بورس زير سايه تنش‌هاي سياسي

افزايش تنش‌ها و نقض آتش بس باعث واكنش بازارهاي مالي خصوصا بورس‌هاي دنيا شد. سحرگاه روز چهارشنبه شاهد تجاوز امريكا به نقطه‌اي در حاشيه فرودگاه بندر عباس با پرتابه‌هاي هوايي بوديم و سپاه نيز در بيانيه‌اي نسبت به اين موضوع واكنش نشان داد و اعلام  كرد: «به دنبال تعرض سحرگاه روز چهارشنبه ارتش متجاوز امريكا به نقطه‌اي در حاشيه فرودگاه بندر عباس با پرتابه‌هاي هوايي، پايگاه هوايي امريكايي مبدا تجاوز، در ساعت 4:50دقيقه هدف قرار گرفت.»

همچنين به دنبال تهاجم خصمانه دشمن امريكايي به مناطق نظامي و غير نظامي در جنوب كشور و نقض مفاد ۱۴‌بندي تفاهمنامه، پهپادهاي هجومي ارتش جمهوري اسلامي ايران، از بامداد روز چهارشنبه، مراكز تجمع نيروهاي متخاصم امريكا در«پايگاه شيخ عيسي» مستقر دربحرين را مورد حمله قرار دادند. ارتش در اين بيانيه تاكيد كرد: عواقب نقض و شكستن آشكار و مكرر آتش بس با امريكاي جنايتكار است و تمام پايگاه‌هاي امريكا در منطقه هدف مشروع پهپادهاي ارتش خواهند بود. اين روند باعث شد كه بازارهاي مالي در ايران و دنيا نسبت به اين موضوع واكنش نشان دهند، از سوي ديگر در ادامه نيز ترامپ نيز اظهاراتي درخصوص ايران داشت و بازارهاي سهام و مالي روندي جديد به خود گرفتند. 

   بازار سهام در يك نگاه

بورس تهران در آخرين روز معاملاتي هفته با غلبه سنگين عرضه، خروج قابل توجه سرمايه حقيقي و افت همزمان شاخص‌هاي اصلي به كار خود پايان داد. تشديد تنش‌هاي سياسي و نظامي در خليج فارس، فضاي احتياط را بر معاملات حاكم كرد و در حالي كه بازار روز گذشته نشانه‌هايي از بازگشت تقاضا را بروز داده بود، موج جديد نااطميناني بار ديگر سهامداران را به سمت فروش سوق داد. همزمان، بازارهاي جهاني نيز به دليل افزايش ريسك‌هاي ژئوپليتيكي و رشد قيمت نفت، روزي منفي را پشت سر گذاشتند. بورس تهران در پايان معاملات روز چهارشنبه يكي از منفي‌ترين روزهاي معاملاتي خود را پس از يك بازگشت كوتاه تجربه كرد. فضاي بازار كه روز گذشته تحت تاثير افزايش تقاضا تا حدودي بهبود يافته بود، با انتشار اخبار مربوط به تشديد تنش‌هاي سياسي در منطقه به سرعت تغيير مسير داد و فشار فروش بر اغلب نمادهاي معاملاتي غلبه كرد. بررسي آمار معاملات نشان مي‌دهد حدود ۸۲ درصد از نمادهاي بازار در محدوده منفي بسته شدند؛ آماري كه از حاكميت كامل جو هيجاني بر معاملات و عقب‌نشيني خريداران حكايت دارد. افزايش نگراني سرمايه‌گذاران نسبت به آينده تحولات سياسي موجب شد بخش قابل توجهي از فعالان بازار، نقد كردن دارايي‌هاي خود را بر ادامه سرمايه‌گذاري ترجيح دهند. در جريان معاملات روز چهارشنبه، شاخص كل بورس با كاهش ۲۴ هزار و ۷۴۱ واحدي معادل ۰.۴۷ درصد، در ارتفاع پنج ميليون و ۲۸۶ هزار و ۷۸۳ واحد ايستاد. افت شاخص كل نشان مي‌دهد حتي شركت‌هاي بزرگ و نمادهاي شاخص‌ساز نيز از موج فروش در امان نماندند و فشار عرضه در اغلب صنايع بازار مشاهده شد. شاخص هم‌وزن نيز همسو با شاخص كل مسير نزولي را طي كرد. اين نماگر با افت پنج هزار و ۴۱۹ واحدي، معادل ۰.۳۹ درصد، به سطح يك ميليون و ۳۸۴ هزار و ۲۵۶ واحد رسيد. يكي از مهم‌ترين نشانه‌هاي تضعيف اعتماد سرمايه‌گذاران، خروج گسترده سرمايه حقيقي از بورس بود. آمارها نشان مي‌دهد در معاملات روز اخير حدود ۶ هزار و ۸۷۳ ميليارد تومان پول حقيقي از بازار خارج شد؛ رقمي كه بيانگر افزايش تمايل سهامداران خرد به نقد كردن سرمايه و كاهش ريسك پرتفوي در شرايط پرابهام كنوني است. در كنار اين موضوع، ارزش معاملات خرد به ۵۰ هزار و ۸۸۸ ميليارد تومان رسيد. اگرچه اين رقم از گردش بالاي معاملات حكايت دارد، اما بررسي جريان دادوستدها نشان مي‌دهد بخش عمده اين ارزش در سمت عرضه شكل گرفته است. همچنين حجم معاملات با ثبت بيش از ۱۲۰.۴ ميليارد برگه سهم، افزايش فعاليت معامله‌گران را نشان مي‌دهد؛ فعاليتي كه اين‌بار بيشتر با هدف خروج از بازار انجام شد تا ورود سرمايه‌هاي جديد.

   ريسك‌هاي سياسي، عامل اصلي تغيير جهت بازار

فعالان بازار سرمايه معتقدند مهم‌ترين عامل تغيير مسير معاملات، افزايش تنش‌هاي سياسي و نظامي در منطقه بوده است. درگيري‌هاي سه شنبه و سحرگاه چهارشنبه در خليج فارس فضاي نااطميناني را تشديد كرد و موجب شد بسياري از معامله‌گران با رويكردي محتاطانه وارد معاملات شوند. بازار سرمايه همواره نسبت به ريسك‌هاي غيراقتصادي حساسيت بالايي دارد و تجربه سال‌هاي گذشته نيز نشان داده است كه هرگونه افزايش تنش‌هاي منطقه‌اي مي‌تواند تصميم سرمايه‌گذاران را تحت تاثير قرار دهد. در چنين فضايي، بسياري از سرمايه‌گذاران ترجيح مي‌دهند تا مشخص شدن ابعاد تحولات سياسي، از پذيرش ريسك بيشتر خودداري كنند. در نتيجه، غلبه عرضه، افزايش صف‌هاي فروش و خروج نقدينگي حقيقي، تصويري از شكنندگي بورس در برابر شوك‌هاي بيروني را به نمايش گذاشت؛ موضوعي كه مي‌تواند در روزهاي آينده نيز بر روند معاملات اثرگذار باشد.

   واكنش منفي بازارهاي جهاني به تحولات خاورميانه

همزمان با افت بورس تهران، بازارهاي جهاني نيز تحت تاثير افزايش تنش‌هاي ژئوپليتيكي، معاملات كم‌رمقي را تجربه كردند. پس از آنكه دونالد ترامپ، رييس‌جمهور ايالات متحده، در حاشيه اجلاس ناتو اعلام كرد آتش‌بس با ايران پايان يافته است، معاملات آتي شاخص‌هاي سهام امريكا وارد مدار نزولي شدند. در معاملات بامداد چهارشنبه، شاخص آتي داوجونز بيش از ۳۵۰ واحد معادل ۰.۶۷ درصد افت كرد. قراردادهاي آتي شاخص S&P 500 نيز ۰.۴۴ درصد و نزدك ۱۰۰ حدود ۰.۵۴ درصد كاهش يافتند كه نشان‌دهنده افزايش نگراني سرمايه‌گذاران نسبت به گسترش درگيري‌ها در منطقه است. در اروپا نيز فضاي مشابهي حاكم بود. شاخص استاكس ۶۰۰ كاهش محسوسي را تجربه كرد و بيشتر صنايع اروپايي در محدوده منفي معامله شدند. تنها گروه نفت و گاز، به دليل رشد بهاي انرژي، برخلاف روند عمومي بازار با افزايش ارزش همراه شد.

   جهش قيمت نفت در سايه افزايش تنش‌ها

افزايش ريسك‌هاي ژئوپليتيكي باعث شد بازار نفت واكنشي متفاوت نسبت به بازار سهام نشان دهد. بهاي نفت خام وست‌تگزاس اينترمديت براي تحويل ماه آگوست بيش از پنج درصد رشد كرد و به حدود ۷۴ دلار در هر بشكه رسيد. نفت برنت نيز با افزايشي مشابه تا محدوده ۷۸ دلار در هر بشكه پيش رفت. رشد قيمت نفت عمدتا ناشي از نگراني‌ها درباره امنيت تردد نفتكش‌ها در تنگه هرمز و احتمال اختلال در عرضه جهاني انرژي بود. سرمايه‌گذاران بازارهاي كالايي معمولً در چنين شرايطي، احتمال كاهش عرضه را در قيمت‌ها لحاظ مي‌كنند؛ موضوعي كه اين‌بار نيز موجب جهش قابل توجه قيمت نفت شد.

   افت بورس‌هاي آسيايي

بازارهاي آسيايي نيز از موج نگراني‌هاي سياسي بي‌نصيب نماندند. شاخص نيكي ۲۲۵ ژاپن بيش از دو درصد كاهش يافت و شاخص تاپيكس نيز افتي بيش از يك درصد را ثبت كرد. در كره جنوبي، شاخص كوسپي با كاهش بيش از پنج درصدي وارد محدوده بازار نزولي شد. در چين نيز شاخص CSI300 معاملات پرنوساني را پشت سر گذاشت و با افت جزيي بسته شد. تنها شاخص هانگ‌سنگ هنگ‌كنگ برخلاف روند غالب بازارهاي منطقه عملكرد مثبتي از خود نشان داد و رشد بيش از سه درصدي را ثبت كرد.

   نگاه سرمايه‌گذاران به سياست پولي امريكا

علاوه بر تحولات ژئوپليتيكي، سرمايه‌گذاران جهاني چشم‌انتظار انتشار صورتجلسه نشست ماه ژوئن كميته بازار آزاد فدرال رزرو هستند؛ گزارشي كه مي‌تواند مسير آينده سياست‌هاي پولي امريكا را شفاف‌تر كند. انتظار مي‌رود اين صورتجلسه جزييات بيشتري درباره ديدگاه اعضاي فدرال رزرو نسبت به نرخ بهره و روند تورم ارايه دهد. برخي تحليلگران معتقدند در صورت تاكيد سياستگذاران بر ادامه رويكرد انقباضي، فشار بيشتري بر بازارهاي سهام وارد خواهد شد. در همين حال، كارشناسان بين‌المللي هشدار مي‌دهند كه بازگشت تنش‌هاي خاورميانه موجب شده خوشبيني هفته‌هاي گذشته نسبت به كاهش ريسك‌هاي سياسي تا حد زيادي از بين برود و سرمايه‌گذاران بار ديگر ارزيابي خود از ريسك‌هاي جهاني را بازنگري كنند. در مجموع، همزماني افزايش تنش‌هاي سياسي، خروج سنگين نقدينگي از بورس تهران و افت بازارهاي جهاني نشان مي‌دهد فضاي سرمايه‌گذاري همچنان با نااطميناني قابل توجهي روبه‌رو است. تا زماني كه چشم‌انداز روشني از تحولات منطقه‌اي و متغيرهاي سياسي ارايه نشود، انتظار بازگشت پايدار تقاضا به بازار سرمايه دشوار خواهد بود و احتمال تداوم رفتار محتاطانه معامله‌گران در روزهاي آينده همچنان وجود دارد.