گام نخست براي پايان جنگ و آغاز فصل جديد ديپلماسي
بامداد دوشنبه ۲۵ خرداد را ميتوان يكي از مهمترين نقاط عطف تحولات سياسي و امنيتي ماههاي اخير دانست؛ زماني كه خبر دستيابي ايران و امريكا به يك توافق اوليه براي پايان دادن به جنگ، رفع محاصره اقتصادي و بازگشت شرايط عادي به مسيرهاي كشتيراني و تجارت منطقهاي منتشر شد.
بامداد دوشنبه ۲۵ خرداد را ميتوان يكي از مهمترين نقاط عطف تحولات سياسي و امنيتي ماههاي اخير دانست؛ زماني كه خبر دستيابي ايران و امريكا به يك توافق اوليه براي پايان دادن به جنگ، رفع محاصره اقتصادي و بازگشت شرايط عادي به مسيرهاي كشتيراني و تجارت منطقهاي منتشر شد. توافقي كه در صورت نهايي شدن، ميتواند نه تنها آينده روابط دو كشور بلكه چشمانداز امنيتي و اقتصادي منطقه را نيز تحت تأثير قرار بدهد. نخستين تأييد اين توافق از سوي مقامهاي پاكستاني منتشر شد؛ كشوري كه در هفتهها و ماههاي گذشته نقش مهمي در ميانجيگري ميان تهران و واشنگتن ايفا كرده بود. ساعاتي بعد نيز مقامهاي امريكايي و ايراني اصل دستيابي به چارچوب اوليه توافق را تأييد كردند و به اين ترتيب، گمانهزنيهايي كه طي روزهاي گذشته درباره نزديك شدن دو طرف به يك تفاهم سياسي مطرح بود، وارد مرحله تازهاي شد. بر اساس اطلاعات اوليه، توافق فعلي بيش از آنكه يك توافق جامع و نهايي باشد، چارچوبي براي توقف كامل درگيريها، تثبيت آتشبس و فراهم شدن زمينه گفتوگوهاي گستردهتر در آينده محسوب ميشود. در همين راستا، منابع نزديك به روند مذاكرات از برنامهريزي براي برگزاري مراسم رسمي امضاي توافق در روز جمعه آينده در ژنو سويس خبر ميدهند؛ نشستي كه ميتواند آغازگر مرحله جديدي از روابط ميان دو طرف باشد. گزارشها همچنين حاكي از آن است كه توافق اوليه احتمالاً يك دوره زماني حدود ۶۰ روزه را در بر خواهد گرفت؛ بازهاي كه طي آن، مذاكرات درباره ساير موضوعات مورد اختلاف از جمله پرونده هستهاي، رفع يا كاهش تحريمها، ترتيبات امنيتي منطقه و برخي مسائل اقتصادي دنبال خواهد شد. هدف از اين دوره انتقالي، ايجاد فضاي اعتماد و فراهم شدن امكان دستيابي به توافقات پايدارتر عنوان شده است. آنچه بيش از همه مورد توجه تحليلگران قرار گرفته، تأكيد مقامهاي ايراني بر حفظ خطوط قرمز و حقوق كشور در جريان مذاكرات است. تهران در ماههاي گذشته بارها اعلام كرده بود كه از گفتوگو و راهحل سياسي استقبال ميكند، اما هرگونه توافق بايد بر پايه احترام متقابل و به رسميت شناختن حقوق ايران شكل بگيرد. از همين رو، بسياري از ناظران معتقدند دستيابي به توافق اوليه در شرايط كنوني نشاندهنده آن است كه ايران توانسته بخشي از مطالبات و ملاحظات اساسي خود را در چارچوب مذاكرات مطرح و تثبيت كند. دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي اعلام كرد: بر اساس توافقات انجام شده، جنگ و عمليات نظامي در تمامي جبههها از جمله لبنان از يكشنبه شب به صورت فوري و دائمي پايان يافته و به علاوه، محاصره دريايي عليه ايران بلافاصله و بهطور كامل خاتمه مييابد. متن كامل اين بيانيه به شرح زير است:
به اطلاع ملت شريف ايران ميرساند:
«جمهوري اسلامي ايران در پرتو راهبري رهبر شهيد خويش، تفوق خود در برابر دشمن امريكايي صهيوني را تكميل كرده و ذيل تدابير رهبري عالي قدر نظام (حفظهالله تعالي)، حمايتهاي آحاد مردم و تلاش مجاهدانه رزمندگان اسلام، به دنبال يك دوره مذاكرات دشوار و فشرده چند ماهه، و بر اساس مصوبه شوراي عالي امنيت ملي، متن يادداشت تفاهم درخصوص مذاكرات پايان جنگ (مذاكرات اسلامآباد) را ميان ايران و امريكا در شامگاه 24 خرداد ماه، نهايي كرد.
بر اساس توافقات انجام شده، جنگ و عمليات نظامي در تمامي جبههها از جمله لبنان از امشب به صورت فوري و دائمي پايان يافته و به علاوه، محاصره دريايي عليه ايران بلافاصله و به طور كامل خاتمه مييابد.
امضاي اين يادداشت تفاهم در روز جمعه 29 خرداد بهطور رسمي انجام خواهد شد.
مذاكرات براي توافق نهايي، به پس از اجراي تعهدات طرف مقابل وفق يادداشت تفاهم موكول خواهد شد. جمهوري اسلامي ايران از تلاشهاي جمهوري اسلامي پاكستان و دولت قطر قدرداني ميكند.
والسلام عليكم و رحمتالله و بركاته
جزيياتي از مذاكرات و توافق
معاون وزير امور خارجه از نهايي شدن متن يادداشت تفاهم ميان ايران و امريكا خبر داد و اعلام كرد امضاي رسمي اين سند روز جمعه در سويس انجام خواهد شد. «كاظم غريبآبادي» با اشاره به روند مذاكرات اظهار كرد: متن يادداشت تفاهم نهايي شده و امضاي رسمي آن روز جمعه در سویيس انجام خواهد شد.
وي همچنين اعلام كرد كه از امشب روند خاتمه محاصره دريايي امريكا عليه ايران آغاز ميشود و پايان فوري و دائمي جنگ و عملياتهاي نظامي در جبهههاي مختلف، از جمله لبنان، نيز از همين امشب اعلام ميشود. معاون وزير امور خارجه تأكيد كرد: يادداشت تفاهم صرفا محصول ديپلماسي نيست، بلكه حاصل دستاوردهاي نظامي جمهوري اسلامي ايران، خون شهداي كشور، ايستادگي مردم، حمايت از نيروهاي مسلح، تدابير رهبر معظم انقلاب و تلاش مسوولان است. غريبآبادي با بيان اينكه دشمن در دستيابي به اهداف خود ناكام مانده است، گفت: طرف مقابل كه با هدف تحقق برنامههاي خود وارد جنگ شده بود، در تمامي اهدافش شكست خورد و جمهوري اسلامي ايران دستاوردهاي مهمي در اين جنگ به دست آورد. وي افزود: در پيشنويس تفاهم، تمامي مواضع و مطالبات مهم جمهوري اسلامي ايران گنجانده شده است و پس از امضاي رسمي، متن كامل تفاهمنامه منتشر خواهد شد. همچنين پيش از امضا، ابعاد مختلف اين سند و دستاوردهاي آن از طريق رسانهها تشريح ميشود. معاون وزير امور خارجه تصريح كرد: اين يادداشت تفاهم به معناي اعتماد به دشمن نيست و با در نظر گرفتن اصل بياعتمادي تنظيم شده است. جمهوري اسلامي ايران بر اجراي تعهدات امريكا نظارت دقيق خواهد داشت. غريبآبادي درباره زمانبندي اجراي مفاد يادداشت تفاهم گفت: بر اساس توافقات صورتگرفته، دو اقدام فوري بايد از بامداد امروز اجرايي شود. نخست، پايان فوري و دائمي جنگ و عملياتهاي نظامي در تمامي جبههها از جمله لبنان كه اين موضوع بهصراحت در مواضع اعلامي طرفهاي ميانجي نيز مورد تأكيد قرار گرفته است. وي افزود: دومين اقدام فوري، رفع و خاتمه محاصره دريايي عليه جمهوري اسلامي ايران است كه از سوي امريكا اعمال شده بود. رييسجمهور امريكا نيز موضع خود را در اين زمينه اعلام كرده است. غريبآبادي تصريح كرد: در مقابل، اجراي تعهدات جمهوري اسلامي ايران و ساير مفاد مندرج در يادداشت تفاهم، پس از امضاي رسمي اين سند در روز جمعه آغاز خواهد شد و از آن زمان طرفين وارد مرحله اجراي تعهدات خواهند شد. غريبآبادي با تأكيد بر اينكه يادداشت تفاهم در شرايط «بياعتمادي كامل» به طرف مقابل تنظيم شده است، گفت: جمهوري اسلامي ايران هيچ اعتمادي به دشمنان خود ندارد و اتكاي اصلي كشور به توان نظامي، ظرفيت ديپلماسي و حمايت و انسجام مردم است.
وي افزود: به همين دليل، نحوه اجراي يادداشت تفاهم از اهميت ويژهاي برخوردار است و براي نظارت بر اجراي تعهدات امريكا در چارچوب اين سند، سازوكارهاي مشخصي پيشبيني شده است. معاون وزير امور خارجه همچنين از آغاز مذاكرات براي دستيابي به توافق نهايي ظرف ۶۰ روز آينده خبر داد و تصريح كرد: حتي در صورت دستيابي به توافق نهايي نيز مساله اصلي براي جمهوري اسلامي ايران، اجراي دقيق تعهدات طرف مقابل خواهد بود.
غريبآبادي خاطرنشان كرد: هرگونه تعهدي كه ايران در حوزههاي مورد توافق بپذيرد، متناسب، متناظر و همزمان با اجراي تعهدات طرف مقابل خواهد بود و در صورتي كه در هر مرحله كاستي يا نقض تعهدات از سوي طرف مقابل مشاهده شود، جمهوري اسلامي ايران نيز بهصورت متوازن اقدامات مقتضي خود را انجام خواهد داد. معاون وزير خارجه ايران در پاسخ به سوالي درباره حمله رژيم صهيونيستي به بيروت و تأثير هشدارهاي مقامات نظامي و امنيتي جمهوري اسلامي ايران بر روند مذاكرات گفت: تحولات چند ساعت گذشته و مواضع قاطع نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران نقش موثري در پيشبرد روند مذاكرات داشت. وي اظهار كرد: برخي از اصلاحات و نكاتي كه ايران براي نهايي شدن متن يادداشت تفاهم مدنظر داشت، در پي تحولات اخير و همچنين فشارهاي واردشده به رژيم صهيونيستي و امريكا، با سهولت بيشتري در روند مذاكرات دنبال شد. معاون وزير امور خارجه افزود: بيانيهها و هشدارهاي صادرشده از سوي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران و آمادگي كامل آنها براي پاسخ قاطع به اقدامات رژيم صهيونيستي، در كنار تحولات ميداني، بر روند نهاييسازي متن تفاهم تأثيرگذار بود. غريبآبادي با اشاره به مواضع اخير رييسجمهور امريكا گفت: رييسجمهور امريكا نيز نسبت به حملات رژيم صهيونيستي موضع انتقادي اتخاذ كرد و اعلام داشت كه چنين اقداماتي نبايد صورت ميگرفت. وي همچنين به پاسخ حزبالله به حملات اخير رژيم صهيونيستي اشاره و آن را پاسخي قاطع و محكم توصيف كرد. وي تأكيد كرد: اقتدار نظامي جمهوري اسلامي ايران، آمادگي نيروهاي مسلح و هشدارهاي قاطع مطرحشده در ساعات اخير، به روند نهايي كردن متن يادداشت تفاهم و پيشبرد موضوعات مورد نظر ايران در مذاكرات كمك كرد. معاون وزير امور خارجه با تأكيد بر اينكه تأمين حداكثري منافع و امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران محور اصلي مذاكرات بوده، گفت: به زودي متن يادداشت تفاهم منتشر خواهد شد و مردم خواهند ديد كه جمهوري اسلامي ايران چه دستاوردهاي سياسي، حقوقي و ديپلماتيكي كسب كرده و در مقابل چه تعهداتي پذيرفته است. وي افزود: دستاوردهاي حاصلشده براي ايران با تعهدات پذيرفتهشده قابل مقايسه نيست و هيات مذاكرهكننده تا زماني كه آخرين ملاحظات و مطالبات ايران در متن گنجانده نشد، با نهايي شدن تفاهم موافقت نكرد. غريبآبادي با اشاره به روند مذاكرات اظهار كرد: در حالي كه برخي مقامهاي امريكايي طي روزهاي گذشته از نهايي شدن متن سخن ميگفتند، جمهوري اسلامي ايران همچنان بر وارد شدن آخرين ملاحظات خود به متن اصرار داشت و گفتوگوها تا حدود يك ساعت پيش از اعلام توافق ادامه يافت تا تمامي مواضع ايران در متن لحاظ شود. وي همچنين با تأكيد بر تداوم هوشياري جمهوري اسلامي ايران در برابر تهديدات خارجي گفت: حتي در صورت دستيابي به توافق نهايي نيز ايران از آمادگي دفاعي خود نخواهد كاست و نيروهاي مسلح كشور همچنان براي مقابله با هرگونه تهديد و توطئه احتمالي آماده خواهند بود. معاون وزير امور خارجه درباره مرحله بعدي مذاكرات گفت: ميانجيگران و تسهيلكنندگان از جمله پاكستان و قطر همچنان در روند گفتوگوها حضور خواهند داشت، اما مذاكرات ميان ايران و امريكا دنبال خواهد شد. وي افزود: روز جمعه امضاي رسمي يادداشت تفاهم انجام ميشود و همزمان روساي هياتهاي دو طرف درباره چارچوب، ترتيبات اجرايي و تشكيل كارگروههاي تخصصي مذاكراتي رايزني خواهند كرد.غريبآبادي تصريح كرد: آغاز مذاكرات ۶۰ روزه منوط به اجراي تعهدات فوري امريكا است. اين تعهدات شامل رفع محاصره دريايي عليه ايران، پايان جنگ و عملياتهاي نظامي و همچنين آزادسازي داراييهاي مسدودشده ايران است. پس از راستيآزمايي اجراي اين تعهدات، مذاكرات فني ميان دو طرف آغاز خواهد شد.
وي با بيان اينكه در صورت وجود اراده سياسي، بازه ۶۰ روزه براي دستيابي به توافق نهايي كافي خواهد بود، افزود: البته در صورت نياز و با توافق طرفين، امكان تمديد اين مهلت وجود دارد. معاون وزير امور خارجه چهار محور اصلي مذاكرات آتي را شامل «رفع كامل تحريمهاي يكجانبه اوليه و ثانويه عليه ايران»، «پايان دادن به قطعنامههاي شوراي امنيت، شوراي حكام و ساير محدوديتهاي بينالمللي»، «موضوعات هستهاي»، «تدوين سازوكارهاي همكاري در حوزه بازسازي و توسعه اقتصادي» و «ايجاد سازوكار نظارت بر اجراي تعهدات طرفين» عنوان كرد.
غريبآبادي با قدرداني از مردم ايران، نيروهاي مسلح، مسوولان كشور و رهبر انقلاب، تأكيد كرد: اگر امروز طرف مقابل ناچار به پذيرش تعهداتي از جمله پايان جنگ شده است، نتيجه ايستادگي ملت ايران، اقتدار نيروهاي مسلح و مقاومت كشور در برابر فشارها و تهديدها بوده است. وي اظهار كرد: پيروزي ايران در اين جنگ مرهون خونهاي پاك شهدايي است كه در مقابله با دشمنان نظام تقديم كرديم، مرهون ايستادگي مردم و حضور شبانهروزي آنها در ميدان و در خيابان در حمايت از نظام، در حمايت از نيروهاي مسلح و همچنين در مقابله با دشمنان نظام جمهوري اسلامي ايران است. اين دستاوردها مرهون خون پاك امام شهيد ما و تلاشهاي مسوولان است كه از طريق اين يادداشت تفاهم، دستاوردهاي نظامي جمهوري اسلامي ايران در حوزه سياسي، ديپلماتيك و مذاكراتي تثبيت شد. معاون وزير خارجه در پايان خاطرنشان كرد: دشمني كه به جمهوري اسلامي ايران حمله كرده بود تا اهداف شوم خود را عملياتي كند، در تمامي اهداف راهبردي خود متحمل شكستهاي سنگيني شد.
اگرچه تركيب نهايي هياتهاي حاضر در نشست ژنو هنوز بهصورت رسمي اعلام نشده، اما گمانهزنيها از احتمال حضور چهرههاي بلندپايه سياسي از هر دو طرف حكايت دارد. در برخي گزارشها از احتمال حضور معاون رييسجمهور امريكا و همچنين محمدباقر قاليباف، رييس مجلس شوراي اسلامي، به عنوان يكي از نمايندگان ارشد ايران در روند نهاييسازي توافق نام برده شده است؛ موضوعي كه در صورت تحقق، نشاندهنده اهميت سياسي اين مرحله از مذاكرات خواهد بود.
يك ديپلمات آگاه از تحولات گفت كه ميانجيگران قطري كه براي تسهيل حصول توافق روز گذشته به ايران سفر كرده بودند پس از ۱۷ ساعت مذاكرات فشرده كه منجر به توافق اعلام شده شد، تهران را ترك كردند. اين ديپلمات خاطرنشان كرد كه قرار است اين هفته جلسات مقدماتي جداگانه با هر طرف در دوحه، پايتخت قطر، پيش از امضاي رسمي در سويس و آغاز مذاكرات فني برگزار شود.
اين ديپلمات كه با خبرگزاري فرانسه گفتوگو ميكرد، توضيح داد كه اين جلسات بهطور جداگانه و غيرمستقيم برگزار ميشود. بنابر اين گزارش، جزييات اين توافق تاكنون اعلام نشده است اما پاكستان، به عنوان ميانجي اصلي ميان تهران و واشنگتن گفت كه امضاي اين توافق روز جمعه در سويیس انجام خواهد شد و انتظار ميرود مسائل كليدي مانند برنامه هستهاي ايران بعدا مورد بررسي قرار بگيرد. سخنگوي هيات مذاكرهكننده ايران همچنين در مورد نحوه امضا يادداشت تفاهم و جزييات آن نيز گفت كه طي امروز و فردا تصميمگيري در اين رابطه قطعي خواهد شد و در مورد آن اطلاعرساني ميشود. بقايي باتاکید بر اينكه برخي از خبرگزاريهاي غربي اعلام كردهاند كه قبل از برگزاري نشست روز جمعه در ژنو و انجام مذاكرات بين ايران و امريكا در اين كشور، قرار است مذاكرات مقدماتي در دوحه قطر برگزار شود، گفت: اينكه قبل از نشست ژنو سفري به كشورهاي منطقه انجام شود در دستور كار قرار دارد و به محض اينكه قطعي ميشود آن هم اعلام ميشود. وي ادامه داد: همانطور كه گفتم برنامه داريم كه به برخي از كشورهاي منطقه و همسايه سفر داشته باشيم.
بقايي در پاسخ به سوال خبرنگاري درباره يادداشت تفاهم اسلامآباد مبني بر خاتمه جنگ در لبنان و حملات همزمان رژيم صهيونيستي به اين كشور، گفت: بله، ما شاهد اين بوديم كه همزمان با اوجگيري تلاشها براي رسيدن به تفاهم، رژيم صهيونيستي مرتكب تكرار جنايات شد در ضاحيه لبنان و در حمله تروريستي عليه يك منطقه مسكوني، تعدادي از شهروندان لبناني را به شهادت رساند . سخنگوي وزارت امور خارجه ايران ضمن تسليت به مناسبت شهادت «فرمانده ارشد حزبالله لبنان» و ديگر شهروندان لبناني، اين اقدام را جنايتي شنيع توصيف كرد.
وي در ادامه با اشاره به نحوه تصميمگيري ايران در قبال تحولات منطقه تصريح كرد: هر تحولي بر اساس ارزيابي دقيق و جامع از مصالح و منافع كلان ايران در موردش تصميمگيري ميشود. فكر ميكنم بعدها بيشتر روشن خواهد شد كه اقدام تروريستي رژيم صهيونيستي عليه لبنان در بعد از ظهر روز يكشنبه 24 خرداد، به فرصتي براي تأمين حداكثري منافع ملي ايران و جبهه مقاومت و لبنان تبديل شد. بقايي تأكيد كرد: جمهوري اسلامي ايران و دوستانش اجازه ندادند كه اين خباثت رژيم صهيونيستي، تمركز ما بر تأمين منافع جمهوري اسلامي ايران و لبنان را به هم بزند و در واقع اين جنايت موجب انسجام و قوت بيشتر جبهه مقاومت در برابر رژيم صهيونيستي شد.
سخنگوي دستگاه ديپلماسي ايران همچنين يادآور شد: لبنان و خاتمه جنگ در اين كشور، بخش لاينفك تفاهم خاتمه جنگ است. ما در گذشته نشان داديم كه در اين زمينه مصمم هستيم. خاتمه جنگ و آتشبس در لبنان بخشي از آتشبس مورخ ۱۹ فروردين ماه بود و در اين زمينه در عمل ثابت كرديم كه جدي هستيم. در آينده هم حتما با دقت تحولات را رصد خواهيم كرد و هر كجا كه لازم باشد، از همه ابزارهايمان براي اطمينان از اجراي تعهدات طرفهاي مقابل استفاده خواهيم كرد.
بقايي در ادامه اين نشست و در پاسخ به سوال ديگري مبني بر اينكه آيا در يادداشت تفاهم اسلامآباد صرفا به «توقف جنگ در لبنان» اشاره شده يا «خروج رژيم صهيونيستي از خاك لبنان» نيز مدنظر است، گفت: شايد براي شما جالب باشد كه در اين يادداشت تفاهم، 2 بار از كلمه لبنان استفاده شده؛ اينكه «خاتمه جنگ در همه جبههها به شمول لبنان» و «احترام به سيادت و تماميت ارضي لبنان». فكر ميكنم اين عبارت كاملا روشن هست كه هر تفاهمي در اين خصوص بايد شامل چه مواردي بشود: احترام به تماميت سرزميني و حاكميت ملي لبنان. از اين رو كاملا روشن هست كه مختصات اين تعهد به چه شكل است. سخنگوي دستگاه ديپلماسي ايران در پاسخ به سوال خبرنگاري درباره سفر وي به همدان و اخبار منتشرشده مبني بر حمله به او يا جلوگيري از سخنرانياش در يكي از تجمعات، اظهار كرد: اگر بخواهم حسي بگويم، ميگويم «بشكست اگر دل من، به فداي چشم مستت! سر خُمّ ميسلامت، شكند اگر سبويي». من اولا لازم هست كه از ميزباني، مهماننوازي و مهرباني مردم خوب همدان تشكر كنم. بنده بنا به دعوت خانواده محترم شهيد شادماني به مناسبت سالگرد شهادت ايشان در جريان جنگ تحميلي رژيم صهيونيستي و امريكا در سال گذشته به همدان رفتم و از اين فرصت استفاده كردم براي ديدار با مردم خوب همدان. جلسات خوبي با اساتيد دانشگاه بوعلي، همينطور با علما و فضلاي همدان داشتم. شب هم در مراسم بزرگداشت شهيد شركت كردم و سخنراني كوتاهي هم داشتم.
وي در پاسخ به اخبار منتشرشده درباره حواشي اين سفر تصريح كرد: اين مواردي كه در فضاي مجازي منتشر شده است، غلو است. من فكر ميكنم وظيفه ما است كه در جمع مردم، مردمي كه در اين صد و چند روز بصيرت، استقامت و عشق خود به كشورشان را نشان دادند، هم حاضر بشويم، و حرفهاي آنها بشنويم و يكي از ويژگيهاي لازم براي هر كسي كه مسووليتي رو بر عهده ميگيره، سعه صدر است. سخنگوي وزارت امور خارجه ايران تأكيد كرد: بنده با كمال افتخار در آن جمع شركت كردم، هم به ابراز لطف گوش كردم و تشكر كردم، هم حرفها و گلايهها را شنيدم و قطعا هم گلايهها و هم ابراز لطف مردم به ما در جهت انجام وظيفه كمك ميكند. اين مقام وزارت امور خارجه در پاسخ به سوال خبرنگاري درباره چگونگي ادامه پيگيري حقوقي جنايات امريكا و رژيم صهيونيستي و مساله خونخواهي شهدا در كنار مذاكرات و احتمال حصول توافق، اظهار كرد: من فكر ميكنم موضوع خونخواهي از همه شهداي ما موضوعي دائمي است. هيچكس نميتواند به هيچ عنوان از جنايت بزرگي كه در حق ملت ايران انجام دادند، بگذرد يا فراموش كند يا ببخشد. بنابراين اين مطالبه يك مطالبه دايمي و مستمر خواهد بود. بقايي افزود: ما به عنوان وزارت خارجه قطعا از هر ابزاري استفاده خواهيم كرد؛ هم براي مستندسازي جنايات، هم براي تبيين جنايات شومي كه در حق مردم ايران روا داشته شد. اين يك كار دايمي و مستمر است كه از هر نهاد بينالمللي، از هر تريبون بينالمللي براي ثبت و تبيين اين جنايات و براي دادخواهي استفاده خواهيم كرد. وي تصريح كرد: در اين امر شكي نيست كه ديپلماسي و رسيدن به تفاهم با طرف مقابل براي خاتمه جنگ، براي كاهش تنش، به اين معنا نخواهد بود كه ما جناياتي كه در حق مردم ايران صورت گرفته را فراموش خواهيم كرد يا خواهيم بخشيد.
واكنشهاي اوليه به خبر توافق نيز عمدتا مثبت بوده است. بسياري از دولتها، نهادهاي بينالمللي و فعالان اقتصادي از كاهش خطر درگيري نظامي و افزايش احتمال ثبات در منطقه استقبال كردهاند. بازارهاي جهاني انرژي، حملونقل و تجارت نيز با دقت تحولات پيش رو را دنبال ميكنند؛ چرا كه هرگونه كاهش تنش در منطقه ميتواند آثار اقتصادي گستردهاي در سطح بينالمللي داشته باشد.
با اين حال، بسياري از كارشناسان تأكيد ميكنند كه توافق اوليه تنها آغاز مسير است و موفقيت آن به نحوه اجراي تعهدات و نتيجه مذاكرات آتي بستگي خواهد داشت. با وجود اين، نفس دستيابي به يك چارچوب مشترك پس از ماهها تنش و درگيري، از نگاه بسياري از ناظران يك تحول مهم به شمار ميرود؛ تحولي كه ميتواند راه را براي حلوفصل تدريجي اختلافات و حركت به سمت ثبات بيشتر در منطقه هموار كند.
استقبال مقامات ايراني از دستيابي به حقوق ملت
مسعود پزشكيان روز - 25 خرداد - در حاشيه همايش سراسري «حكمراني همافزا» در جمع خبرنگاران با اشاره به تفاهم شكلگرفته ميان ايران و امريكا براي خاتمه جنگ، اظهار كرد: اين تفاهم ديروز انجام شد؛ با هماهنگي لازم مصوب شده است. جمعه قرار است امضاي اين تفاهم صورت بگيرد. وي همچنين با اشاره به موضوع تنفيذ اختيارات به استانداران، ادامه داد: تنفيذ اختيار به استانداران از قبل انجام شده بود. اين اتفاقاتي كه رخ داد و اقداماتي كه صورت گرفت به خاطر اختياراتي بود كه داشتند. چرا كسي در كشور به اداره امور اعتراض نكرد؟ براي اينكه استانداران و فرمانداران كار كردند. همهجا مشكل وجود داشت ولي در سيستم اداره كشور مشكلي پيش نيامد. رييسجمهوري با تاكيد بر اينكه دشمن تصور ميكرد با شروع جنگ كشور برهم ميريزد، تصريح كرد: آيا اين گونه شد؟ پاسخ منفي است و اين به مديريت استانداران و فرمانداران باز ميگردد.
معاون اول رييسجمهوري با تأكيد بر اينكه پيروزي ايران در جنگ حاصل رهبري هوشمندانه، دقيق و مدبرانه آيتالله خامنهاي و ايستادگي ملت در ميدان و ديپلماسي است، از تلاشهاي تيم مذاكرهكننده قدرداني و ابراز اميدواري كرد: تفاهمات حاصلشده به رفع تحريمهاي ظالمانه و دستيابي به توافقي پايدار منجر شود. محمدرضا عارف در جلسه ستاد بازسازي با تبريك به مقام معظم رهبري بابت رهبري بسيار هوشمندانه و دقيق جنگ رمضان و پيروزي بر دشمن، گفت: رهبري ايشان در استمرار رهبري امام شهيد انقلاب بود. ايشان با وجود همه مشكلات و داغدار بودن، مديريت بسيار مناسبي داشتند و با تدبير دقيق خود كشور را هدايت كردند. ما نيز بايد اين راه را ادامه بدهيم و تكليف خود را نهايي كنيم. وي با اشاره به نهايي شدن يادداشت تفاهم ايران و امريكا و امضاي آن در روز جمعه پيشرو، ادامه داد: اميدواريم اين يادداشت تفاهم به موافقتنامه خوبي تبديل شده و تحريمهاي ظالمانه و محاصرهها كه سند زشتي براي غرب است، برطرف شود. امريكا ميداندار اين تحريمها، تجاوز و جنايت عليه بشريت بود و كشورهاي اروپايي مدعي حقوق بشر نيز با امريكا همراهي كردند. عارف افزود: ما در اين جنگ چهار جبهه ميدان، خيابان، خدمت و ديپلماسي را پيش رو داشتيم. رزمندگان ما در جبهه ميدان مقتدرانه، شجاعانه و با اتكا به علم و فناوري نبرد كردند و توانستند اقتدار خود را به دشمن امريكايي و صهيونيستي ديكته كنند و مايه عزت و آبروي ايران اسلامي شوند. البته بايد به خاطر داشته باشيم كه بخش قابل توجهي از دستاوردهاي ما در ميدان، مرهون راهبرد كلان امام شهيد انقلاب در ارتقاي علم و فناوري بود و نقش فرماندهان، پاسداران و رزمندگان شجاع، هوشمند و با درايت كشور كه به اهميت علم و فناوري باور داشتند، در دستيابي به اين پيروزي بزرگ بسيار تعيينكننده بود. جوانان دانشمند و شجاع ما ابزار كار و معيشت مناسب براي ميدانداري ميخواهند و بايد بيش از گذشته ارزش علم، دانشگاه و فناوري درك و حمايت شود. امروز نيز همچنان حوزه علم و فناوري بايد در كانون توجه و حمايت قرار داشته باشد. وي با تقدير از حضور مردم در خيابان، بيان كرد: رفتار مردم حتي نسبت به مقاطع مهم تاريخ انقلاب اسلامي نيز كمنظير بود و جبههاي تأثيرگذار در خيابان شكل گرفت. مردم در ۱۰۶ شب از انسجام و وحدت ملي به خوبي پاسداري كردند. وي ادامه داد: جبهه خدمت نيز خوش درخشيد، به دليل تحريمها و تجاوز وحشيانه دشمن با مشكلات فراواني روبهرو بوديم، اما اين جبهه عملكردي خوب و مايه افتخار از خود به جاي گذاشت. انصافاً دولت جمهوري اسلامي ايران و بهويژه شخص رييسجمهور، دكتر پزشكيان، در خدمت به مردم با وجود همه دشواريها، هوشمندانه، شجاعانه و دقيق عمل كردند و دولت در اين آزمون ملي خوش درخشيد. مجموعه دستگاههاي اجرايي، نهادهاي خدماترسان و بخشهاي مختلف كشور با تلاش شبانهروزي اجازه ندادند خللي در خدمترساني به مردم ايجاد شود و اين عملكرد سرمايه ارزشمندي براي كشور به شمار ميرود.
معاون اول رييسجمهور ادامه داد: جبهه ديپلماسي، جبههاي بسيار سخت است؛ زيرا گاهي يك كلمه و مفهوم در دو فرهنگ و زبان، معاني كاملا متفاوتي دارد. حتي نگارش متن، اگر درباره محتوا توافق وجود داشته باشد، كار دشواري است. ما به لحاظ فرهنگي داراي عقبه تمدني هستيم و انسان براي ما ارزش ذاتي دارد و براي خود رسالت انساني قائليم، اما مبناي حركت طرف مقابل، جهانگشايي و ماديات است.
عارف خاطرنشان كرد: امريكا ۱۶۸ دانشآموز ما را شهيد كرد، اما هيچ اتفاقي در غرب رخ نميدهد و مدعيان حقوق بشر سكوت ميكنند؛ در حالي كه اگر حادثهاي براي يك كودك در غرب رخ دهد، دنيا را زير و رو ميكنند. ما در چنين شرايطي مذاكره كرديم. تصور برخي اين است كه ما بايد انشايي بگوييم و طرف مقابل آن را بنويسد، اما مذاكره در فضايي نابرابر از نظر امكانات و همچنين در بستري متفاوت از نظر فرهنگي و هويتي انجام شد و بر اين باوريم كه توانستيم راهبردهاي مدنظر نظام و رهبري را دنبال كرده و به اهداف خود نزديك شويم.
وي تأكيد كرد: جا دارد از اعضاي تيم مذاكرهكننده و همه دستگاههايي كه در اين مسير نقشآفريني كردند قدرداني شود. بهويژه لازم ميدانم به صورت ويژه از عملكرد دكتر قاليباف، رييس محترم تيم مذاكرهكننده، تشكر كنم كه انصافا زحمات فراواني متحمل شدند و همچنان بايد مورد حمايت قرار بگيرند. همچنين از دكتر عراقچي و وزراي دولت كه در اين روند همراهي و همكاري موثري داشتند، قدرداني ميكنم.
عارف ادامه داد: ما هنوز گام اول را برداشتهايم ولي غرب ثابت كردهاند، ميتوانند آلت دست رژيم خبيث و مفسده جوي صهيونيستي شوند. اگر اين رژيم سر جاي خود بنشيند، تفاهم نهايي امضا خواهد شد ولي كار سنگينتر، موافقتنامه دائمي و صلح است كه در ۶۰ روز انجام خواهد شد.
وزير امور خارجه پيشين كشورمان در پيام توييتري درخصوص نهايي شدن تفاهم ايران و امريكا براي پايان جنگ ابراز اميدواري كرد كه با تقويت رضايت مردم و ستونهاي مادي و معنايي قدرت ميهني، اين راه پرگردنه به سلامت طي شود. محمدجواد ظريف در شبكه اجتماعي ايكس نوشت: هوشمندي رهبري و ايثار رييسجمهور، رييس و اعضاي هيات مذاكرهكننده براي تثبيت پيروزي تاريخي مردم و سربازان وطن در برابر دو متجاوز اتمي، شايسته پشتيباني ملي است.وي همچنين نوشت: اميدوارم با تقويت رضايت مردم و ستونهاي مادي و معنايي قدرت ميهني، اين راه پرگردنه به سلامت طي شود.
