اقتصاد ديجيتال به ۷،۱۴ درصد GDP رسيد
سهم اقتصاد ديجيتال ايران از توليد ناخالص داخلي به ۷.۱۴ درصد رسيده؛ آماري كه از تداوم رشد اين بخش حكايت دارد، اما همزمان نشان ميدهد مسير توسعه اقتصاد آينده بيش از هر زمان ديگري به توسعه زيرساختهاي ارتباطي، هوش مصنوعي، حكمراني داده و ظرفيتهاي پردازشي وابسته است؛ تا جايي كه معاون وزير ارتباطات ميگويد اقتصاد ديجيتال ديگر يك بخش اقتصادي نيست، بلكه «سيستمعامل اقتصاد» كشورها محسوب ميشود.
سهم اقتصاد ديجيتال ايران از توليد ناخالص داخلي به ۷.۱۴ درصد رسيده؛ آماري كه از تداوم رشد اين بخش حكايت دارد، اما همزمان نشان ميدهد مسير توسعه اقتصاد آينده بيش از هر زمان ديگري به توسعه زيرساختهاي ارتباطي، هوش مصنوعي، حكمراني داده و ظرفيتهاي پردازشي وابسته است؛ تا جايي كه معاون وزير ارتباطات ميگويد اقتصاد ديجيتال ديگر يك بخش اقتصادي نيست، بلكه «سيستمعامل اقتصاد» كشورها محسوب ميشود.
اقتصاد ديجيتال در ايران ديگر تنها به استارتاپها، فروشگاههاي اينترنتي يا تاكسيهاي آنلاين محدود نميشود. امروز بخش قابل توجهي از خدمات مالي، تجارت، آموزش، سلامت، حملونقل و حتي توليد صنعتي بر بستر فناوريهاي ديجيتال انجام ميشود؛ مسيري كه باعث شده اين بخش به يكي از مهمترين پيشرانهاي رشد اقتصادي كشور تبديل شود. تازهترين آمارها نيز نشان ميدهد سهم اقتصاد ديجيتال از توليد ناخالص داخلي ايران به ۷.۱۴ درصد رسيده؛ رقمي كه هرچند نسبت به سالهاي گذشته رشد داشته، اما همچنان فاصله قابل توجهي با اقتصادهاي پيشرو جهان دارد؛ كشورهايي كه سهم اقتصاد ديجيتال در آنها به ۴۰ تا ۵۰ درصد توليد ناخالص داخلي رسيده است. در چنين شرايطي، توسعه اين بخش ديگر تنها به افزايش تعداد كاربران اينترنت يا رشد كسبوكارهاي آنلاين وابسته نيست، بلكه نيازمند سرمايهگذاري گسترده در زيرساختهاي ارتباطي، مراكز داده، ظرفيتهاي پردازشي، هوش مصنوعي و تربيت نيروي انساني متخصص است. به باور سياستگذاران، آينده رقابت اقتصادي كشورها نه بر پايه منابع طبيعي، بلكه بر مبناي داده، فناوري و توان پردازش رقم خواهد خورد؛ موضوعي كه باعث شده اقتصاد ديجيتال از يك صنعت مستقل، به زيرساخت اصلي فعاليت ساير بخشهاي اقتصادي تبديل شود. در اين راستا احسان چيتساز-معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزير ارتباطات- درباره آخرين آمار رسمي سهم اقتصاد ديجيتال از توليد ناخالص داخلي كشور اظهار كرد: آخرين اندازهگيري كه توسط مركز آمار ايران با همكاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات انجام شده، نشان ميدهد سهم اقتصاد ديجيتال از توليد ناخالص داخلي كشور به ۷،۱۴ درصد رسيده است. اين شاخص طي سه سال گذشته روندي افزايشي داشته و بيانگر حركت رو به جلوي اقتصاد ديجيتال در كشور است. وي افزود: اقتصاد ديجيتال از منظر ساختاري در سه لايه تعريف ميشود. لايه نخست، هسته اقتصاد ديجيتال است كه اپراتورهاي ارتباطي، شركتهاي زيرساختي و كسبوكارهاي وابسته را شامل ميشود. لايه دوم، اقتصاد پلتفرمي است كه خدماتي را دربر ميگيرد كه امروز بخش قابل توجهي از زندگي روزمره مردم بر پايه آنها شكل گرفته است و لايه سوم نيز نفوذ فناوريهاي ديجيتال در ساير بخشهاي اقتصاد و افزايش بهرهوري صنايع، خدمات و كسبوكارها را شامل ميشود.
سهم هسته اقتصاد ديجيتال كاهش يافته است
چيتساز با اشاره به تحولات ساختاري اقتصاد ديجيتال در سالهاي اخير اظهار كرد: اگرچه سهم كل اقتصاد ديجيتال افزايش يافته، اما سهم هسته اقتصاد ديجيتال نسبت به گذشته كاهش يافته است. اين موضوع نشان ميدهد رشد اقتصاد ديجيتال بيش از آنكه ناشي از توسعه زيرساختهاي ارتباطي باشد، حاصل رشد اقتصاد پلتفرمي و استقبال مردم از خدمات ديجيتال است. وي ادامه داد: در سال ۱۴۰۰ سهم هسته اقتصاد ديجيتال حدود ۷.۹ درصد بود كه اكنون به حدود ۷.۴ درصد رسيده است. اين كاهش به معناي كوچك شدن اين بخش نيست، بلكه نشان ميدهد ساير لايههاي اقتصاد ديجيتال با سرعت بيشتري رشد كردهاند. معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال تأكيد كرد: رشد سريع كسبوكارهاي ديجيتال، شركتهاي دانشبنيان و خدمات پلتفرمي باعث شده تقاضا براي خدمات ديجيتال از ظرفيت عرضه پيشي بگيرد و همين مساله ضرورت توسعه جديتر زيرساختهاي ارتباطي كشور را دوچندان كرده است.
اقتصاد ديجيتال ديگر يك بخش اقتصادي نيست
چيتساز در پاسخ به اين پرسش كه آيا توسعه اقتصاد ديجيتال يك انتخاب است يا ضرورتي اجتنابناپذير، گفت: اقتصاد ديجيتال ديگر يك بخش اقتصادي محسوب نميشود، بلكه سيستمعامل اقتصاد كشورهاست. هر صنعتي كه ديجيتالي نشود، بهرهوري آن كاهش پيدا ميكند، توان رقابت خود را از دست ميدهد و به تدريج سهم كمتري از توليد ناخالص داخلي خواهد داشت. وي افزود: در آينده، مزيت رقابتي كشورها بيش از آنكه به منابع طبيعي و زيرزميني وابسته باشد، به ميزان دسترسي آنها به داده، ظرفيت پردازشي، توان هوش مصنوعي و ميزان نفوذ اقتصاد ديجيتال در بخشهاي مختلف اقتصاد بستگي خواهد داشت. به گفته وي، شاخص سهم اقتصاد ديجيتال از توليد ناخالص داخلي، در واقع شاخص آمادگي كشورها براي ورود به اقتصاد آينده است و هرچه اين سهم بيشتر باشد، آن كشور آمادگي بيشتري براي بهرهگيري از فناوريهاي نوظهور خواهد داشت.
جزييات روش محاسبه سهم اقتصاد ديجيتال
چيتساز درباره روش محاسبه اين شاخص نيز توضيح داد: در دنيا روشهاي مختلفي براي اندازهگيري اقتصاد ديجيتال وجود دارد؛ برخي كشورها از حسابهاي ملي استفاده ميكنند و برخي ديگر صورتهاي مالي شركتهاي فعال در اين حوزه را مبناي محاسبات قرار ميدهند. وي ادامه داد: در وزارت ارتباطات با همكاري مركز آمار ايران، براي اندازهگيري هسته اقتصاد ديجيتال، اطلاعات مالي اپراتورهاي ارتباطي و شركتهاي فعال اين بخش به صورت مستقيم بررسي ميشود. در حوزه اقتصاد پلتفرمي نيز صورتهاي مالي كسبوكارهاي ديجيتال مورد تحليل قرار ميگيرد و براي لايه سوم، برآوردهاي آماري و مدلهاي اقتصادي مورد استفاده قرار ميگيرد.
استقبال مردم، موتور محرك توسعه اقتصاد ديجيتال
معاون وزير ارتباطات با اشاره به نقش مردم در توسعه اقتصاد ديجيتال اظهار كرد: يكي از مهمترين عوامل رشد اقتصاد ديجيتال، آمادگي جامعه براي پذيرش فناوري است. ايران از جمله كشورهاي منطقه بوده كه به واسطه توسعه اينترنت پهنباند و استقبال مردم، اكوسيستم اقتصاد ديجيتال در آن با سرعت قابل توجهي شكل گرفته است. وي افزود: در سالهاي گذشته، ايران در منطقه غرب آسيا از كشورهاي پيشرو در توسعه اقتصاد ديجيتال بود و همين موضوع باعث شد بسياري از كسبوكارهاي ديجيتال داخلي شكل بگيرند و رشد كنند. چيتساز در عين حال تصريح كرد: امروز به دليل سرمايهبر بودن توسعه هسته اقتصاد ديجيتال و نياز به سرمايهگذاريهاي كلان در زيرساختها، فاصلهاي ميان ايران و كشورهاي پيشرو ايجاد شده كه جبران آن نيازمند برنامهريزي جدي است.
فيبرنوري و ۵G ستون فقرات اقتصاد ديجيتال هستند
وي توسعه زيرساختهاي ارتباطي را مهمترين ماموريت دولت در حوزه اقتصاد ديجيتال دانست و گفت: وظيفه دولت، ايجاد بسترهاي لازم براي توسعه اقتصاد ديجيتال است. توسعه شبكه فيبرنوري منازل و كسبوكارها يكي از مهمترين پروژههايي است كه با سرعت در حال اجراست. چيتساز افزود: اجراي اين پروژه از اهداف تعيين شده در برنامه هفتم پيشرفت جلوتر است و اميدواريم تا پايان برنامه، پوشش ۲۰ ميليون خانوار با شبكه فيبرنوري محقق شود. وي با بيان اينكه ايجاد پوشش با اتصال تفاوت دارد، گفت: اينكه چه ميزان از پوشش ايجاد شده به اتصال واقعي تبديل شود، به عوامل مختلفي از جمله تقاضاي مردم، اقتصادي بودن خدمات و استقبال كاربران بستگي دارد. معاون وزير ارتباطات ادامه داد: در گذشته سرعت دانلود مهمترين مطالبه كاربران بود، اما امروز سرعت بارگذاري اطلاعات، تأخير پايين شبكه و كيفيت ارتباطات اهميت بيشتري پيدا كرده و فناوري فيبرنوري دقيقاً پاسخگوي اين نيازهاست. وي خاطرنشان كرد: وزارت ارتباطات با تنظيمگري مناسب، تلاش ميكند رقابت ميان اپراتورهاي ارتباطي را افزايش دهد تا كيفيت خدمات ارتقا يافته و منافع آن مستقيماً به مردم برسد.
هوش مصنوعي؛ پيشران اصلي اقتصاد آينده
چيتساز بخش مهمي از گفتوگوي خود را به نقش هوش مصنوعي اختصاص داد و اظهار كرد: در كشورهاي پيشرو، سهم اقتصاد ديجيتال به ۴۰ تا ۵۰ درصد توليد ناخالص داخلي رسيده است و بخش مهمي از اين رشد، حاصل سرمايهگذاري در هوش مصنوعي و زيرساختهاي پردازشي است. وي با اشاره به زنجيره توسعه هوش مصنوعي گفت: اين زنجيره از توليد نيمههاديها آغاز ميشود و سپس پردازندهها، مراكز داده، خدمات ابري، حكمراني داده، مدلهاي زباني بزرگ، مدلهاي بومي و در نهايت خدمات مبتني بر هوش مصنوعي را دربر ميگيرد. وي تأكيد كرد: توسعه همه اين بخشها نيازمند تربيت نيروي انساني متخصص است و بر همين اساس در قانون برنامه هفتم پيشرفت، تربيت ۵۰۰ هزار نيروي متخصص حوزه اقتصاد ديجيتال و هوش مصنوعي پيشبيني شده است. چيتساز افزود: وزارت ارتباطات همزمان چارچوب تنظيمگري اپراتورهاي هوش مصنوعي را تدوين كرده و متقاضيان فعاليت در اين حوزه نيز ثبتنام كردهاند. بزودي موافقت اصولي اپراتورهاي هوش مصنوعي صادر ميشود تا ظرفيت پردازشي كشور توسعه يافته و زمينه ايجاد مدلهاي زباني بزرگ بومي فراهم شود.
توسعه اقتصاد محتوا از اولويتهاي وزارت ارتباطات است
وي با اشاره به سهم بالاي اقتصاد محتوا در كشورهاي پيشرفته گفت: در برخي كشورها حدود ۲۰ درصد از اقتصاد ديجيتال به حوزه محتوا اختصاص دارد و اين بخش يكي از مهمترين ظرفيتهاي رشد اقتصاد ديجيتال محسوب ميشود. چيتساز افزود: وزارت ارتباطات توسعه اقتصاد محتوا را در كنار توسعه زيرساختهاي پردازشي، حكمراني داده، هوش مصنوعي و سرمايه انساني به عنوان يكي از اولويتهاي خود دنبال ميكند تا زمينه شكلگيري يك زيستبوم قدرتمند توليد محتوا در كشور فراهم شود.
تهران همچنان قطب اقتصاد ديجيتال كشور است
معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال در بخش پاياني سخنان خود به توزيع جغرافيايي اقتصاد ديجيتال اشاره كرد و گفت: حدود ۵۹ درصد فعاليتهاي اقتصاد ديجيتال كشور در استان تهران متمركز است. پس از تهران، استانهاي خراسان رضوي و اصفهان بيشترين سهم را در اين حوزه دارند.استانهاي كمتر برخوردار از جمله ايلام و كهگيلويه و بويراحمد طي دو سال اخير بالاترين نرخ رشد اقتصاد ديجيتال را تجربه كردهاند و وزارت ارتباطات با توسعه مراكز داده، زيرساختهاي ارتباطي و ظرفيتهاي پردازشي، به دنبال توزيع متوازنتر اقتصاد ديجيتال در سراسر كشور است. چيتساز در پايان تأكيد كرد: اقتصاد ديجيتال مهمترين موتور رشد اقتصاد آينده كشور است و هرچه بتوانيم زيرساختهاي ارتباطي، هوش مصنوعي، حكمراني داده، اقتصاد محتوا، ظرفيتهاي پردازشي و سرمايه انساني را سريعتر توسعه دهيم، سهم اقتصاد ديجيتال در توليد ناخالص داخلي افزايش يافته و زمينه رشد اقتصادي پايدار و افزايش بهرهوري در تمامي بخشهاي كشور فراهم خواهد شد.
