فاصله تورمی دهکها به ۷.۳ واحد درصد رسید
تورم اردیبهشت ۱۴۰۵ برای دهکهای پایین، بیشتر از مسیر خوراکی و مسکن، و برای دهکهای بالا از مسیر حملونقل، درمان و خدمات فشار ایجاد کرد.
به گزارش تجارت نیوز، گزارش مرکز آمار ایران از تورم اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد فشار قیمتها میان دهکهای هزینهای بهصورت یکسان توزیع نشده است. بر اساس این گزارش، نرخ تورم سالانه کل کشور در اردیبهشت به ۵۷.۷ درصد رسیده، اما دامنه آن از ۵۵.۹ درصد برای دهک دهم تا ۶۳.۲ درصد برای دهک دوم متفاوت بوده است. به این ترتیب، فاصله تورمی دهکها در اردیبهشت به ۷.۳ واحد درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ۱.۱ واحد درصد افزایش نشان میدهد.
این اختلاف زمانی معنادارتر میشود که ترکیب سبد مصرفی خانوارها بررسی شود. در دهک اول، ۴۲.۳۶ درصد از هزینه خانوار مربوط به خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات است؛ اما این سهم در دهک دهم فقط ۲۱.۵۵ درصد است. در مقابل، سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهک دهم ۷۸.۴۵ درصد و در دهک اول ۵۷.۶۴ درصد گزارش شده است. بنابراین، تورم برای دهکهای پایین بیشتر به معنای گرانی سفره و نیازهای ضروری است، اما برای دهکهای بالا بیشتر از مسیر حملونقل، درمان، آموزش، پوشاک، تفریح و خدمات خود را نشان میدهد.
تورم ماهانه نیز همین شکاف را تأیید میکند. دهک دهم با تورم ماهانه ۱۰.۱۸ درصدی بالاترین فشار کوتاهمدت را تجربه کرده، اما در دهک اول سهم خوراکیها از تورم ماهانه به ۵.۵۴ واحد درصد رسیده است. این یعنی فقرا از گرانی اقلام ضروری و ثروتمندان از جهش خدمات و کالاهای غیرخوراکی ضربه خوردهاند.
تورم دهکها چه تصویری از فشار قیمتها نشان میدهد؟
در اردیبهشت ۱۴۰۵، تورم دهکهای هزینهای نشان میدهد یک نرخ تورم واحد نمیتواند فشار واقعی قیمتها بر خانوارها را توضیح دهد. نرخ تورم سالانه کل کشور ۵۷.۷ درصد بوده، اما این نرخ برای دهکهای مختلف تفاوت قابل توجهی داشته است. بالاترین تورم سالانه به دهک دوم با ۶۳.۲ درصد رسیده و پس از آن دهکهای اول و سوم هر کدام با ۶۲.۵ درصد قرار گرفتهاند. در مقابل، دهک دهم با تورم سالانه ۵۵.۹ درصد کمترین نرخ را ثبت کرده است.
این دادهها نشان میدهد فشار تورمی در مقیاس سالانه بیشتر بر دهکهای پایین و میانی متمرکز بوده است. علت اصلی این وضعیت، وزن بالاتر خوراکیها در سبد مصرفی دهکهای پایین است. در شرایطی که تورم سالانه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات برای کل کشور ۸۲.۷ درصد گزارش شده، طبیعی است دهکهایی که سهم بیشتری از هزینه خود را صرف غذا میکنند، نرخ تورم سالانه بالاتری تجربه کنند.
با این حال، تورم ماهانه اردیبهشت تصویر متفاوتی نیز ارائه میدهد. تورم ماهانه دهک دهم ۱۰.۱۸ درصد بوده، در حالی که این نرخ برای دهک اول ۸.۳۹ درصد ثبت شده است. این تفاوت نشان میدهد در اردیبهشت، جهش قیمتها فقط از مسیر خوراکیها نبوده و کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز نقش مهمی در تورم ماهانه داشتهاند. بنابراین، گزارش دهکها دو پیام همزمان دارد: در مقیاس سالانه فشار معیشتی بیشتر روی دهکهای پایین است، اما در شوک ماهانه اردیبهشت، دهکهای بالا نیز بهشدت از مسیر خدمات، درمان، حملونقل و کالاهای بادوام درگیر شدهاند.
دهکهای پایین در محاصره خوراکی و مسکن
جدول ضرایب اهمیت شاخص قیمت مصرفکننده نشان میدهد دهکهای پایین بخش عمدهای از هزینه خود را صرف نیازهای پایهای میکنند. در دهک اول، سهم خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات ۴۲.۳۶ درصد و سهم مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها ۳۹.۳۸ درصد است. به بیان دیگر، حدود ۸۱.۷۴ درصد از سبد مصرفی دهک اول فقط به دو گروه خوراکی و مسکن اختصاص دارد. این عدد نشان میدهد خانوارهای کمدرآمد تقریباً هیچ فضای معناداری برای کاهش هزینه یا جایگزینی مصرف ندارند.
جزئیات گزارش مرکز آمار این فشار را روشنتر میکند. سهم نان و غلات در سبد دهک اول ۹.۸۸ درصد است، در حالی که این سهم برای دهک دهم فقط ۴.۶۷ درصد گزارش شده است. سهم شیر، پنیر و تخممرغ در دهک اول ۴.۹۱ درصد و در دهک دهم ۱.۹۷ درصد است. همچنین روغنها و چربیها در دهک اول ۲.۵۷ درصد از سبد مصرفی را تشکیل میدهند، اما در دهک دهم فقط ۰.۸۰ درصد وزن دارند. سبزیها و حبوبات نیز در دهک اول ۷.۱۰ درصد و در دهک دهم ۲.۵۲ درصد وزن دارند.
این ترکیب به این معناست که افزایش قیمت کالاهای اساسی برای دهکهای پایین صرفاً یک تغییر آماری نیست، بلکه مستقیماً حداقل معیشت خانوار را تهدید میکند. هنگامی که خوراکیها تورم بالایی دارند، دهکهای پایین بیشتر آسیب میبینند؛ زیرا سهم بیشتری از درآمد خود را صرف کالاهایی میکنند که حذف یا جایگزینی آنها دشوار است. بنابراین، تورم برای فقرا بیش از هر چیز به معنای گرانتر شدن غذا، اجاره و هزینههای غیرقابل چشمپوشی زندگی است.
دهکهای بالا از کدام مسیر تورم را تجربه کردند؟
در دهکهای بالاتر، ساختار سبد مصرفی متفاوت است. سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهک دهم به ۷۸.۴۵ درصد میرسد، در حالی که این سهم در دهک اول ۵۷.۶۴ درصد است. همین تفاوت باعث میشود تورم برای دهکهای بالا بیشتر از مسیر حملونقل، درمان، پوشاک، آموزش، تفریح، هتل و رستوران و کالاهای بادوام خود را نشان دهد. این گروهها سهم بیشتری در سبد مصرفی خانوارهای پردرآمد دارند و به همین دلیل جهش قیمت آنها مستقیماً شاخص دهکهای بالا را افزایش میدهد.
برای نمونه، سهم حملونقل در سبد مصرفی دهک دهم ۱۳.۶۶ درصد است، اما در دهک اول فقط ۳.۵۲ درصد. سهم بهداشت و درمان نیز در دهک دهم ۹.۴۳ درصد و در دهک اول ۴.۲۱ درصد گزارش شده است. سهم پوشاک و کفش در دهک دهم ۶.۱۰ درصد است، اما در دهک اول فقط ۱.۱۷ درصد. همچنین سهم آموزش در دهک دهم ۱.۴۶ درصد و در دهک اول فقط ۰.۱۵ درصد است. این اختلافها نشان میدهد دهکهای بالا از تورم خدمات و کالاهای غیرخوراکی اثرپذیری بیشتری دارند.
جدول سهم از تورم ماهانه نیز همین تصویر را تأیید میکند. از تورم ماهانه ۱۰.۱۸ درصدی دهک دهم، حدود ۷.۸۹ واحد درصد از سمت کالاهای غیرخوراکی و خدمات آمده است. در همین دهک، حملونقل بهتنهایی ۳.۰۲ واحد درصد، بهداشت و درمان ۱.۵۱ واحد درصد و مبلمان و لوازم خانگی ۰.۸۴ واحد درصد از تورم ماهانه را ساختهاند. بنابراین در اردیبهشت، دهکهای بالا نه از مسیر سفره، بلکه بیشتر از مسیر خدمات، حملونقل، درمان و کالاهای بادوام تورم را تجربه کردهاند.
تورم ماهانه دهکها؛ سفره فقرا در برابر خدمات ثروتمندان
تورم ماهانه دهکها در اردیبهشت نشان میدهد منشأ فشار قیمت برای هر دهک متفاوت بوده است. دهک اول تورم ماهانه ۸.۳۹ درصدی را تجربه کرده که از این میزان، ۵.۵۴ واحد درصد مربوط به خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات بوده است. به عبارت دیگر، حدود دو سوم تورم ماهانه دهک اول از مسیر خوراکیها وارد شده است. در این دهک، خوراکیها بهتنهایی ۵.۰۵ واحد درصد از تورم ماهانه را ساختهاند.
در مقابل، دهک دهم با تورم ماهانه ۱۰.۱۸ درصدی بالاترین فشار کوتاهمدت را تجربه کرده، اما منشأ این تورم متفاوت بوده است. در دهک دهم، خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات فقط ۲.۲۹ واحد درصد از تورم ماهانه را توضیح دادهاند، در حالی که کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۷.۸۹ واحد درصد از تورم ماهانه این دهک را ساختهاند. این تفاوت نشان میدهد تورم اردیبهشت برای دهکهای پایین بیشتر غذایی و برای دهکهای بالا بیشتر خدماتی و غیرخوراکی بوده است.
در دهکهای میانی نیز روند تدریجی تغییر ترکیب تورم دیده میشود. سهم خوراکیها از تورم ماهانه از ۵.۵۴ واحد درصد در دهک اول به ۳.۱۰ واحد درصد در دهک نهم و ۲.۲۹ واحد درصد در دهک دهم کاهش یافته است. در مقابل، سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات از ۲.۸۵ واحد درصد در دهک اول به ۵.۶۲ واحد درصد در دهک نهم و ۷.۸۹ واحد درصد در دهک دهم افزایش یافته است. بنابراین، تورم دهکها فقط از نظر شدت متفاوت نیست؛ بلکه از نظر منشأ و ترکیب نیز کاملاً متفاوت عمل میکند.
