سكته ناقصِ سامانه معاملاتي
بازار سرمايه در ابتداي معاملات روز دوشنبه بار ديگر با چالشي مواجه شد كه اگرچه در مدت كوتاهي برطرف شد، اما پيامدهاي آن فراتر از يك اختلال فني چندساعته است؛ اختلال در سامانه آنلاين برخي كارگزاريها كه باعث شد بخشي از سهامداران در ثبت سفارشهاي خريد و فروش با مشكل مواجه شوند، بار ديگر موضوع پايداري زيرساختهاي معاملاتي و ميزان آمادگي بازار براي مديريت بحرانهاي فني را به صدر توجهات بازگرداند.
تسنيم| بازار سرمايه در ابتداي معاملات روز دوشنبه بار ديگر با چالشي مواجه شد كه اگرچه در مدت كوتاهي برطرف شد، اما پيامدهاي آن فراتر از يك اختلال فني چندساعته است؛ اختلال در سامانه آنلاين برخي كارگزاريها كه باعث شد بخشي از سهامداران در ثبت سفارشهاي خريد و فروش با مشكل مواجه شوند، بار ديگر موضوع پايداري زيرساختهاي معاملاتي و ميزان آمادگي بازار براي مديريت بحرانهاي فني را به صدر توجهات بازگرداند. اين در شرايطي است كه مديرعامل رايان همافزا در توضيح اين اتفاق اعلام كرد: اختلال ايجادشده ناشي از مسائل زيرساختي بوده و ارتباطي با نرمافزار سامانه نداشته است. به گفته مهدي احمدي، مشتريان برخي كارگزاريها در ثبت سفارش با مشكل مواجه شدند، اما با هماهنگي مركز نظارت بر امنيت اطلاعات بازار سرمايه (مكنا)، مشكل برطرف شد و خدمات سامانههاي آنلاين به حالت عادي بازگشت. البته با وجود رفع سريع اين اختلال، مساله اصلي براي بازار سرمايه فقط «زمان رفع مشكل» نيست، بلكه تكرارپذيري چنين اتفاقاتي و اثر آن بر اعتماد سرمايهگذاران اهميت بيشتري دارد، چرا كه بازار سهام، بازاري است كه تصميمگيري در آن به ثانيهها وابسته است و از دسترس خارج شدن ابزار معامله حتي براي مدت كوتاه ميتواند براي برخي فعالان به معناي از دست دادن فرصت، تغيير استراتژي معاملاتي يا ايجاد احساس بيعدالتي باشد.
با اين حال، اين نخستينبار نيست كه سامانههاي معاملاتي يا زيرساختهاي وابسته به بازار سرمايه با اختلال مواجه ميشوند و در سالهاي گذشته نيز موارد متعددي از اختلال در سامانه معاملات آنلاين برخي كارگزاريها گزارش شده است. به عنوان مثال در يكي از موارد، مديران حوزه فناوري بازار سرمايه اعلام كرده بودند اختلال در زيرساخت فناوري اطلاعات موضوعي است كه ممكن است رخ دهد، اما تكرار مداوم و گسترده آن ميتواند به يك نگراني جدي تبديل شود. همچنين در مقاطعي به دليل استفاده تعداد قابل توجهي از كارگزاريها از زيرساخت يك ارايهدهنده خدمات، بروز مشكل در يك بخش ميتوانست تعداد زيادي از كاربران را تحت تاثير قرار دهد. با اين تفاسير مشكل اصلي اينجاست كه بازار سرمايه ايران در سالهاي اخير تلاش كرده اعتماد عمومي را بازسازي كند؛ اعتمادي كه تحت تاثير عواملي مانند نوسانات شديد، تصميمهاي ناگهاني، محدوديتهاي معاملاتي و تجربههاي تلخ برخي سرمايهگذاران آسيب ديده است. در چنين شرايطي، هر اختلال فني حتي اگر كوتاهمدت باشد، ميتواند اين ذهنيت را تقويت كند كه زيرساخت بازار هنوز متناسب با حجم و اهميت معاملات توسعه پيدا نكرده است. ضمن اينكه سامانههاي معاملاتي در بازارهاي مدرن مالي بخشي از ستون فقرات اعتماد عمومي محسوب ميشوند و همانطور كه بانكها بدون سيستمهاي پايدار پرداخت نميتوانند اعتماد مشتريان را حفظ كنند، بازار سرمايه نيز بدون دسترسي پايدار، سريع و عادلانه به سامانه معاملات نميتواند مشاركت پايدار سرمايهگذاران را تضمين كند. از سوي ديگر، نكته قابل تاكيد آن است كه اتكا به راهكارهاي واكنشي و رفع مشكل پس از وقوع، كافي نيست، چرا كه بازار سرمايه نيازمند نگاه پيشگيرانه در حوزه زيرساخت شامل افزايش ظرفيت سامانهها، ايجاد مسيرهاي جايگزين، آزمونهاي دورهاي بحران، شفافيت بيشتر در اعلام منشا اختلال و تعيين مسووليت دقيق ميان شركتهاي فناوري، كارگزاريها و نهادهاي ناظر است. در مجموع اختلال روز مذكور شايد يك بحران بزرگ معاملاتي ايجاد نكرد، اما به عنوان يك «سكته ناقص» در سيستم معاملاتي بايد جدي گرفته شود. به علاوه اينكه بازار سرمايه براي جذب سرمايههاي جديد بيش از هر چيز به اعتماد نياز دارد و اعتماد نيز نه فقط با وعده، بلكه با تجربه روزمره سهامداران از يك بازار پايدار، شفاف و قابل اتكا ساخته ميشود. به همين دليل، هر اختلال فني بايد نه صرفا به عنوان يك حادثه مقطعي، بلكه به عنوان يك آزمون براي بلوغ زيرساختهاي بازار سرمايه ديده شود، زيرا هزينه تكرار چنين اتفاقاتي فقط چند دقيقه قطعي سامانه نيست، بلكه ميتواند كاهش اعتماد سرمايهگذاران باشد.
