با مسدودسازي به كجا رسيدهايم؟
در حالي كه جهان با شتابي بيسابقه به سمت اقتصاد هوش مصنوعي و زيرساختهاي ديجيتال پيش ميرود، وزير ارتباطات از تدوين سازوكاري براي شفافسازي محدوديتهاي اينترنتي خبر داده و همزمان ايده اينترنت وايتليستي را غيرقابل اجرا و ضد نوآوري دانسته است.
در حالي كه جهان با شتابي بيسابقه به سمت اقتصاد هوش مصنوعي و زيرساختهاي ديجيتال پيش ميرود، وزير ارتباطات از تدوين سازوكاري براي شفافسازي محدوديتهاي اينترنتي خبر داده و همزمان ايده اينترنت وايتليستي را غيرقابل اجرا و ضد نوآوري دانسته است. ستار هاشمي در نشستي مفصل، از خسارتهاي اقتصادي قطع اينترنت، ضرورت پايان دادن به تصميمگيريهاي مبهم، خطر مهاجرت نخبگان و لزوم بازنگري در حكمراني فضاي مجازي سخن گفت؛ اظهاراتي كه بيش از هر چيز نشان ميدهد چالش اينترنت همچنان يكي از مهمترين گرههاي توسعه ديجيتال كشور باقي مانده است.وزير ارتباطات با رد ايده اينترنت وايتليستي، آن را غيرقابل اجرا در مقياس ملي دانست و تاكيد كرد چنين رويكردي امكان تحقق ندارد. ستار هاشمي اعلام كرد وزارت ارتباطات در حال تدوين سازوكاري شفاف براي اعمال محدوديتهاي احتمالي اينترنت است تا مشخص باشد هر تصميم با دستور كدام نهاد، در چه بازه زماني و با چه سطحي از محدوديت اجرا ميشود. ستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، در نشست خبري با تشريح عملكرد اين وزارتخانه در دوران جنگ، وضعيت اينترنت و صنعت فضايي تاكيد كرد كه پايداري ارتباطات در شرايط بحراني از اولويتهاي جدي كشور است و هرگونه محدودسازي اينترنت بايد در چارچوبي شفاف، زماندار و همراه با اطلاعرساني انجام شود. او همچنين با انتقاد از رويكردهاي مبتني بر مسدودسازي، بر ضرورت بازنگري در حكمراني فضاي مجازي، حمايت از اقتصاد ديجيتال، حفظ نخبگان و توسعه زيرساختهاي ارتباطي كشور تاكيد كرد. هاشمي در پاسخ به پيوست درباره نحوه اعمال محدوديتهاي اينترنتي و شرايط آن گفت: شرايط امنيتي ممكن است در هر كشوري رخ دهد، اما فرآيند تصميمگيري و اجراي محدوديتها بايد شفاف باشد. وزارت ارتباطات در حال پيگيري سازوكاري است كه در صورت نياز به اعمال محدوديت، مشخص باشد اين تصميم با دستور كدام نهاد، در چه بازه زماني و با چه سطحي از محدوديت اجرا ميشود. وزير ارتباطات ادامه داد: وقتي قطع يا محدوديت اينترنت در فضايي مبهم و بدون اطلاعرساني روشن اتفاق ميافتد، اين وضعيت شايسته مردم نيست و به حكمراني فضاي مجازي نيز كمكي نميكند. به همين دليل اين موضوع در دستور كار وزارت ارتباطات قرار دارد و جلسات متعددي در اين زمينه برگزار شده است. كه فرايند قطعي اينترنت مشخص شود. او تاكيد كرد كه در آينده نزديك فرآيندي شفاف براي اين موضوع تعريف خواهد شد و هرگونه محدودسازي احتمالي نيز زماندار خواهد بود.
وزير: در عصر هوش مصنوعي هنوز نگران وصل بودن اينترنت هستيم
وزير ارتباطات با اشاره به تجربه محدودسازي اينترنت در سالهاي گذشته گفت: در بسياري از موارد به جاي حل مساله، صورت مساله پاك شده و همين موضوع باعث شده چالشها با شدت بيشتري بازگردند. او توضيح داد: اگر در سال ۱۴۰۱ استفاده از فيلترشكن يك ضد ارزش تلقي ميشد، امروز فيلترشكن خود به يك چالش حكمراني تبديل شده است. هاشمي با اشاره به موضوع «سيمكارت سفيد» گفت: ريشه اين مساله به سالهاي قبل بازميگردد اما در شرايط كنوني همه با افتخار اعلام ميكردند كه ما سيم كارت سفيد نداريم و از فيلترشكن استفاده ميكنيم در اصل يك ضد ارزش به ارزش تبديل شده است. وزير ارتباطات ادامه داد: اينكه فعالان اقتصاد ديجيتال مدام بپرسند اينترنت تا چه زماني وصل خواهد بود، موضوعي دردناك است. اگر كشور قرار است مطابق برنامههاي توسعهاي به جايگاه نخست منطقه برسد، بايد تصميمي ملي و راهبردي براي پايداري ارتباطات اتخاذ شود. هاشمي گفت در حالي كه جهان با سرعت در حوزه هوش مصنوعي در حال پيشرفت است، ما همچنان درگير اين پرسش هستيم كه اينترنت داريم يا نداريم. او در عين حال با اشاره به ملاحظات امنيتي كشور گفت امنيت اولويت مهمي است اما مساله بايد به شكلي اصولي حل شود. وزير ارتباطات همچنين بر ضرورت گفتوگو با نخبگان و بخش خصوصي تاكيد كرد و هشدار داد تصميمگيري پشت درهاي بسته، بدون مشاركت ذينفعان، به مهاجرت نخبگان و در نهايت از بين رفتن امنيت ملي منجر ميشود. هاشمي توسعه صنعت فضايي را يكي از اولويتهاي راهبردي كشور دانست و گفت شركتهاي دانشبنيان متعددي در اين حوزه فعال هستند. به گفته او، برنامه فضايي كشور با محوريت سازمان فضايي، پژوهشگاه فضايي، دانشگاهها و شركتهاي دانشبنيان دنبال ميشود و دولت چهاردهم در تلاش است اين صنعت را اقتصادي كند. او با اشاره به تكليف برنامه هفتم توسعه گفت همه روستاهاي بالاي ۲۰ خانوار بايد به اينترنت پايدار متصل شوند و وزارت ارتباطات از ظرفيت دانشگاهها، بخش خصوصي و كشورهاي همسايه براي تحقق اين هدف استفاده خواهد كرد. وزير ارتباطات همچنين از برنامه بازسازي بخشهاي آسيبديده صنعت فضايي خبر داد و گفت توسعه اين صنعت بيش از هر چيز متكي به سرمايه انساني و نخبگان است.
وايتليست راهحل حكمراني فضاي مجازي نيست
وزير ارتباطات اينترنت را يكي از پيچيدهترين موضوعات نظام حكمراني كشور توصيف كرد و گفت: كيفيت اينترنت بايد براي همه مردم و بدون تبعيض ارتقا پيدا كند. وزارت ارتباطات به دنبال شعار نيست و بر اساس نگاه كارشناسي معتقد است خودتحريمي در حوزه اقتصاد ديجيتال كشور را از توسعه جهاني عقب مياندازد. هاشمي با طرح اين پرسش كه «با مسدودسازي به كجا رسيدهايم؟» گفت حتي در مقاطعي حجم ترافيك مصرفي به سطحي رسيده كه با ترافيك استارلينك قابل مقايسه بوده است. او گفت در ۴ خرداد ماه درست يك روز پيش از بازگشايي اينترنت ترافيك استارلينك با ترافيك ورودي به كشور برابري ميكرد. به گفته او، اينترنت امروز مانند اكسيژن است و محدوديتهاي اينترنتي ميتواند توسعه روستايي و رشد مناطق محروم را با كندي مواجه كند. هاشمي همچنين درباره توسعه فيبر نوري گفت: اين پروژه از اولويتهاي وزارت ارتباطات است و تاكنون تعداد اتصالهاي مبتنيبر فيبر نوري از مرز ۱۰ ميليون گذشته است. فراخوان توسعه نسل پنجم ارتباطات (۵G) برگزار شده و برنده آن مشخص شده است و وزارت ارتباطات در حال تامين و تخصيص تجهيزات مورد نياز اين حوزه است. وزير ارتباطات در ادامه در پاسخ به پرسشي درباره اختلال سامانههاي خدمات عمومي گفت: بسياري از مشكلات مربوط به خود سامانههاست و نه زيرساخت ارتباطي كشور. او نيروي انساني متخصص را موتور محرك تحول ديجيتال دانست و گفت فاصله زياد ميان حقوق بخش دولتي و خصوصي باعث شده بسياري از نخبگان تمايلي به فعاليت در دستگاههاي دولتي نداشته باشند. به گفته او، اين موضوع علاوه بر مهاجرت نيروهاي متخصص، بر كيفيت سامانههاي دولتي نيز تاثير منفي گذاشته است. هاشمي درباره پيامرسانهاي داخلي گفت: در دوران جنگ حجم تراكنشها در اين پلتفرمها رشد قابل توجهي يافت و افزايش تقاضا گاهي فشار سنگيني بر زيرساختها وارد ميكند. او اعلام كرد وزارت ارتباطات از پيامرسانهاي داخلي از جمله «بله» حمايت ميكند اما در عين حال معتقد است دسترسي به خدمات بينالمللي نيز بايد وجود داشته باشد تا انحصار شكل نگيرد. وزير ارتباطات با اشاره به تجربه چين گفت: اين كشور با وجود توسعه فناوريهاي بومي، همچنان از تجهيزات و برندهاي خارجي نيز استفاده ميكند تا از رقابت جهاني عقب نماند. هاشمي همچنين از برخورد با كمفروشي احتمالي اپراتورها خبر داد و گفت: در صورت اثبات تخلف، اقدامات قانوني انجام خواهد شد. او در بخش ديگري از سخنان خود با طرح ايده «وايتليست» مخالفت كرد و گفت اساسا امكانپذير نيست كه براي هر فرد مشخص شود به چه محتوايي دسترسي داشته باشد. به اعتقاد او، چنين رويكردي نوآوري را محدود ميكند و ناشي از غلبه نگاه سلبي بر نگاه ايجابي است. وزير با اشاره به پيچيدگي مديريت دسترسي كاربران حتي در سازمانهاي كوچك گفت: تعميم چنين مدلي به مقياس ملي و براي جمعيتي حدود ۹۰ ميليون نفر عملا امكانپذير نيست و اجراي آن به محدود شدن نوآوري و توسعه فضاي ديجيتال منجر خواهد شد.هاشمي همچنين با انتقاد از برخي حاميان اين طرح گفت: برخي افرادي كه كمترين آشنايي با حوزه ارتباطات ندارند، همچنان بر اجرايي بودن وايتليست اصرار ميكنند. در يكي از جلسات مرتبط با اين موضوع، در واكنش به اصرار يكي از مدافعان طرح به او گفتم: «ماستت را بخور.» وزير ارتباطات تاكيد كرد: نگاههاي مبتني بر وايتليست، نتيجه غلبه رويكردهاي سلبي بر سياستهاي ايجابي در فضاي مجازي است و نميتواند پاسخگوي نيازهاي كشور در حوزه نوآوري و توسعه ديجيتال باشد. وزير ارتباطات با بيان اينكه وضعيت فعلي حكمراني فضاي مجازي رضايتبخش نيست، گفت: مردم از شرايط موجود رضايت ندارند و ستاد مربوطه براي پايان دادن به چندصدايي در اين حوزه شكل گرفته است. او تاكيد كرد: اين ستاد به فعاليت خود ادامه خواهد داد و مدعي شد درباره ضرورت تشكيل آن با همه افراد ذيربط به جز رهبري گفتوگو كرده و به جمعبندي مشترك رسيدهاند. هاشمي همچنين درباره شركت مخابرات گفت: اين شركت نسبت به دو سال گذشته شرايط متفاوتي پيدا كرده و وزارت ارتباطات تلاش كرده از مسير وفاق و تعامل، چالشهاي موجود را حل كند. او در پاسخ به موضوع استيضاح نيز گفت: استيضاح حق قانوني نمايندگان مجلس است و اگر چنين موضوعي مطرح شود، وزارت ارتباطات آن را فرصتي براي توضيح مستقيم عملكرد خود به مردم خواهد دانست.
هاشمي: مردم به نداشتن اينترنت عادت نميكنند
در ادامه وزير ارتباطات با اشاره به وابستگي بخشي از تجهيزات شبكه به واردات گفت: در صورت عدم بهروزرساني تجهيزات، شبكه در معرض آسيب و آلودگي قرار ميگيرد. او بر ضرورت خريد مستقيم تجهيزات و تسهيل تخصيص ارز براي اين حوزه تاكيد كرد و گفت وزارت صمت نيز در اين زمينه همكاري مناسبي داشته است. هاشمي با اشاره به وضعيت تامين تجهيزات شبكه ارتباطي كشور گفت: بخشي از تجهيزات مورد استفاده در شبكه ملي ارتباطات در داخل كشور توليد ميشود و بخشي نيز وابسته به واردات است. بيتوجهي به نوسازي و تامين بهموقع تجهيزات ميتواند زمينه بروز آسيبها و آلودگيهاي فني را فراهم كند و در برخي موارد به خدمات ارتباطي كشور خسارتهاي جدي وارد سازد. وزير ارتباطات تاكيد كرد سياست اين وزارتخانه خريد مستقيم تجهيزات از تامينكنندگان اصلي است و نبايد تجهيزات بهصورت دست دوم يا از مسيرهاي واسطهاي تامين شود. وزارت ارتباطات در اين زمينه تلاش كرده است با هماهنگي و رايزنيهاي لازم، امكان خريد مستقيم تجهيزات را فراهم كند. هاشمي همچنين تامين و تخصيص ارز را از چالشهاي مهم اين حوزه عنوان كرد و گفت: ميزان تخصيص ارز در سال گذشته نسبت به سال قبل از آن كاهش يافته بود. با اين حال وزارت ارتباطات از طريق تعاملات بينالمللي و پيگيري منابع مورد نياز، تلاش كرده است مشكلات موجود را برطرف كند. هاشمي درباره طرح اينترنت پرو توضيح داد كه اين طرح در ابتدا با هدف كاهش خسارت كسبوكارها در زمان قطعي اينترنت مطرح شد و وزارت ارتباطات پيشنهاددهنده آن نبود. در مرحله اجرا طرح از اهداف اوليه فاصله گرفت و به سمت ارايه عمومي حركت كرد. وزير ارتباطات با اشاره به نارضايتي عمومي از وضعيت فضاي ديجيتال گفت اين حوزه نيازمند دگرديسي ساختاري است. او همچنين از وجود مصوبات متعدد در شوراي عالي فضاي مجازي از جمله مصوبه ۳۲بندي سخن گفت و تاكيد كرد آنچه در ستاد ويژه جمعبندي و با امضاي رييسجمهور ابلاغ شده، در واقع همان مفاد اين مصوبه است. هاشمي تاكيد كرد: «تاكيد رهبر شهيد هم اين بود كه مصوبه ۳۲بندي اجرا شود حالا بايد ديد كه چقدر ولايت مدار هستيم و از اين مصوبه پيروي ميكنيم.» وزير ارتباطات در پاسخ به پرسشي درباره مسووليت وزارت ارتباطات در قبال قطعي اينترنت گفت حتي در دورههاي قطع اينترنت نيز برخي مقامات ارشد كشور هدف حملات قرار گرفتند و همين موضوع نشان ميدهد مساله امنيت، ابعاد پيچيدهتري دارد. او با استناد به گزارش مركز پژوهشهاي مجلس گفت قطع اينترنت روزانه حدود ۱۵ ميليون دلار به اقتصاد كشور خسارت وارد ميكند و از عوامل تشديد مهاجرت نخبگان است. هاشمي گفت: در دورههاي محدوديت اينترنت نيز دسترسي مردم بهطور كامل متوقف نشده و استفاده از خدماتي مانند استارلينك افزايش يافته است؛ موضوعي كه به گفته او ناشي از ماهيت فناوري است. مردم به نداشتن اينترنت عادت نميكنند و نبايد استثنا به قاعده تبديل شود. هاشمي همچنين درباره تلاشهاي ايران در مجامع بينالمللي حوزه ارتباطات توضيح داد: در پي طرح برخي ادعاها عليه جمهوري اسلامي ايران در اتحاديه بينالمللي مخابرات، وزارت ارتباطات با همكاري وزارت امور خارجه و سازمان صداوسيما رايزنيهاي گستردهاي را با كشورهاي مختلف انجام داد. اين رايزنيها موجب شد متن اوليه پيشنهادي كه عليه ايران مطرح شده بود، بهطور قابل توجهي تعديل شود و كشورهاي مختلف از مواضع جمهوري اسلامي ايران حمايت كنند. حضور فعال در نهادهاي بينالمللي و بهرهگيري از ظرفيت ديپلماسي فناوري از ضرورتهاي امروز كشور است و اين مسير با جديت ادامه خواهد يافت.
