگر افزايش يابد. اين در حالي است كه سرعت رشد نسبت به ماههاي قبل كاهش يافته و بازار مصرف به مرز تعادل نسبي نزديك ميشود. همزمان، موسسه «Counterpoint» نيز گزارش ميدهد كه قيمت حافظههاي «LPDDR۴» و «LPDDR۵» نسبت به پايان سال ۲۰۲۵ تا حدود سه برابر افزايش يافته است. اين رقم مستقيما هزينه توليد گوشيهاي هوشمند را بالا برده و به يكي از شديدترين شوكهاي عرضه تاريخ اين صنعت تبديل شده است. ويژگي اين بحران آن است كه برخلاف ركودهاي گذشته، كاهش قيمت يا اصلاح سياستهاي فروش نميتواند آن را برطرف كند، زيرا منشا آن كمبود ظرفيت توليد است و ارتباطي با ضعف تقاضا ندارد.
فروش كمتر، قيمت بيشتر؛ پارادوكس بازار ديجيتال
يكي از مهمترين ويژگيهاي بازار در سال ۲۰۲۶ شكلگيري همزمان دو روند متضاد است. بر همين اساس، قيمتها با سرعت افزايش مييابند، اما حجم فروش كاهش پيدا ميكند. «Counterpoint» پيشبيني ميكند كه عرضه جهاني گوشيهاي هوشمند با افت ۱۳.۹ درصدي به حدود ۱.۰۸ ميليارد دستگاه برسد كه پايينترين سطح بازار از سال ۲۰۱۳ محسوب ميشود. علاوه بر بازار تلفن همراه، حوزه رايانههاي شخصي نيز مسير مشابهي را طي ميكند. «TrendForce» كاهش ۱۳.۶ درصدي عرضه جهاني نوتبوكها را براي سال ۲۰۲۶ پيشبيني كرده و وبگاه تحليلي «Omdia» نيز از افت ۳.۶ درصدي بازار رايانههاي شخصي در سهماهه دوم سال خبر ميدهد. اين كاهش در شرايطي رخ ميدهد كه بسياري از توليدكنندگان ناچار شدهاند قيمت محصولات خود را بين ۲۰ تا ۴۰ درصد نسبت به سال گذشته افزايش دهند تا هزينه قطعات را جبران كنند. بر اساس دادههاي مذكور، ميتوان نتيجه گرفت بازار وارد چرخهاي شده است كه افزايش درآمد اسمي شركتها الزاما به معناي رشد فروش نيست. بخش مهمي از درآمد ناشي از افزايش قيمت محصولات است، در حالي كه تعداد واقعي دستگاههاي فروختهشده كاهش يافته است.
تغيير رفتار خريد؛ مصرفكننده محتاطتر از هميشه
افزايش قيمت ابزارهاي ديجيتال، رفتار خريد مشتريان را نيز به شكل محسوسي تغيير داده است. برخلاف سالهاي گذشته كه افزايش قيمت معمولاموجب تسريع خريد ميشد، اكنون مصرفكنندگان بيش از هر زمان ديگري خريد خود را به تعويق مياندازند. «Omdia» گزارش ميدهد: بيش از نيمي از شركاي كانال فروش «B۲B» اعلام كردهاند مشتريان برنامه نوسازي سختافزار خود را تا زمان تثبيت بازار به تعويق انداختهاند و بخشي از مشتريان نيز پروژههاي خريد را بهطور كامل لغو كردهاند. در بازار مصرفكننده نيز نشانههاي مشابهي ديده ميشود. «TrendForce» از افزايش عمر چرخه تعويض لپتاپ خبر ميدهد. بر همين اساس، كاربران مدت بيشتري از دستگاه فعلي خود استفاده ميكنند و تنها در صورت ضرورت اقدام به خريد خواهند كرد. همين گزارش تاكيد ميكند حساسيت قيمتي در محصولات ميانرده و اقتصادي بهشدت افزايش يافته است و اين بخش بيشترين افت تقاضا را تجربه ميكند. از سوي ديگر، برآوردها نشان ميدهد كه بازار گوشيهاي هوشمند نيز همين مسير را طي ميكند. گزارش «Omdia» پيشبيني ميكند بخش بزرگي از خريداران بازار انبوه خريد خود را به تعويق بيندازند، به مدلهاي ارزانتر روي آورند، از روشهاي تامين مالي استفاده يا به سمت گوشيهاي بازسازيشده حركت كنند.
برندگان و بازندگان بحران بازار
بحران تراشه همه شركتها را به يك اندازه تحت تاثير قرار نداده است. بر اساس برآوردهاي صورت گرفته، شركتهايي كه زنجيره تامين قدرتمندتر، حاشيه سود بالاتر و دسترسي مطمئنتري به حافظه دارند، توانستهاند سهم بازار خود را به صورت نسبي حفظ يا حتي افزايش دهند. بر اساس گزارش «Omdia»، اپل و سامسونگ برخلاف روند نزولي بازار، در سهماهه دوم ۲۰۲۶ سهم بازار خود را افزايش دادهاند. سامسونگ با ۲۲ درصد سهم بازار همچنان بزرگترين توليدكننده گوشي هوشمند باقي مانده و اپل نيز بهترين عملكرد تاريخي خود را در سهماهه دوم ثبت كرده است. ثبات نسبي قيمت آيفون در بخش عمده نيمه نخست سال ۲۰۲۶ و دسترسي پايدارتر اين دو شركت به زنجيره تامين، مهمترين عامل اين موفقيت ارزيابي ميشود. در مقابل، بيشترين آسيب متوجه برندهايي شده است كه وابستگي بيشتري به بازار اقتصادي دارند. «Counterpoint» در گزارش خود كاهش ۲۸ درصدي ارسال سالانه شيائومي و افت ۳۲ درصدي برند «Transsion» را پيشبيني ميكند و حاشيه سود پايين اين شركتها امكان جذب افزايش هزينه قطعات را از بين برده است. اين تحول نشان ميدهد مزيت رقابتي صنعت از «قيمت پايين» به «توان مديريت زنجيره تامين» تغيير كرده و احتمال تداوم آن حتي پس از پايان بحران نيز زياد است.
رشد فزاينده بازار دستدوم
يكي از مهمترين پيامدهاي بحران كنوني، رشد سريع بازار تجهيزات بازسازيشده و دستدوم است. هنگامي كه فاصله قيمت محصولات نو با توان خريد مصرفكنندگان افزايش مييابد، بازار ثانويه به مهمترين مسير حفظ تقاضا تبديل ميشود. «Counterpoint» رشد ۱۳ درصدي بازار گوشيهاي بازسازيشده در سال ۲۰۲۶ را پيشبيني كرده است. اين بازار اكنون از يك گزينه جانبي به بخشي از ساختار اصلي صنعت تبديل شده است. اين تحول تنها محدود به گوشيهاي هوشمند نيست. افزايش چرخه تعويض لپتاپ، استقبال از محصولات بازسازيشده و توسعه برنامههاي تعويض دستگاه توسط توليدكنندگان، همگي بيانگر آن است كه مصرفكنندگان بيش از گذشته به دنبال كاهش هزينه مالكيت هستند و خريد جديدترين محصول به تدريج از اولويت خارج ميشود. دادههاي منتشرشده توسط شركتها و موسسات پژوهشي «Counterpoint» و «TrendForce» و «Omdia» نشان ميدهد بازار جهاني ابزارهاي ديجيتال در حال تجربه يك تغيير ساختاري است كه از دل بحران تراشه و حافظه شكل گرفته است. افزايش قيمت تراشهها تنها هزينه توليد را بالا نبرده، بلكه قواعد رقابت را نيز بازنويسي كرده است. توليدكنندگان بزرگ با زنجيره تامين پايدار، سهم بيشتري از بازار را تصاحب ميكنند. در مقابل، برندهاي متكي بر بازار اقتصادي با كاهش سودآوري و افت فروش روبهرو هستند. از سوي ديگر، مصرفكنندگان نيز رفتار خود را تغيير دادهاند و در همين راستا، چرخه تعويض دستگاه طولانيتر شده، خريدها به تعويق افتاده، گرايش به محصولات بازسازيشده افزايش يافته و حساسيت نسبت به قيمت به بالاترين سطح خود در سالهاي اخير رسيده است. به باور كارشناسان، اگر روند فعلي تخصيص ظرفيت صنعت نيمههادي به كاربردهاي هوش مصنوعي ادامه يابد، بحران امروز را نبايد يك نوسان مقطعي تلقي كرد، بلكه ميتوان آن را آغاز مرحلهاي جديد در اقتصاد ديجيتال دانست كه در آن دسترسي به تراشه، مهمترين متغير تعيينكننده قيمت، سهم بازار و حتي الگوي مصرف فناوري در جهان خواهد بود.
