عبور ارزش معاملات بورس از ۱۴۱۷ همت / بورسهای کالا و انرژی جذاب شدند
تازهترین گزارش فصلی اقتصاد ایران نشان میدهد، اگرچه بورس تهران زمستان ۱۴۰۴ را با افت شاخصها سپری کرده، اما افزایش ارزش معاملات را نیز در کارنامه داشته و پول از تالار معاملات خارج نشده است. همزمان، فشار بر سهام کوچکتر شدیدتر بوده و بازارهای کالایی مسیر متفاوتی را پیمودهاند.
به گزارش تجارت نیوز، بورس زمستان را با افت شاخصها بست، اما پول از تالار معاملات خارج نشد. تازهترین گزارش فصلی اقتصاد ایران نشان میدهد شاخص کل بورس تهران در پایان زمستان ۱۴۰۴ با کاهش ۴.۷ درصدی نسبت به پاییز، در سطح سه میلیون و ۷۱۳ هزار و ۹۵۶ واحد قرار گرفت. ارزش بازار نیز ۴.۵ درصد عقب نشست و به حدود ۱۱ هزار و ۶۳۶ همت رسید؛ با این حال، ارزش معاملات با رشد ۴.۲ درصدی از مرز هزار و ۴۱۷ همت عبور کرد.
این واگرایی مهمترین پیام آمارهای زمستان است؛ بازار سهام پس از جهش کمسابقه پاییز وارد فاز اصلاح شد، اما گردش مالی معاملات همچنان بالا ماند. در همین دوره، شاخص هموزن ۱۱.۹ درصد کاهش یافت و نشان داد فشار نزولی بر شرکتهای کوچک و متوسط بیش از بزرگان شاخصساز بوده است. فرابورس نیز اصلاح شدیدتری را تجربه کرد و شاخص کل آن ۱۲.۹ درصد پایین آمد.
رشد ارزش معاملات بورسهای کالا و انرژی
در سوی دیگر بازار سرمایه، بورس کالا و بورس انرژی مسیر متفاوتی داشتند. ارزش معاملات بازار فیزیکی بورس کالا ۴.۷ درصد و بورس انرژی ۱۰.۵ درصد افزایش یافت. بنابراین زمستان ۱۴۰۴ را نمیتوان یک فصل کاملا رکودی برای کل بازار سرمایه دانست. آنچه رخ داد، افت قیمت سهام در کنار تداوم گردش معاملات و انتقال بخشی از تحرک بازار به ابزارهای مالی، کالاها و انرژی بود؛ الگویی که از واگرایی بازارهای مالی و کالایی حکایت دارد.
بورس از قله پاییزی عقب نشست
شاخص کل بورس تهران در طول سال ۱۴۰۴ مسیری پرنوسان را طی کرد. این شاخص از دو میلیون و ۷۱۰ هزار واحد در زمستان ۱۴۰۳ به دو میلیون و ۹۸۵ هزار واحد در بهار رسید، اما در تابستان تا دو میلیون و ۵۴۰ هزار واحد عقب نشست. جهش اصلی در پاییز رخ داد و شاخص کل با رشد ۵۳.۵ درصدی نسبت به تابستان، به سه میلیون و ۸۹۸ هزار واحد رسید. در زمستان، بخشی از این رشد تخلیه شد و شاخص به سه میلیون و ۷۱۴ هزار واحد بازگشت. بنابراین افت ۴.۷ درصدی زمستان بیش از آنکه به معنای بازگشت بازار به سطوح ابتدای سال باشد، اصلاحی پس از صعود شدید پاییزی بود. شاخص کل در پایان زمستان همچنان حدود ۳۷ درصد بالاتر از زمستان سال قبل قرار داشت.
ارزش بازار نیز از حدود هشت هزار و ۹۵۵ همت در زمستان ۱۴۰۳ به ۱۲ هزار و ۱۸۲ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسید، سپس در زمستان به ۱۱ هزار و ۶۳۶ همت کاهش یافت. ارزش بازار نسبت به سال قبل نزدیک ۳۰ درصد افزایش اسمی داشت؛ با این حال، با توجه به تورم بالای اقتصاد، این رشد لزوما به معنای افزایش واقعی ثروت سهامداران نیست. بخش مهمی از افزایش اسمی ارزش شرکتها میتواند بازتاب رشد عمومی قیمتها و تجدید ارزش داراییها باشد.
سهام کوچکتر زیر فشار بیشتری رفتند
افت زمستان در همه نماگرهای بورس یکسان نبود. شاخص کل ۴.۷ درصد کاهش یافت، اما شاخص هموزن با افت ۱۱.۹ درصدی، بیش از دو برابر شاخص کل عقب نشست. این فاصله نشان میدهد فشار فروش و کاهش قیمت در بدنه وسیعتری از شرکتهای کوچک و متوسط شدیدتر بوده و شرکتهای بزرگتر و شاخصساز بخشی از افت بازار را مهار کردهاند.
شاخص صنعت نیز در زمستان چهار درصد کاهش یافت و در سطح سه میلیون و ۵۶۸ هزار واحد قرار گرفت. در مقابل، شاخص مالی با افت ۹ درصدی به سه میلیون و ۸۷ هزار واحد رسید. شاخص قیمت وزنی ـ ارزشی نیز ۵.۲ درصد پایین آمد. بنابراین بخش مالی و سهام کوچکتر، زمستان ضعیفتری نسبت به شرکتهای بزرگ صنعتی داشتند.
مقایسه سالانه نیز همین شکاف را تأیید میکند. شاخص کل نسبت به زمستان ۱۴۰۳ حدود ۳۷ درصد رشد داشت و شاخص صنعت نیز نزدیک به ۳۸ درصد بالاتر ایستاد، اما شاخص هموزن فقط حدود ۲۰ درصد افزایش یافت. این تفاوت نشان میدهد بخش مهمی از بازده اسمی یکساله بازار در شرکتهای بزرگ و شاخصساز متمرکز بوده است.
البته آمار کلان گزارش علت این واگرایی را مشخص نمیکند. تفاوت سودآوری شرکتها، نرخ بهره، انتظارات ارزی، نقدشوندگی و ریسک صنایع میتواند بر عملکرد گروهها اثر گذاشته باشد؛ اما نتیجه روشن است؛ رشد بازار به شکل متوازن میان همه نمادها توزیع نشده است.
۱۴۱۷ همت معامله در فصل اصلاح بورس
همزمان با افت شاخصها، ارزش معاملات بورس تهران در زمستان ۱۴۰۴ به ۱۴ میلیون و ۱۶۹ هزار میلیارد ریال رسید که معادل حدود هزار و ۴۱۷ همت است. این رقم نسبت به پاییز ۴.۲ درصد افزایش داشت و نشان داد اصلاح قیمتها با توقف معاملات همراه نبوده است.
ترکیب دادوستدها نیز اهمیت دارد. بخش بزرگی از گردش مالی بازار به صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله اختصاص یافت و ارزش معاملات این صندوقها به حدود ۸۱۶.۵ همت رسید. معاملات سهام نیز نزدیک به ۵۱۳ همت بود. در کنار این دو، ارزش معاملات ابزارهای مشتقه حدود ۵۵ همت و اوراق بدهی نزدیک به ۳۲.۵ همت ثبت شد.
به این ترتیب، صندوقهای قابل معامله حدود ۵۷.۶ درصد ارزش کل معاملات بورس را در اختیار داشتند و سهم معاملات مستقیم سهام حدود ۳۶.۲ درصد بود. این ترکیب نشان میدهد نقش ابزارهای سرمایهگذاری غیرمستقیم در گردش مالی بازار بسیار پررنگ شده است.
افزایش ارزش معاملات همزمان با افت شاخص را میتوان نشانه فعالبودن هر دو سوی عرضه و تقاضا در دوره اصلاح دانست. با این حال، ارزش معاملات بهتنهایی جهت ورود یا خروج خالص پول را نشان نمیدهد؛ زیرا هر معامله همزمان یک خریدار و یک فروشنده دارد. برای سنجش جریان واقعی نقدینگی، به دادههایی مانند تغییر مالکیت حقیقی و حقوقی و ورود پول به صندوقها نیاز است.
فرابورس افت کرد؛ کالا و انرژی صعود کردند
اصلاح زمستان در فرابورس شدیدتر از بورس تهران بود. شاخص کل فرابورس از ۳۲ هزار و ۶۰۲ واحد در پاییز به ۲۸ هزار و ۳۹۲ واحد در زمستان رسید و ۱۲.۹ درصد کاهش یافت. ارزش بازار فرابورس نیز با افت ۲.۹ درصدی به حدود سه هزار و ۸۸۲ همت رسید. با وجود این کاهش، شاخص فرابورس همچنان ۱۶.۸ درصد بالاتر از زمستان سال قبل قرار داشت.
در مقابل، بازارهای کالایی زمستان را با رشد ارزش معاملات پشت سر گذاشتند. ارزش معاملات بازار فیزیکی بورس کالا با افزایش ۴.۷ درصدی به حدود ۸۴۸ همت رسید. با این حال، حجم معاملات از حدود ۴۲.۹ میلیون تن در پاییز به ۳۵.۹ میلیون تن کاهش یافت. بنابراین رشد ارزش معاملات در شرایط افت حجم، از افزایش متوسط ارزش کالاهای مبادلهشده یا تغییر ترکیب معاملات به سمت محصولات گرانتر حکایت دارد. بورس انرژی نیز عملکرد صعودی داشت. ارزش معاملات بازار فیزیکی آن با رشد ۱۰.۵ درصدی نسبت به پاییز به حدود ۱۲۹.۵ همت رسید.
در نتیجه، بازار سرمایه در زمستان دو مسیر متفاوت را تجربه کرد؛ شاخصهای سهام بورس و فرابورس کاهش یافتند، اما ارزش معاملات بورس تهران، بورس کالا و بورس انرژی افزایش پیدا کرد. این ناهمجهتی نشان میدهد افت قیمت سهام به معنای توقف کامل فعالیت در مجموعه بازار سرمایه نبوده و بخشهای کالایی همچنان از رشد اسمی معاملات برخوردار ماندهاند.
