از داخليسازي ۵۰ درصدي تا كمبود مزمن واگن
در حالي كه توسعه حملونقل عمومي به يكي از مهمترين مطالبات شهروندان تهراني تبديل شده، مديرعامل شركت واگنسازي تهران از افزايش سطح داخليسازي واگنهاي مترو، ازسرگيري قراردادهاي خارجي و آغاز توليد قطار ملي خبر داده است. با اين حال، اظهارات او در كنار نكات اميدواركننده، پرسشهاي مهمي را نيز درباره سرعت نوسازي ناوگان، وابستگي به واردات، تأثير تحريمها و فاصله قابل توجه ميان نياز واقعي مترو و امكانات موجود مطرح ميكند.
در حالي كه توسعه حملونقل عمومي به يكي از مهمترين مطالبات شهروندان تهراني تبديل شده، مديرعامل شركت واگنسازي تهران از افزايش سطح داخليسازي واگنهاي مترو، ازسرگيري قراردادهاي خارجي و آغاز توليد قطار ملي خبر داده است. با اين حال، اظهارات او در كنار نكات اميدواركننده، پرسشهاي مهمي را نيز درباره سرعت نوسازي ناوگان، وابستگي به واردات، تأثير تحريمها و فاصله قابل توجه ميان نياز واقعي مترو و امكانات موجود مطرح ميكند. عليرضا شيخ طاهري با اشاره به وضعيت فعلي ناوگان مترو تهران گفت: در حال حاضر هزار و ۵۲۱ دستگاه واگن مترو در خطوط هفتگانه تهران در حال خدماترساني است. مترو تهران در اوج فعاليت خود، روزانه بيش از دو ميليون نفر را جابهجا ميكند. بهطور كلي ميتوان گفت ۹۵ درصد از ناوگان عليرغم تحريمها و مسائل اقتصادي موجود در حال فعاليت است. اين آمار نشان ميدهد بخش عمده ناوگان در مدار بهرهبرداري قرار دارد، اما در عين حال تعداد واگنهاي فعال همچنان فاصله قابل توجهي با نياز واقعي شبكه مترو دارد؛ موضوعي كه خود مديرعامل واگنسازي نيز به آن اذعان كرده است.
متروي تهران به سه برابر واگنهاي فعلي نياز دارد
شيخ طاهري با تأكيد بر حمايت مديريت شهري از توسعه حملونقل ريلي اظهار كرد: توجه شهردار تهران به حمل و نقل پاك زمينهاي را فراهم كرد كه مترو تهران يكي از اهداف اصلي توسعه پايتخت باشد. توسعه زيرساخت، افزايش خطوط، ايستگاهها و افزايش ناوگان همزمان در حال انجام است.او سپس مهمترين چالش پيش روي مترو را كمبود ناوگان دانست و افزود: با توجه به افزايش ايستگاهها و خطوط براي كاهش سر فاصله حركت قطارها بايد ناوگان را به سه برابر وضعيت فعلي برسانيم و به عبارتي به چهار هزار و ۵۰۰ دستگاه واگن دست پيدا كنيم.اين بخش از اظهارات مديرعامل واگنسازي شايد مهمترين اعتراف به وضعيت موجود باشد؛ زيرا نشان ميدهد حتي با وجود توسعه خطوط، بدون تأمين گسترده واگن، كيفيت خدمات مترو به سطح مطلوب نخواهد رسيد و فاصله حركت قطارها همچنان يكي از مشكلات اصلي باقي ميماند.
اورهال؛ راهكاري براي جبران كمبود واگن
در شرايطي كه تأمين واگنهاي جديد با محدوديتهاي مختلف روبرو بوده، شركت واگنسازي تمركز ويژهاي بر تعميرات اساسي ناوگان موجود داشته است.شيخ طاهري در اين باره گفت: ما در كنار واردات واگن از چين، اورهال، نگهداري و تعميرات ناوگان موجود را نيز انجام ميدهيم. با توجه به فعاليت فعلي ناوگان، ميتوانيم بگوييم كه شركت واگنسازي در زمينه اورهال به خوبي عمل كرده است.اگرچه تعميرات اساسي باعث افزايش عمر ناوگان شده، اما كارشناسان حملونقل همواره تأكيد ميكنند كه اورهال جايگزين خريد واگن جديد نيست و تنها ميتواند بخشي از كمبودها را جبران كند.
شش سال توقف در تأمين ناوگان
يكي از مهمترين محورهاي سخنان مديرعامل واگنسازي، اشاره به توقف چندساله قراردادهاي خارجي بود. او گفت: از سال ۱۳۹۶ تا سال ۱۴۰۲ قرارداد با چين مسكوت و متوقف بود و به نوعي تأمين ناوگان ۶ سال متوقف ماند. اين قرارداد در سال ۱۴۰۲ به مرحله اجرايي رسيد و در كنار آن داخليسازي واگن نيز صورت گرفت.همين وقفه ششساله، يكي از عوامل اصلي عقبماندگي ناوگان مترو محسوب ميشود؛ زيرا طي اين مدت خطوط جديد افتتاح شدند اما تعداد واگنها متناسب با توسعه شبكه افزايش نيافت.
از ۳۰ درصد داخليسازي تا هدف ۸۵ درصد
مهمترين ادعاي مديرعامل واگنسازي تهران به موضوع داخليسازي اختصاص داشت. او تصريح كرد: سطح داخليسازي واگن هيچگاه از ۳۰ درصد فراتر نرفته بود. با هدفگذاري صورت گرفته، داخليسازي واگنهاي وارداتي از ۳۰ به ۵۰ درصد رسيد و در كنار آن توليد واگنهاي داخلي نيز آغاز شد.شيخ طاهري ادامه داد: ساخت يك قطار هفت واگنه به عنوان نمونه اوليه در سال ۱۳۹۸ دنبال شد و در اين دوره قراردادي بين شهرداري تهران با شركت واگنسازي براي انبوهسازي اين واگنها صورت گرفت و قرار شد ۱۵ رام قطار توسط واگنسازي توليد شود و سقف داخليسازي آن ۸۵ درصد باشد.اين اظهارات از يك سو نشاندهنده پيشرفت در حوزه بوميسازي فناوري است، اما از سوي ديگر اين پرسش را ايجاد ميكند كه آيا رسيدن به داخليسازي ۸۵ درصدي در توليد انبوه، در عمل و با حفظ كيفيت و زمانبندي قابل تحقق خواهد بود يا خير.
واردات همچنان اجتنابناپذير است
هرچند مسوولان بر توسعه توليد داخلي تأكيد دارند، اما خود مديرعامل واگنسازي نيز اذعان ميكند كه توليد داخل به تنهايي پاسخگوي نياز تهران نيست.
او گفت: با توجه به رشد فزاينده استقبال شهروندان از مترو، شهرداري تهران در كنار واردات واگنها توليد داخلي را نيز دنبال كرد. اين اقدام به صورت جدي در اين سالها اجرايي شد.در بخش ديگري از سخنانش نيز تأكيد كرد: براي پاسخگويي به نياز شهروندان تنها نميتوان به توليد داخل تكيه كرد. شركتهاي چيني موظفند در توليد واگنها سهم داخليسازي را رعايت كنند. چينيها به اين موضوع كمك ميكنند كه شركت واگنسازي تهران به حدي از تكنولوژي دست پيدا كند كه شريك آنها در توليد واگنها باشد.اين سخنان نشان ميدهد برخلاف برخي شعارهاي خودكفايي كامل، برنامه فعلي بر پايه تركيبي از واردات، انتقال فناوري و توليد داخلي بنا شده است.
افزايش قرارداد با چين
شيخ طاهري همچنين از توسعه همكاري با طرف چيني خبر داد و گفت: با پيگيريهاي شهردار تهران قرارداد با چين از ۶۳۰ دستگاه به ۷۹۱ دستگاه واگن افزايش يافت. تمام مراحل طراحي اين واگنها انجام و توليد آن آغاز شد كه به زودي دو رام از اين قطارها وارد كشور ميشود و تا ظرف پنج سال تعداد زيادي قطار وارد كشور خواهد شد.او در ادامه افزود: با افزايش تعداد واگنهاي قرارداد با چين به هزار و ۷۱ دستگاه، ظرف پنج سال تعداد واگنها به دو هزار و ۵۰۰ دستگاه خواهد رسيد.اگر اين برنامه طبق زمانبندي اجرا شود، بخشي از كمبود ناوگان جبران خواهد شد، اما همچنان فاصله قابل توجهي با هدف اعلامشده چهار هزار و ۵۰۰ واگن باقي خواهد ماند.
تحريمها؛ مانع، اما نه توقف كامل
مديرعامل واگنسازي در بخش ديگري از سخنان خود به تأثير تحريمها اشاره كرد. او گفت: نميتوان تحريمها را در نحوه و سرعت انجام اقدامات بياثر دانست اما ما را متوقف نميكند. ما خود را موظف به توليد ميدانيم؛ حتي اگر تحريم هم وجود نداشته باشد توليد كار سادهاي نيست.شيخ طاهري همچنين افزود: تحريمها مشكلاتي را اضافه كرد اما چينيها در اين فضا همكاري خوبي با ما داشتند. در دورهاي كه فشارهاي امريكا افزايش يافت چينيها كمي مردد شدند اما همزمان با آن تيم فني و مهندسي شركت واگنسازي اراده خود را با دستور شهردار تهران به كار گرفت و با درصد بيشتري از داخليسازي، واگنهاي ملي را توليد كرد كه همين اقدام رويكرد چينيها را براي همكاري هرچه بيشتر تغيير داد.اين اظهارات نشان ميدهد هرچند همكاري با چين ادامه يافته، اما تحريمها همچنان بر سرعت اجراي پروژهها و روند انتقال فناوري اثرگذار بودهاند.
قطار ملي؛ آزموني كه تازه آغاز شده است
شيخ طاهري در پايان با اشاره به توليد قطار ملي اظهار كرد: ما توليد را متوقف نكرديم. در همين دوران دو رام قطار ملي توليد كرديم كه در خطوط دو و چهار وارد ناوگان شدند و با گذشت ۶ ماه از فعاليت آنها همپاي ديگر قطارها خدماترساني ميكنند.هرچند اين موضوع ميتواند نقطه عطفي در توسعه فناوري داخلي باشد، اما موفقيت واقعي اين پروژه زماني مشخص خواهد شد كه توليد انبوه، تأمين قطعات، خدمات پس از فروش و حفظ كيفيت در مقياس گسترده نيز امكانپذير باشد.
فاصله ميان برنامه و واقعيت
مجموع سخنان مديرعامل شركت واگنسازي تهران از يك سو حاكي از حركت تدريجي به سمت افزايش داخليسازي، احياي قراردادهاي خارجي و توسعه توليد داخلي است؛ اما از سوي ديگر نشان ميدهد متروي تهران هنوز با كمبود جدي واگن مواجه است.
نياز به چهار هزار و ۵۰۰ واگن در برابر ناوگان فعلي، اتكاي همزمان به واردات و توليد داخل، وابستگي به همكاري خارجي و زمانبندي پنجساله براي ورود واگنهاي جديد، همگي بيانگر آن است كه مسير رسيدن به شبكهاي كارآمد و پاسخگو همچنان طولاني است.آنچه اكنون بيش از هر چيز اهميت دارد، نه صرفاً اعلام درصد داخليسازي يا افزايش تعداد قراردادها، بلكه تحقق عملي وعدهها، تحويل بهموقع واگنها، افزايش ظرفيت توليد داخلي و ارتقاي كيفيت خدمات مترو براي ميليونها شهروندي است كه هر روز از اين شبكه حملونقل استفاده ميكنند.
