پيشدبستاني در آستانه اجباري شدن آيا زيرساختها آمادهاند؟
دوره كودكي سالهاست كه در ادبيات آموزشي جهان به عنوان مهمترين مرحله شكلگيري شخصيت، مهارتهاي اجتماعي و بنيان يادگيري شناخته ميشود؛ دورهاي كه غفلت از آن ميتواند آثار بلندمدتي بر آينده تحصيلي و حتي اجتماعي افراد برجاي بگذارد.
تعادل|
دوره كودكي سالهاست كه در ادبيات آموزشي جهان به عنوان مهمترين مرحله شكلگيري شخصيت، مهارتهاي اجتماعي و بنيان يادگيري شناخته ميشود؛ دورهاي كه غفلت از آن ميتواند آثار بلندمدتي بر آينده تحصيلي و حتي اجتماعي افراد برجاي بگذارد. در ايران نيز طي سالهاي اخير توجه به آموزشهاي پيشدبستاني و ساماندهي كودكستانها بيش از گذشته در دستور كار قرار گرفته؛ موضوعي كه حالا با اعلام ثبت اطلاعات بيش از ۷۰ درصد نوآموزان كشور در سامانه «سيدا» وارد مرحله تازهاي شده است. اقدامي كه به گفته مسوولان امكان رصد دقيق وضعيت كودكان و نظارت بر روند آموزشي آنها را فراهم ميكند و ميتواند مقدمهاي براي نظاممند شدن آموزش در سالهاي ابتدايي زندگي باشد.
پايان بلاتكليفي خانوادهها و موسسان مراكز پيش دبستاني
همزمان با اين تحولات، سازمان ملي تعليم و تربيت كودك از آغاز فرآيند تعيين شهريه كودكستانها از خردادماه خبر داده؛ تصميمي كه هدف آن پايان دادن به بلاتكليفي خانوادهها و موسسان مراكز پيشدبستاني عنوان ميشود. در سالهاي گذشته، اعلام ديرهنگام شهريهها همواره يكي از چالشهاي اصلي والدين بود و بسياري از خانوادهها تا روزهاي پاياني سال تحصيلي از هزينه واقعي ثبتنام فرزندان خود اطلاع نداشتند. حالا مسوولان ميگويند فرمول تعيين شهريه شفاف شده و قرار است با نظارت كارشناسان رسمي، از دريافت مبالغ غيرمتعارف جلوگيري شود. در كنار اين مسائل، موضوع فعاليت مراكز غيرمجاز، پايين بودن دستمزد مربيان و تلاش براي اجباري شدن دوره پيشدبستاني نيز به يكي از محورهاي مهم سياستگذاري آموزشي تبديل شده است. كارشناسان معتقدند اگرچه توسعه آموزش پيشدبستاني ميتواند بخشي از مشكلات يادگيري در سالهاي بعد را كاهش بدهد، اما موفقيت اين سياستها به فراهم شدن زيرساختهاي كافي، دسترسي عادلانه خانوادهها و نظارت موثر بر كيفيت آموزشي مراكز وابسته خواهد بود.
راهاندازي سامانهاي براي شفافسازي
اكنون سازمان ملي تعليم و تربيت كودك از اجراي برنامههايي سخن ميگويد كه هدف آن ايجاد نظم و شفافيت بيشتر در اين حوزه است؛ از ثبت اطلاعات نوآموزان در سامانه يكپارچه «سيدا» گرفته تا تعيين زودهنگام شهريه كودكستانها، ساماندهي مراكز غيرمجاز و تلاش براي استانداردسازي محتواي آموزشي. مسوولان اين سازمان معتقدند آموزش پيشدبستاني ديگر نبايد به عنوان مرحلهاي حاشيهاي و كماهميت تلقي شود، بلكه اين دوره بايد به عنوان بخشي اساسي از نظام آموزشي كشور ديده شود؛ دورهاي كه به گفته كارشناسان، بخش مهمي از شخصيت، مهارتهاي ذهني و تواناييهاي اجتماعي كودكان در آن شكل ميگيرد و بيتوجهي به آن ميتواند آثار بلندمدتي بر آينده تحصيلي و حتي اجتماعي نسل جديد بر جاي بگذارد. اكنون سازمان ملي تعليم و تربيت كودك از مجموعهاي از اقدامات تازه خبر ميدهد كه هدف آن ساماندهي اين حوزه، شفافسازي شهريهها و ايجاد نظارت دقيقتر بر وضعيت نوآموزان است. ثبت اطلاعات كودكان در سامانه «سيدا» آغاز تعيين شهريه از خردادماه، ساماندهي مراكز فاقد مجوز و تلاش براي اجباري شدن دوره پيشدبستاني، بخشي از برنامههايي است كه مسوولان اين سازمان از آن به عنوان گامهاي تحولآفرين در آموزش دوران كودكي ياد ميكنند.
ثبت اطلاعات بيش از ۷۰ درصد نوآموزان در سامانه سيدا
رييس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك، ثبت كامل اطلاعات نوآموزان در سامانه يكپارچه سيدا را يكي از مهمترين دستاوردهاي اين سازمان عنوان كرد و گفت: اكنون اطلاعات بيش از ۷۰ درصد نوآموزان كشور در اين سامانه ثبت شده و امكان رصد دقيق و لحظهاي وضعيت آنها وجود دارد. حميدرضا شيخالاسلام در نشست با خبرنگاران با اشاره به اينكه ساختار سازمان در تمام ۳۲ استان كشور بدون ايجاد بار مالي جديد براي دولت شكل گرفته است، اظهار كرد: «ايجاد اين زيرساختها زمانبر بود اما با پيگيري همكاران، اكنون امكان نظارت دقيق بر وضعيت كودكان فراهم شده و اگر مشكلي براي نوآموزي به وجود آيد، سازمان ميتواند سريعتر ورود كند.» او با اشاره به گستردگي جامعه هدف سازمان توضيح داد كه اين مجموعه كودكان از بدو تولد تا پايان ششسالگي را پوشش ميدهد و اگر والدين را نيز در نظر بگيريم، بيش از ۱۴ ميليون نفر بهطور مستقيم و غيرمستقيم با اين سازمان در ارتباط هستند.
افزايش حساسيت خانوادهها نسبت به كيفيت آموزش كودكان
شيخالاسلام معتقد است تغييرات جمعيتي و كاهش تعداد فرزندان در خانوادهها، حساسيت والدين را نسبت به كيفيت آموزش و تربيت كودكان افزايش داده است. به گفته او، بسياري از خانوادهها امروز تنها يك فرزند دارند و همين موضوع باعث شده توجه آنها به سلامت جسمي، رواني و آموزشي كودك بسيار بيشتر از گذشته باشد. او همچنين از خانوادههايي كه فرزندان خود را وارد چرخه آموزش پيشدبستاني كردهاند تقدير كرد و گفت: «حضور كودك در دوره پيشدبستاني ميتواند زمينه موفقيت بيشتر او را در دوره ابتدايي و مقاطع بعدي فراهم كند.» رييس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك تاكيد كرد كه بخش قابل توجهي از پوشش آموزشي كودكان توسط موسسان كودكستانها انجام ميشود؛ افرادي كه سرمايه علمي، تجربي و مالي خود را در اين حوزه به كار گرفتهاند.
آغاز تعيين شهريه كودكستانها از خردادماه
يكي از مهمترين محورهاي سخنان رييس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك، اصلاح روند تعيين شهريه كودكستانها بود؛ موضوعي كه سالها محل گلايه خانوادهها و حتي موسسان مراكز آموزشي محسوب ميشد. شيخالاسلام با اشاره به اينكه در گذشته شهريهها در ماههاي پاياني سال اعلام ميشد، گفت: «خانوادهها و موسسان تا مدتها نميدانستند چه مبلغي بايد پرداخت يا دريافت شود، اما از سال گذشته اين روند اصلاح شده و فرآيند تعيين شهريه از خردادماه آغاز ميشود تا پيش از شروع سال تربيتي، وضعيت شهريهها مشخص باشد.» فرمول محاسبه شهريهها نيز شفاف شده و بر اساس سه شاخص اصلي تعيين ميشود؛ حقوق نيروي انساني مطابق قانون كار، امكانات و تجهيزات كودكستان و هزينههاي فرآيند آموزشي. وي توضيح داد: براي تعيين نرخ اجاره و ارزش ملك كودكستانها نيز از كارشناسان رسمي دادگستري استفاده ميشود تا قيمتگذاريها دقيقتر و منصفانهتر باشد.
برخورد با مراكز غيرمجاز و مدارك فاقد اعتبار
رييس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك در بخش ديگري از سخنانش نسبت به فعاليت برخي مراكز فاقد مجوز هشدار داد و گفت خانوادهها بايد هنگام ثبتنام به مجوز رسمي سازمان توجه كنند. به گفته شيخالاسلام، مراكز غيرمجاز ديگر قادر به ارائه مدرك معتبر نخواهند بود و تاييديه دوره پيشدبستاني تنها از طريق سامانه رسمي سازمان قابل دريافت است. او تاكيد كرد: هنگام ثبتنام دانشآموز در پايه اول ابتدايي، مدير مدرسه ميتواند همان لحظه تاييديه گذراندن دوره پيشدبستاني را از سامانه دريافت كند. همچنين هدف از ساماندهي كودكستانها را نظاممند شدن اين حوزه، جلوگيري از دريافت شهريههاي نامتعارف و بهبود وضعيت حقوق مربيان عنوان كرد.
حقوق پايين مربيان چالشي پنهان در مراكز فاقد مجوز
شيخالاسلام در بخشي از سخنانش به وضعيت معيشتي مربيان كودكستانها نيز اشاره كرد و گفت برخي مراكز غيرمجاز با وجود دريافت شهريه كمتر، حقوق بسيار پاييني به مربيان پرداخت ميكنند. او افزود: در بعضي موارد مشاهده شده كه حقوق مربيان حدود چهار ميليون تومان است كه با شرايط اقتصادي امروز تناسبي ندارد. اين اظهارات در حالي مطرح ميشود كه كارشناسان آموزشي بارها تاكيد كردهاند كيفيت آموزش در سالهاي ابتدايي كودكي ارتباط مستقيمي با وضعيت نيروي انساني و انگيزه مربيان دارد و پايين بودن دستمزدها ميتواند كيفيت تربيتي اين مراكز را تحت تاثير قرار بدهد.
تدوين بستههاي تربيتي استاندارد
از ديگر برنامههاي اعلام شده توسط سازمان ملي تعليم و تربيت كودك، تدوين بستههاي تربيتي استاندارد براي استفاده در كودكستانهاست. به گفته رييس اين سازمان، سال گذشته فراخواني در سطح كشور برگزار شد و حدود ۸۰ بسته تربيتي مورد بررسي قرار گرفت كه در نهايت پس از داوريهاي تخصصي، ۳۰ بسته مورد تاييد قرار گرفت. شيخالاسلام تاكيد كرد كه خانوادهها بايد مطمئن باشند محتوايي كه به كودكان آموزش داده ميشود، بر پايه استانداردهاي علمي و تربيتي تدوين شده است.
تلاش براي اجباري شدن دوره پيشدبستاني
يكي از مهمترين مباحث مطرح شده در اين نشست، موضوع اجباري شدن دوره پيشدبستاني بود؛ طرحي كه به گفته رييس سازمان ملي تعليم و تربيت كودك، در كميسيون آموزش مجلس تاييد شده اما هنوز به صحن علني نرسيده است. او توضيح داد كه سازمان پس از بررسيهاي علمي به اين نتيجه رسيده كه دوره پيشدبستاني بايد به عنوان يك دوره مستقل آموزشي شناخته شود. وي با تاكيد بر اهميت اين دوره گفت: ۵۰ درصد شخصيت انسان تا 6 سالگي شكل ميگيرد و بيتوجهي به اين دوره ميتواند آثار بلندمدتي بر روند يادگيري و رشد كودك داشته باشد. همچنين امروز حدود ۷۰ درصد كودكاني كه وارد پايه اول ابتدايي ميشوند، دوره پيشدبستاني را گذراندهاند و اين موضوع تفاوت محسوسي در آمادگي آنها براي ورود به مدرسه ايجاد ميكند.
پيشدبستاني حلقهاي كه سالها ناديده گرفته شد
كارشناسان آموزشي معتقدند بخشي از مشكلات يادگيري، افت تحصيلي و حتي آسيبهاي رفتاري دانشآموزان، ريشه در بيتوجهي به آموزشهاي سالهاي ابتدايي كودكي دارد. در بسياري از كشورها، آموزش پيشدبستاني نه تنها يك دوره اختياري و فرعي تلقي نميشود، بلكه بخشي از سياستهاي كلان توسعه انساني به شمار ميرود. در ايران نيز طي سالهاي اخير نگاه به اين حوزه تا حدي تغيير كرده، اما همچنان چالشهايي مانند نابرابري دسترسي، هزينههاي بالا، كمبود زيرساخت و تفاوت كيفيت آموزشي ميان مناطق مختلف وجود دارد. اكنون سازمان ملي تعليم و تربيت كودك تلاش ميكند با ايجاد سامانههاي نظارتي، شفافسازي شهريهها و استانداردسازي محتواي آموزشي، بخشي از اين مشكلات را كاهش بدهد؛ هرچند موفقيت اين برنامهها در نهايت به ميزان تامين زيرساختها، حمايت دولت و توان اقتصادي خانوادهها وابسته خواهد بود.
