۱۳۳ هواپيما از تيررس حملات خارج شدند
در حالي كه حدود دو ماه از پايان جنگ تحميلي سوم ميگذرد، رييس سازمان هواپيمايي كشوري جزييات تازهاي از نحوه مديريت بحران در صنعت هوانوردي، جابهجايي گسترده ناوگان هوايي، خسارات وارده و اقدامات بينالمللي ايران را تشريح كرده است.
در حالي كه حدود دو ماه از پايان جنگ تحميلي سوم ميگذرد، رييس سازمان هواپيمايي كشوري جزييات تازهاي از نحوه مديريت بحران در صنعت هوانوردي، جابهجايي گسترده ناوگان هوايي، خسارات وارده و اقدامات بينالمللي ايران را تشريح كرده است. اظهاراتي كه اگرچه تصويري از مديريت يك وضعيت فوقالعاده ارايه ميدهد، اما همزمان پرسشهاي مهمي درباره ميزان آمادگي زيرساختهاي هوانوردي كشور، آسيبپذيري ناوگان و چالشهاي حقوق مسافران را نيز مطرح ميكند.
ابوذر شيرودي، رييس سازمان هواپيمايي كشوري، با اشاره به تفاوت اين جنگ با درگيريهاي گذشته اظهار كرد: امريكا و رژيم صهيونيستي در جريان اين جنگ نشان دادند كه عزم جدي براي هدف قرار دادن زيرساختهاي كشور، بهويژه در حوزه هوانوردي دارند كه نخستين نشانه آن حمله به هواپيماي ايرباس جمهوري اسلامي ايران در فرودگاه بوشهر بود.
اين اظهارات در واقع نشان ميدهد كه برخلاف جنگهاي متعارف، زيرساختهاي غيرنظامي نيز در معرض تهديد مستقيم قرار گرفتهاند؛ موضوعي كه در صورت اثبات در مجامع بينالمللي ميتواند ابعاد حقوقي گستردهاي پيدا كند. اما در عين حال اين سوال را نيز مطرح ميكند كه چرا صنعت هوانوردي كشور تا اين اندازه در برابر چنين تهديداتي آسيبپذير بوده و چه برنامههاي پيشگيرانهاي پيش از وقوع بحران وجود داشته است؟
عمليات اضطراري در آسمان ايران
به گفته رييس سازمان هواپيمايي، با آغاز حملات، واكنش فوري در دستور كار قرار گرفت.
او توضيح داد: بلافاصله پس از آغاز حملات، طرح توقف عمليات پروازي به اجرا درآمد و تمامي هواپيماهاي در حال پرواز به نزديكترين فرودگاههاي مناسب هدايت شدند؛ همچنين پروازهاي عبوري از آسمان كشور نيز به مسيرهاي جايگزين در كشورهاي همسايه منتقل شد. اجراي چنين عملياتي در مقياس ملي بدون ترديد نيازمند هماهنگي گسترده ميان برجهاي مراقبت، شركتهاي هواپيمايي، نيروهاي نظامي و نهادهاي منطقهاي است. با اين حال هنوز مشخص نيست هزينه اقتصادي ناشي از توقف ناگهاني پروازها، انحراف مسيرهاي بينالمللي و بسته شدن آسمان كشور چه ميزان بوده است؛ موضوعي كه معمولاً در گزارشهاي رسمي كمتر به آن پرداخته ميشود.
جابهجايي ۱۳۳ هواپيما
او تصريح كرد: با هماهنگي ستاد كل نيروهاي مسلح و بخش پدافندي كشور، تصميم به پراكندگي ناوگان هوايي اتخاذ شد كه در اين چارچوب، ۱۳۳ جابهجايي هواپيما از فرودگاههاي امام خميني (ره) و مهرآباد به فرودگاههاي امنتر انجام گرفت. همچنين ۳۶ مجوز براي انتقال و استقرار هواپيماها در فرودگاههاي خارجي صادر شد كه بخشي از آنها با موفقيت به مرحله اجرا رسيد.
اين آمار از يك سو نشاندهنده حجم بالاي عمليات حفاظتي براي حفظ ناوگان هوايي كشور است؛ اما از سوي ديگر اين پرسش را به ذهن متبادر ميكند كه اگر تمركز ناوگان در دو فرودگاه اصلي كشور تا اين اندازه خطرآفرين بوده، چرا پيش از وقوع بحران برنامهاي دايمي براي توزيع متوازنتر ناوگان وجود نداشته است؟ همچنين انتقال بخشي از هواپيماها به فرودگاههاي خارجي نشان ميدهد كه در شرايط بحراني، حفظ داراييهاي صنعت هوانوردي به سطحي از نگراني رسيده بود كه خروج تجهيزات از كشور نيز به عنوان گزينهاي جدي مطرح شد.
پروندهاي كه قرار است به ايكائو برود
بخش ديگري از اظهارات رييس سازمان هواپيمايي به پيگيريهاي حقوقي در سطح بينالمللي اختصاص داشت.
او گفت: تاكنون ۲۵ مكاتبه با شوراي سازمان بينالمللي هوانوردي غيرنظامي (ايكائو) و دفتر منطقهاي آن انجام شده و دو نشست نيز بهصورت برخط برگزار شده است. حمله به زيرساختهاي غيرنظامي هوانوردي مصداق جنايت جنگي است و جمهوري اسلامي ايران اين موضوع را در نشست آتي شوراي ايكائو پيگيري و محكوم خواهد كرد. شيرودي همچنين تأكيد كرد: در اجلاس پيشرو، موضوع محكوميت امريكا و رژيم صهيونيستي به دليل هدف قرار دادن زيرساختهاي غيرنظامي كشور بهطور جدي مطرح ميشود. تمامي خسارات وارده نيز مستندسازي، تصويربرداري و كارشناسي شده و براي ارايه در مجامع بينالمللي آماده است.
هرچند پيگيري حقوقي يك اقدام ضروري محسوب ميشود، اما تجربه پروندههاي مشابه در سطح بينالمللي نشان داده كه رسيدن به نتيجه عملي و دريافت غرامت يا صدور احكام الزامآور، فرآيندي طولاني و پيچيده است. از همين رو بسياري از كارشناسان معتقدند كه در كنار مسير حقوقي، تقويت زيرساختهاي حفاظتي بايد در اولويت قرار گيرد.
يك ميليون بليت لغو شد
يكي از ملموسترين آثار جنگ براي مردم، لغو گسترده پروازها بود.رييس سازمان هواپيمايي در اين باره گفت: در طول جنگ، حدود يك ميليون بليت پرواز لغو شد كه تاكنون ۹۵ درصد وجوه اين بليتها با همكاري سازمان هواپيمايي كشوري، شركتهاي هواپيمايي و دفاتر خدمات مسافرتي به مسافران بازگردانده شده است. او افزود: سامانه استرداد بليت هواپيما در پيامرسان «بله» راهاندازي شده و تاكنون سه هزار و ۷۰۰ درخواست بازگشت وجه در اين سامانه ثبت شده است. تمامي اين درخواستها توسط كارشناسان سازمان بررسي و حداكثر ظرف ۴۸ ساعت پاسخ داده شدهاند.
قيمت بليت؛ عرضه و تقاضا
يا كمبود مزمن ناوگان؟
شيرودي درباره افزايش قيمت بليت هواپيما نيز اظهار كرد: قيمت بليت تابعي از عرضه و تقاضاست و محدوديتهاي موجود در ناوگان و ظرفيت پروازي در برخي مناسبتها موجب نوسان نرخها ميشود. با اين حال، سازمان هواپيمايي كشوري و شركتهاي هواپيمايي تلاش ميكنند افزايش قيمتها به حداقل برسد. رييس سازمان هواپيمايي همچنين تأكيد كرد: هرگونه تخلف در فروش بليت هواپيما و گزارشهاي مردمي در اين زمينه از سوي سازمان هواپيمايي كشوري پيگيري ميشود و با متخلفان برخورد خواهد شد.
قانون حقوق مسافر
وعدهاي كه بايد به نتيجه برسد
شيرودي همچنين از تدوين قانون حقوق مسافر خبر داد و اظهار كرد: بنا بر دستور وزير راه و شهرسازي، موضوع حقوق مسافر در قالب قانون تدوين خواهد شد تا در صورت تخلف شركتهاي هواپيمايي يا دفاتر خدمات مسافرتي، امكان پيگيري قضايي و قانوني براي مسافران فراهم شود.
اين وعده در صورت تحقق ميتواند يكي از مهمترين تحولات صنعت هوانوردي كشور باشد. زيرا در حال حاضر بسياري از حقوق مسافران در قالب دستورالعملها و آييننامهها تعريف شدهاند و ضمانت اجرايي قوي ندارند.
حج به پايان رسيد، اربعين در راه است
رييس سازمان هواپيمايي همچنين به عمليات حج تمتع اشاره كرد و گفت: در مجموع ۳۰ هزار زائر با ۲۶۲ پرواز رفت از فرودگاههاي امام خميني (ره)، مشهد و زاهدان به فرودگاه مدينه اعزام شدند و در مرحله بازگشت نيز ۳۰ هزار حاجي با ۲۶۴ پرواز از فرودگاه جده به ۶ فرودگاه كشور منتقل شدند؛ عمليات رفت و برگشت زائران حج تمتع ۱۴۰۵ با موفقيت انجام شد و اين ماموريت در تاريخ ۲۵ خردادماه به پايان رسيد.
او همچنين از آغاز برنامهريزي براي اربعين خبر داد و گفت: با دستور وزير راه و شهرسازي، برنامهريزيهاي لازم براي انجام پروازهاي اربعين آغاز شده است و به مردم اطمينان ميدهيم اين عمليات با رعايت كامل الزامات و استانداردهاي ايمني و در بهترين شرايط ممكن انجام خواهد شد. شيرودي تأكيد كرد: تصميمگيري درباره تعداد پروازها، ظرفيتها و نرخ بليت پروازهاي اربعين در زمان مناسب اعلام ميشود، اما در حوزه ايمني هيچگونه اغماض وجود ندارد. اكنون صنعت هوانوردي ايران پس از عبور از يكي از بحرانيترين دورههاي خود، در حالي وارد فصل جديدي از فعاليت ميشود كه علاوه بر بازسازي خسارات جنگ، با مطالبات انباشتهاي در حوزه نوسازي ناوگان، كنترل قيمتها، رعايت حقوق مسافران و ارتقاي استانداردهاي خدماتي روبرو است.
