فرصت پساجنگ براي اصلاح حكمراني توسعه نبايد از دست برود
سخنگوي صنعت آب كشور با تأكيد بر اينكه دوران پساجنگ ميتواند سكوي جهش كشور باشد، گفت اصلاح ريلگذاري توسعه، رفع انحصار و توزيع عادلانه فرصتها بايد به اولويت مديران تبديل شود.
سخنگوي صنعت آب كشور با تأكيد بر اينكه دوران پساجنگ ميتواند سكوي جهش كشور باشد، گفت اصلاح ريلگذاري توسعه، رفع انحصار و توزيع عادلانه فرصتها بايد به اولويت مديران تبديل شود.
علي فروزانفر؛ جنگ، فارغ از خسارتهاي انساني، اقتصادي و زيرساختي، در بسياري از كشورها نقطه آغاز بازنگري در شيوه حكمراني، سياستگذاري و توسعه بوده است. تجربه كشورهاي مختلف نشان ميدهد دولتهايي كه توانستهاند از شرايط پس از جنگ به عنوان فرصتي براي اصلاح ساختارها استفاده كنند، در مدت كوتاهي مسير رشد و توسعه را در پيش گرفتهاند؛ در مقابل، كشورهايي كه اين فرصت را از دست دادهاند، سالها با پيامدهاي جنگ دستوپنجه نرم كردهاند. در چنين شرايطي، موضوع مديريت دوران پساجنگ و نحوه بهرهگيري از اجماع ملي ايجادشده، به يكي از مهمترين مباحث كارشناسي تبديل شده است. عيسي بزرگزاده، سخنگوي صنعت آب كشور و كارشناس توسعه، معتقد است ايران نيز در مقطع كنوني با يك پنجره فرصت تاريخي مواجه است؛ فرصتي كه به گفته او بايد به اصلاح اقتصاد سياسي، بازنگري در ريلگذاري توسعه، توزيع عادلانه فرصتهاي اقتصادي و ارتقاي حكمراني منجر شود. بزرگزاده در ابتداي سخنان خود با اشاره به واقعه عاشورا، آن را نمونهاي تاريخي از تبديل يك حادثه تلخ به نقطه عطفي ماندگار در تاريخ دانست و گفت: آنچه در عاشورا رخ داد، تنها يك واقعه نظامي يا يك آسيب جسماني نبود، بلكه به دليل نوع مديريت آن، به بزرگترين جريان معنوي و فرهنگي تاريخ تبديل شد.
وي با بيان اينكه در طول تاريخ آسيبهاي جسماني و جنگهاي فراواني رخ داده اما همه آنها ماندگار نشدهاند، افزود: تفاوت عاشورا در اين بود كه امام حسين (ع) از همان واقعه به عنوان يك پنجره فرصت براي خلق معنايي بزرگ در تاريخ بهره گرفت و پس از آن نيز حضرت زينب (س) با مديريت دوران پس از واقعه، از طريق خطابه، فرهنگ، روايت و تبيين، اين جريان را تثبيت كرد.به گفته سخنگوي صنعت آب كشور، پيروزي عاشورا صرفاً در ميدان نبرد شكل نگرفت، بلكه بخش مهمي از آن در مديريت پساجنگ رقم خورد و همين مساله مهمترين درس براي مديران امروز كشور است؛ اينكه بتوانند از دل خسارتها، ويرانيها، شكستهاي ظاهري و حتي پيروزيهاي نظامي، سكويي براي جهش ايران بسازند.بزرگزاده با تأكيد بر اينكه كشور نبايد فرصت ايجادشده پس از جنگ را از دست بدهد، اظهار كرد: جنگها با وجود تمام تلخيها و خسارتهايي كه به همراه دارند، در صورت مديريت صحيح ميتوانند به فرصتهايي براي تحول تبديل شوند.
وي افزود: ايران طي سالهاي گذشته به دلايل مختلف از جمله تحريمها، ضعفهاي مديريتي، مشكلات داخلي و فشارهاي خارجي نتوانسته بخشي از اصلاحات ضروري را اجرا كند و اكنون دوران پساجنگ ميتواند فرصت مناسبي براي انجام اين اصلاحات باشد. او با اشاره به اينكه بسياري از نظريهپردازان توسعه نيز چنين ديدگاهي دارند، گفت: پژوهشگران شناختهشدهاي مانند پيتر تورچين، جرد دايموند، فرانسيس فوكوياما و جك گلدستون، جنگ و دوران پس از آن را از منظر توسعه مورد مطالعه قرار دادهاند و به اين نتيجه رسيدهاند كه جنگ ميتواند زمينهساز جهش كشورها باشد؛ البته به شرط آنكه مديران بتوانند از اين فرصت به درستي استفاده كنند. سخنگوي صنعت آب كشور با اشاره به تجربه كشورهاي مختلف پس از جنگ جهاني دوم اظهار كرد: تقريباً تمامي كشورهاي درگير جنگ، اعم از پيروز يا شكستخورده، خسارتهاي سنگيني متحمل شدند و تنها تعداد محدودي از كشورها از آسيبهاي مستقيم جنگ دور ماندند.وي ادامه داد: با اين حال بسياري از همين كشورها پس از پايان جنگ توانستند با اتكا به فرصتشناسي مديران، اقتصاددانان، جامعهشناسان و متخصصان توسعه، مسير جديدي را آغاز كنند و ظرف مدت نسبتاً كوتاهي به قدرتهاي اقتصادي تبديل شوند.بزرگزاده تأكيد كرد: ايران نيز شايستگي آن را دارد كه چنين مسيري را طي كند، اما لازمه اين كار آن است كه مديران تصور نكنند مأموريت كشور با پايان جنگ به پايان رسيده است. وي خاطرنشان كرد: اتفاقاً مسووليت اصلي از همين مقطع آغاز ميشود؛ زيرا اگر دوران جنگ نيازمند مقاومت و ايستادگي بود، دوران پساجنگ نيازمند برنامهريزي، اصلاح ساختارها، آيندهنگري و بهرهگيري از ظرفيتهاي ملي است.بزرگزاده با اشاره دوباره به واقعه عاشورا اظهار كرد: همانگونه كه در طول قرنها، روايت صحيح عاشورا توانست آن را به يك جريان بزرگ فرهنگي، اخلاقي و انسانساز تبديل كند، امروز نيز ايران نيازمند مديريت صحيح دوران پساجنگ است.وي با يادآوري جمله مشهور علي شريعتي مبني بر اينكه «آنان كه رفتند كار حسيني كردند و آنان كه ماندند بايد كار زينبي كنند»، گفت: مديريت پساجنگ همان كار زينبي است؛ يعني حفظ دستاوردها، ساخت آينده و تبديل يك حادثه به بستري براي پيشرفت. سخنگوي صنعت آب كشور با تأكيد بر اينكه همه جريانهاي سياسي، فارغ از تفاوت ديدگاهها، ايران را دوست دارند، اظهار كرد: اكنون زمان آن است كه همه ظرفيتهاي كشور براي ساخت آينده به ميدان بيايند.
وي افزود: امروز وظيفه متخصصان توسعه، آب، انرژي، غذا، سلامت، راه، حملونقل، مديريت منابع مالي و ساير حوزهها تازه آغاز شده و رسانهها نيز در اين ميان نقش مهمي در شكلدهي به مطالبه عمومي براي اصلاحات دارند.
به گفته بزرگزاده، گروههايي متشكل از دانشگاهيان، متخصصان فني و مهندسي، بخش خصوصي، مديران دولتي و كارشناسان در حال بررسي راهكارهايي براي كمك به توسعه ايران هستند و انتظار ميرود همه نهادها و مردم نيز در مطالبهگري براي اصلاح مسير توسعه مشاركت كنند.بزرگزاده در ادامه با اشاره به مفهوم اقتصاد سياسي اظهار كرد: منظور از اقتصاد سياسي، نحوه ارتباط سياست با منابع و منافع عمومي است؛ به بيان ساده، چگونگي تصميمگيري مديران درباره تخصيص منابع و فرصتهاي اقتصادي.وي تصريح كرد: ريلگذاري توسعه در كشور نيازمند اصلاح اساسي است و روند شكلگيري پروژهها و تصميمات توسعهاي نيز بايد مورد بازنگري قرار گيرد؛ زيرا بخشي از مشكلات امروز ناشي از همين شيوه تصميمگيري است. بزرگزاده با انتقاد از تمركز فرصتهاي اقتصادي و توسعهاي در چند كلانشهر كشور، گفت: يكي از ضعفهاي جدي نظام توسعه ايران، بيتوجهي به توزيع عادلانه فضايي فرصتهاست. به گفته وي، بخش عمده فرصتهاي سرمايهگذاري، اشتغال، كسبوكار و اجراي پروژههاي بزرگ طي سالهاي گذشته در تهران و چند شهر مهم از جمله اصفهان، تبريز، مشهد و شيراز متمركز شده است؛ در حالي كه ايران تنها به اين چند شهر محدود نميشود. وي تأكيد كرد: اگر باور داريم همه جاي ايران سراي ايرانيان است، بايد فرصتهاي توسعه نيز ميان همه استانها و مناطق كشور توزيع شود. از نگاه او، بيش از ۹۰ ميليون ايراني بايد از فرصتهاي برابر براي توسعه برخوردار باشند و نبايد تصور شود تنها ساكنان چند كلانشهر در اولويت برنامههاي توسعهاي قرار دارند. سخنگوي صنعت آب كشور با اشاره به اصول توسعه پايدار اظهار كرد: هر تصميم توسعهاي بايد متناسب با ظرفيتهاي طبيعي و محيطزيستي هر منطقه اتخاذ شود. وي توضيح داد: تابآوري سرزمين به معناي توان يك منطقه براي پذيرش فعاليتهاي جديد بدون ايجاد آسيبهاي جبرانناپذير به منابع طبيعي، آب، خاك و محيطزيست است. به گفته بزرگزاده، اگر اقليم يك منطقه يا پايداري منابع زيستي آن اجازه توسعه بيشتر را نميدهد، نبايد صرفاً بر اساس فشارها، لابيها يا تصميمات مقطعي، بارگذاري جديدي بر آن منطقه تحميل شود؛ زيرا چنين تصميماتي در نهايت به زيان همان منطقه و حتي كل كشور خواهد بود. وي افزود: اكنون برخي شهرهاي بزرگ كشور با پديده «افزونگي توسعه» يا همان بارگذاري بيش از ظرفيت روبهرو هستند؛ يعني ميزان جمعيت، صنعت و فعاليت اقتصادي در آنها از توان طبيعي آن مناطق فراتر رفته است.بزرگزاده با اشاره به برخي پيامدهاي اين تمركز توسعه گفت: در زمستان و همزمان با وقوع پديده وارونگي دما، آلودگي هواي اصفهان حتي در برخي مقاطع از تهران نيز شديدتر ميشود؛ موضوعي كه نشان ميدهد ظرفيت زيستمحيطي اين شهر تحت فشار قرار گرفته است. وي همچنين با اشاره به وضعيت منابع آبي مشهد اظهار كرد: اين كلانشهر امروز دستكم به اندازه تهران و حتي در برخي شاخصها بيش از تهران با تنش و كمآبي مواجه است.سخنگوي صنعت آب كشور در ادامه به استان فارس اشاره كرد و گفت: آثار فرونشست زمين حتي در محدوده تخت جمشيد نيز قابل مشاهده است. وي توضيح داد فرونشست زمين به معناي پايين رفتن تدريجي سطح زمين بر اثر برداشت بيرويه از منابع آب زيرزميني است؛ پديدهاي كه علاوه بر تهديد زيرساختها، ميتواند آثار تاريخي و ميراث فرهنگي را نيز با خطر جدي مواجه كند.بزرگزاده تأكيد كرد: اين نمونهها نشان ميدهد ادامه روند فعلي توسعه و تمركز امكانات در چند نقطه كشور ضرورتي ندارد و ميتوان با اصلاح سياستها، مسير متفاوتي را دنبال كرد. وي در بخش ديگري از سخنان خود با انتقاد از انحصار در اقتصاد گفت: هيچ ضرورتي ندارد اقتصاد كشور بر پايه انحصار اداره شود.بزرگزاده اظهار كرد: در سراسر جهان، فارغ از تفاوت نظامهاي سياسي، فرهنگي يا مذهبي، تعارض منافع يكي از مهمترين مصاديق فساد شناخته ميشود و انحصار اقتصادي نيز از ديگر مصاديق فساد است؛ در مقابل، رقابت سالم يكي از روشنترين جلوههاي عدالت اقتصادي محسوب ميشود. به گفته وي، حركت به سمت اقتصاد رقابتي و كاهش انحصارها ميتواند زمينه توزيع بهتر فرصتها، افزايش بهرهوري و ارتقاي عدالت را فراهم كند.سخنگوي صنعت آب كشور با اشاره به شكلگيري همبستگي اجتماعي در جريان جنگ، اظهار كرد: پس از جنگ ۱۲ روزه نيز نوعي اجماع ملي در كشور شكل گرفت، اما آن فرصت به بهترين شكل مورد استفاده قرار نگرفت.وي افزود: اكنون نيز پس از جنگ اخير، دوباره سرمايه اجتماعي و همبستگي ملي ارزشمندي ايجاد شده است و اين ظرفيت بايد به پشتوانهاي براي انجام اصلاحات اساسي تبديل شود.بزرگزاده تأكيد كرد: بهترين پاداشي كه ميتوان براي ايران در نظر گرفت، اصلاح ريلگذاري توسعه، رفع انحصارهاي اقتصادي، توزيع عادلانه فرصتها و حركت به سمت توسعه متوازن است؛ اقداماتي كه ميتواند كشور را در جايگاهي قرار دهد كه شايسته آن است.وي با اشاره به تحولات روزهاي اخير اظهار كرد: اگرچه در ابتداي جنگ، كشور روزهاي تلخي را با شهادت رهبر معظم انقلاب، جمعي از فرماندهان و هموطنان پشت سر گذاشت، اما در ادامه نيز موفقيتها و دستاوردهايي حاصل شد و اكنون بايد از فضاي ايجادشده براي پيشبرد منافع ملي استفاده كرد.بزرگزاده ابراز اميدواري كرد: روند مذاكرات نيز در جهت تأمين منافع كشور به نتايج مطلوب برسد و تأكيد كرد همه بايد از فرصت پساجنگ براي تقويت ايران بهره بگيرند.وي خاطرنشان كرد: دولت، مجلس، قوه قضاييه، دانشگاهها، بخش خصوصي، رسانهها و نخبگان هر كدام سهمي در اين مسير دارند و بايد با همكاري يكديگر كيفيت حكمراني را ارتقا دهند.سخنگوي صنعت آب كشور در پايان با تأكيد بر اينكه كشور نيازمند بهبود سامانههاي تصميمگيري و تصميمسازي است، اظهار كرد: اصلاح حكمراني ديگر يك انتخاب نيست، بلكه ضرورتي اجتنابناپذير براي آينده ايران محسوب ميشود.وي گفت: اقتصاد سياسي كشور بايد از وضعيت نابسامان فعلي فاصله بگيرد و با اصلاح سازوكارهاي تصميمگيري، اصلاح ريلگذاري توسعه، توزيع عادلانه فرصتها، بهرهگيري از ظرفيت همه مناطق كشور و استفاده از سرمايه اجتماعي ايجادشده در دوران پساجنگ، زمينه جهشي بزرگ براي آينده ايران فراهم شود. بزرگزاده تأكيد كرد: همانگونه كه برخي ملتها توانستند از دل بحرانهاي بزرگ تاريخي مسير پيشرفت را آغاز كنند، ايران نيز اين ظرفيت را دارد كه با تصميمهاي درست، استفاده از توان كارشناسي و مشاركت همه بخشهاي جامعه، دوران پساجنگ را به نقطه آغاز تحولي پايدار در توسعه كشور تبديل كند.
