حمايت از معيشت خانوارها بعد از 4 ماه
چهار ماه از اجراي طرح كالابرگ الكترونيكي ميگذرد؛ طرحي كه با هدف حمايت از معيشت خانوارها آغاز شد. بررسي ميداني ايسنا از قيمت كالاهاي مشمول اين طرح نشان ميدهد اعتبار يك ميليون توماني، اگرچه بخشي از هزينه خريد اقلام اساسي را پوشش ميدهد، اما با رشد قيمتها فاصله محسوسي نسبت به هزينه واقعي سبد خوراك خانوار پيدا كرده است. به گزارش ايسنا، ۱۶ بهمنماه بود كه اجراي طرح حمايتي كالابرگ الكترونيكي آغاز شد.
چهار ماه از اجراي طرح كالابرگ الكترونيكي ميگذرد؛ طرحي كه با هدف حمايت از معيشت خانوارها آغاز شد. بررسي ميداني ايسنا از قيمت كالاهاي مشمول اين طرح نشان ميدهد اعتبار يك ميليون توماني، اگرچه بخشي از هزينه خريد اقلام اساسي را پوشش ميدهد، اما با رشد قيمتها فاصله محسوسي نسبت به هزينه واقعي سبد خوراك خانوار پيدا كرده است. به گزارش ايسنا، ۱۶ بهمنماه بود كه اجراي طرح حمايتي كالابرگ الكترونيكي آغاز شد. بر اساس اين طرح دولت به هر نفر يك ميليون تومان اعتبار براي خريد ۱۱ قلم كالاي اساسي اختصاص داده است؛ به اين ترتيب، يك خانواده ۴ نفره در مجموع ۴ ميليون تومان اعتبار كالابرگ دريافت ميكند. بر اساس اعلام رسمي، ۱۱ قلم كالاي مشمول طرح كالابرگ شامل لبنيات (شير، ماست، پنير)، اقلام پروتئيني (گوشت قرمز، مرغ، تخممرغ)، روغن، برنج، ماكاروني، قند، شكر و حبوبات است؛ كالاهايي كه هسته اصلي سبد غذايي خانوار را تشكيل ميدهند. از همان روزهاي ابتدايي اجراي اين طرح، موضوعي كه مطرح شد اين بود كه اين ميزان يارانه، پاسخگوي نياز مردم در تهيه و تامين كالاي اساسي نيست و در همان بازه زماني نيز كارشناسان مطرح كردند كه كالابرگ ۴ ميليون توماني براي يك خانواده ۴ نفره، نقش يك كمكهزينه غذايي را ايفا ميكند، نه تامينكننده كامل سبد خوراك ماهانه و به بيان ديگر، اين اعتبار ميتواند بخشي از هزينههاي ضروري را پوشش دهد، اما خانوارها همچنان ناچارند براي تكميل سبد غذايي خود، از منابع نقدي استفاده كنند. بهويژه در شرايط تورمي، استمرار اثربخشي اين طرح منوط به افزايش اعتبار متناسب با قيمتها و جلوگيري از فاصلهگرفتن ارزش واقعي كالابرگ از هزينههاي واقعي زندگي است. اكنون چهار ماه از اجراي طرح جديد كالابرگ الكترونيكي ميگذرد؛ طرحي كه دولت آن را با هدف حفظ قدرت خريد خانوارها و تامين كالاهاي اساسي به اجرا گذاشت و بر اساس آن، به ازاي هر نفر ماهانه يك ميليون تومان اعتبار خريد اختصاص يافت. اين طرح در شرايطي آغاز شد كه بازار مواد غذايي با موج تازهاي از افزايش قيمتها مواجه بود و خانوارها بيش از هر زمان ديگري از هزينه تأمين اقلامي مانند لبنيات، برنج، گوشت، مرغ و روغن گلايه داشتند. دولت اميدوار بود با انتقال يارانه از ابتداي زنجيره توليد به مصرفكننده، بخشي از فشار هزينههاي معيشتي كاهش يابد؛ اما اكنون و در ماه چهارم اجراي اين سياست، پرسش اصلي آن است كه اعتبار اختصاصيافته تا چه اندازه توانسته با واقعيت قيمتهاي بازار همراه شود؟ بررسيهاي ميداني از فروشگاههاي زنجيرهاي و اظهارات برخي خانوارهاي تهراني نشان ميدهد اگرچه كالابرگ توانسته بخشي از هزينه خريد كالاهاي ضروري را پوشش دهد، اما رشد مستمر قيمت مواد غذايي باعث شده بسياري از مشمولان، اعتبار يك ميليون توماني را براي تامين نيازهاي ماهانه كافي ندانند. به گفته برخي مصرفكنندگان، مبلغي كه در ابتداي اجراي طرح ميتوانست اقلام بيشتري از سبد غذايي خانوار را پوشش دهد، اكنون تنها تعداد بسيار محدود در حد دو قلم جنس را تامين ميكند. اگرچه هنوز براي ارزيابي نهايي آثار اقتصادي و اجتماعي طرح كالابرگ زود است، اما شواهد موجود نشان ميدهد اين سياست توانسته بخشي از كاهش مصرف كالاهاي اساسي در دهكهاي كمدرآمد را جبران كند. در سالهاي اخير، رشد مستمر قيمت مواد غذايي موجب شده بود بسياري از خانوارها براي مديريت هزينههاي زندگي، مصرف برخي اقلام از جمله لبنيات، گوشت، روغن و حتي برنج را كاهش دهند؛ روندي كه كارشناسان تغذيه بارها نسبت به پيامدهاي آن بر سلامت جامعه هشدار داده بودند. در چنين شرايطي، اختصاص اعتبار مشخص براي خريد كالاهاي اساسي سبب شد بخشي از فشار هزينهاي تامين مواد غذايي از بودجه نقدي خانوارها جدا شود. به بيان ديگر، خانوارها ديگر ناچار نبودند ميان پرداخت هزينههاي روزمره و خريد اقلام ضروري غذايي يكي را انتخاب كنند و همين موضوع به حفظ تقاضا براي برخي كالاهاي اساسي كمك كرد. اما در ادامه اين گزارش به نرخ كالاهاي مشمول كالابرگ و ميزان تقاضاي مردم پرداخته شده است. در ميان كالاهاي مشمول طرح، گروه لبنيات از مهمترين اقلامي بود كه پيشبيني ميشد تحت تاثير اين طرح با افزايش تقاضا مواجه شود. طي سالهاي گذشته افزايش قيمت شير، ماست و پنير موجب شده بود سرانه مصرف لبنيات در كشور روندي نزولي پيدا كند. امسال نيز علاوه بر افزايش قيمتهاي غير رسمي كه هفتگي در برخي كالاهاي شركتهاي متفاوت رخ ميداد، نرخ هر كيلوگرم شيرخام درب دامداري با ۳.۲ درصد چربي ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان و هر يك دهم درصد چربي ۶۵۰ تومان اعلام شد و اين قيمت از ابتداي خردادماه در محصولات لبني اعمال شد. به گفته محمد فربد- سخنگوي انجمن صنايع لبني ايران- اين افزايش قيمت شيرخام در نهايت افزايش ۲۰ درصدي محصولات لبني را به همراه دارد. با اينكه افزايش منطقي تحت تاثير قيمت شيرخام در محصولات لبني ۲۰ درصد برآورد شده بود، اما قيمتهاي رسمي با واقعيت بازار فاصله داشت و اين افزايش قيمتها حتي تا ۴۰ درصد نيز پيش رفته است. در حال حاضر قيمت محصولات لبني با نرخ جديد اعلام شده به اين صورت است كه پنير سفيد نيم چرب حاوي ويتامينD۳ به وزن ۴۰۰ گرم ۱۲۶ هزار و ۸۰۰ تومان، پنير سفيد پرچرب ۴۰۰ گرمي ۱۷۵ هزارتومان، پنير سفيد كم چرب ۳۰۰ گرمي ۱۲۳ هزارتومان، ماست پرچرب ۱.۸ كيلوگرمي ۳۳۸ هزارتومان، شير پرچرب ۹۴۶ ميلي ليتري ۱۲۳ هزار و ۷۰۰تومان، ماست كم چرب ۱.۸ كيلوگرمي ۳۳۸ هزارتومان، شير كم چرب ۹۴۶ ميلي ليتري ۹۹ هزار و ۴۰۰ تومان به فروش ميرسد. بر اساس مشاهدات ميداني ايسنا، خانوارها ترجيح ميدهند مبلغ كالابرگ را به خريد محصولات لبني اختصاص ندهند؛ چرا كه از نظر آنها بهتر است هزينهها را براي خريداري گوشت و برنج يا روغن بيشتري هزينه كنند كه پاسخگوي نياز خانواده باشد تا خريد شير و ماستي كه روزانه گران ميشود. سرانه مصرف لبنيات كاهشي است و كالابرگ هم نتوانسته روند فعلي را تغيير دهد، رييس هياتمديره انجمن صنايع لبني در ميزگردي كه به منظور مطرح شدن چالشهاي اين صنعت برگزار شده بود پيشنهاد داد كه در طرح كالابرگ الكترونيكي، سهميهاي اختصاصي براي محصولات لبني در نظر گرفته شود. اكنون در كالابرگ، كالاهاي مختلفي از جمله گوشت، برنج، روغن، مرغ و تخممرغ ديده شده، اما انتظار صنعت اين است كه براي لبنيات نيز سهم مشخصي اختصاص يابد تا بخشي از فاصله ايجادشده ميان قدرت خريد مردم و قيمت محصولات جبران شود. البته كه رييس هياتمديره اتحاديه تعاونيهاي صنايع لبني كشور معتقد است در اين زمينه كالابرگ الكترونيكي پاسخگوي نياز نيست و دولت ميتواند مشابه برخي دورههاي گذشته، بخشي از محصولات لبني را از طريق كالابرگ يا حمايتهاي غيرنقدي در اختيار خانوارها قرار دهد تا امكان دسترسي اقشار بيشتري به اين محصولات فراهم شود. با اجراي كالابرگ، بخشي از اعتبار خانوارها به خريد اين محصولات اختصاص يافت و گزارشهاي ميداني فروشگاههاي زنجيرهاي نشان ميدهد لبنيات در بسياري از مناطق جزو نخستين كالاهاي انتخابي خانوارها بوده است. فعالان صنعت لبني نيز معتقدند اجراي طرح موجب شده بخشي از افت تقاضاي اين محصولات جبران شود؛ موضوعي كه علاوه بر حمايت از مصرفكنندگان، به حفظ گردش بازار توليدكنندگان نيز كمك كرده است. هر چند كه علاوه بر بعد مالي مصرف لبنيات، بحث فرهنگسازي نيز مطرح است كه شايد مردم هنوز چندان به اهميت مصرف آن واقف نيستند كه چقدر ميتواند در رشد كودكان و جلوگيري از بسياري از بيماريها كمك كند. مرغ و تخممرغ كه ارزانترين منابع تامين پروتئين براي بسياري از خانوارها محسوب ميشوند، از ديگر كالاهايي بودند كه سهم قابل توجهي از خريدهاي كالابرگي را به خود اختصاص دادند. درست است كه اين طرح تنها كمك هزينهاي اندك براي تامين سبد غذايي مردم است، اما همين مبلغ هم ذهن خريدار را دچار هدفگيري برخي كالاها كرد كه شايد اهميت بيشتري براي مصرف روزانه داشت و به همين دليل نيز مرغ و تخم مرغ در سبد خريد مردم بهطور تقريبا ثابتي وجود داشت. بر اساس مشاهدات ميداني خبرنگار ايسنا هر شانه ۳۰ عددي تخم مرغ با كالابرگ به قيمت ۴۴۰ تا ۵۷۹ هزارتومان به فروش ميرسد و اين در حالي است كه در خرده فروشيها نرخ هر شانه تخم مرغ از ۶۰۰ هزارتومان آغاز ميشود. در بحث مرغ نيز مرغ كامل ۱.۲ كيلوگرمي ۴۸۶ هزار و ۶۰۰ تومان و ۱.۳ كيلوگرمي ۵۳۰ هزار و ۴۰۰ تومان، سينه مرغ بدون پوست ۱.۸ كيلوگرمي يك ميليون و ۳۲۶ هزار و ۹۶۰ هزارتومان، ران مرغ بدون پوست ۱.۸ كيلوگرمي يك ميليون و ۹۲ هزار و ۶۰۰ تومان، سينه مرغ بدون پوست ۹۰۰ گرمي ۶۸۴ هزارتومان و ران مرغ ۹۰۰ گرمي ۵۴۶ هزار و ۳۰۰ تومان به فروش ميرسد. به گفته مسوولان در زمينه تامين مرغ و تخم مرغ هيچ مشكلي وجود ندارد و اجراي اين طرح و افزايش تقاضا نيز مساله تامين را دچار مشكل نكرد و حتي در دوران جنگ رمضان نيز بهطور كامل اين كالاها تامين بودند.مشاهدات ميداني از فروشگاههاي زنجيرهاي مجري طرح كالابرگ، نشان ميدهد گوشت چرخكرده مخلوط ۸۰۰ گرمي ۹۷۰ هزارتومان و يك كيلوگرمي يك ميليون و ۲۱۲ هزارتومان، ران گوسفند يك كيلوگرمي يك ميليون و۸۴۳ هزارتومان، ران گوسفندي ۲ ميليون و ۱۰۴ هزارو ۹۰۰تومان، گوشت سردست گوسفند يك كيلوگرم ۲ ميليون و ۱۰۴ هزار و ۹۰۰ تومان و گوشت ماهيچه گوسفندي يك كيلوگرم ۲ ميليون و ۱۷۰ هزارتومان به فروش ميرسد. در حالي كه قيمت اين محصول همچنان بالا است و نقش آن در سبد غذايي مردم كمرنگ شده، منصور پوريان- رييس شوراي تامين دام كشور- در گفتوگو با ايسنا، ميگويد: در حال حاضر گوشت و دام كشتاري در شرايط مناسبي قرار دارد و نياز كشور را به خوبي پوشش ميدهد، نياز داخلي بهطور منظم تامين ميشود، در برخي موارد حتي در ذخاير داخلي و دام زنده مازاد توليد نيز داشتهايم. تا به امروز دامها و گوسفندهايي داشتيم براي يك ساله به بالا بودن و حجم خيلي بالايي داشتند و در كنار اين موضوع دامهايي با وزن كم و ريز و در واقع سن پايين نيز وجود داشتند كه اين شرايط نشاندهنده وضعيت مناسب ذخاير كشتاري است. با وجود مناسب بودن ذخاير اين كالا در سطح دام كشتاري و محصولات وارداتي تصور ذهني اين است كه نرخ آن با كاهش مواجه باشد اما از آنجايي كه هزينههاي حمل و نقل، نگهداري و ... نيز در كنار عوامل ديگر، افزايشي است فرضيه كاهش قيمت در اين محصول رد ميشود. مردم نيز در اين فروشگاهها سخن از گراني بيش از حد ميگفتند. در حالي كه مصرف اين محصول حداقل در سنين رشد اهميت بسيار بالايي دارد، اما تقريبا در حال حذف از سفره است و اين مدت اگر هم قادر به خريد آن بودند، با ذخيره سهميه كالابرگ چندماه توانستند اين محصولات را در سبد غذايي خود، حفظ كنند. روغن خوراكي نيز از جمله كالاهايي است كه تقريبا در تمامي خريدهاي كالابرگي ديده ميشود. اين محصول به دليل مصرف گسترده در خانوارها همواره يكي از نخستين انتخابهاي مشمولان بوده است. بررسي الگوي خريد فروشگاههاي طرف قرارداد نشان ميدهد بخش مهمي از اعتبار اختصاص يافته به خانوارها صرف تامين كالاهاي پرمصرف و ماندگار از جمله روغن شده است. كارشناسان معتقدند دسترسي پايدار به روغن و ساير اقلام ضروري، علاوه بر كاهش نگراني خانوارها درباره تامين نيازهاي روزمره، ميتواند به ثبات نسبي بازار اين كالاها نيز كمك كند. بر اساس مشاهدات ميداني خبرنگار ايسنا، در اين فروشگاه زنجيرهاي طرف قرارداد براي اجراي اين طرح در دسته روغن پخت و پز، روغن نيمه جامد ۵ كيلوگرمي با نرخ ۲ ميليون و ۳۴۰ هزار و ۲۴۰ تومان، روغن مايع ۱.۵ ليتري يك ميليون و ۱۵۰ هزارتومان، روغن كنجد ۵۰۰ گرمي ۶۷۰ هزارتومان، روغن آفتابگردان ۱.۵ ليتري ۵۴۳ هزارتومان به فروش ميرسد. در دسته روغنهاي سرخ كردني نيز، روغن بدون پالم ۱.۳۵ ليتري ۵۴۹ هزار و ۵۶۰ تومان، روغن مايع سرخ كردني ۹۰۰ ميلي ليتري ۳۲۸ هزار و ۴۳۰ تومان، روغن سرخ كردني ۱.۸ كيلوگرمي ۷۲۶ هزار و ۲۵۰ تومان و روغن ۱.۳۵ ليتري ۶۰۴ هزار و ۵۱۶ هزار تومان قيمتگذاري شده است. در مقابل، وضعيت برنج تا حدودي متفاوت بوده است. اگرچه برنج نيز در فهرست كالاهاي اساسي مورد نياز خانوار قرار دارد، اما افزايش قابل توجه قيمت انواع ايراني و حتي برخي ارقام وارداتي موجب شده اعتبار كالابرگ تنها بخشي از هزينه خريد اين محصول را پوشش دهد. به همين دليل، بررسيهاي ميداني نشان ميدهد سهم برنج كمتر از اقلامي مانند لبنيات، مرغ و روغن بوده است. بر اساس اين مشاهدات، برنج هندي ۱۰ كيلوگرمي با قيمت ۳ ميليون و ۱۱۸ هزارتومان و برنج ايراني هاشمي ۵ كيلوگرمي ۲ ميليون و ۶۸۰ هزارتومان به فروش ميرسد. مردم ميگفتند كه خريد ومصرف برنج در سبد آنها بسيار محدود شده و ديگر همچون سابق توانايي خريد سالانه ندارند و به صورت ماهانه و رفع نياز كوتاهمدت توانايي خريد اين محصول را دارند و بهطور كلي الگوي مصرفي آنها نيز تغيير كرده است. قند و شكر جزو كالاهايي است كه در ماه ابتدايي سال جديد دچار كمبود عرضه در فروشگاهها شده بود و به گفته مسوولان فروشگاهها حدود يك ماه در فروشگاهها وخرده فروشيها اين محصول عرضه نميشد.
