واكنش مثبت بازارها به خبرهاي مذاكرات
همزمان با افزايش گمانهزنيها درباره احتمال دستيابي ايران و امريكا به يك توافق سياسي براي مهار تنشهاي ماههاي اخير، بازارهاي مالي منطقه خليج فارس روزي مثبت را پشت سر گذاشتند و اغلب شاخصهاي بورسي در كشورهاي عربي با رشد همراه شدند؛ تحولي كه از نگاه تحليلگران، بازتاب مستقيم كاهش نگراني سرمايهگذاران نسبت به ريسكهاي ژئوپليتيكي در منطقه به شمار ميرود.
همزمان با افزايش گمانهزنيها درباره احتمال دستيابي ايران و امريكا به يك توافق سياسي براي مهار تنشهاي ماههاي اخير، بازارهاي مالي منطقه خليج فارس روزي مثبت را پشت سر گذاشتند و اغلب شاخصهاي بورسي در كشورهاي عربي با رشد همراه شدند؛ تحولي كه از نگاه تحليلگران، بازتاب مستقيم كاهش نگراني سرمايهگذاران نسبت به ريسكهاي ژئوپليتيكي در منطقه به شمار ميرود. اين واكنش در شرايطي رخ داده كه طي ماههاي گذشته، تنشهاي سياسي و امنيتي، بهويژه در ارتباط با مسيرهاي راهبردي انتقال انرژي، فشار زيادي بر بازارهاي منطقهاي و جهاني وارد كرده بود. براساس گزارش خبرگزاري رويترز، انتشار اخبار مربوط به پيشرفت مذاكرات و احتمال دستيابي دو طرف به نوعي تفاهم اوليه، فضاي معاملات را در بازارهاي مالي تغيير داد و موجب شد بخشي از بدبينيهاي حاكم بر سرمايهگذاران فروكش كند. در هفتهها و ماههاي گذشته، بخش قابل توجهي از قيمتگذاري در بازارهاي منطقه بر پايه نگراني از گسترش بحران و احتمال اختلال بيشتر در تجارت انرژي شكل گرفته بود. اكنون اما انتشار سيگنالهاي مثبت از روند گفتوگوها، به كاهش سطح احتياط و تقويت تمايل معاملهگران به خريد داراييهاي ريسكي منجر شده است. در ميان بازارهاي منطقه، بورس قطر بيشترين واكنش مثبت را از خود نشان داد. شاخص اصلي اين بازار 3.2 درصد رشد كرد؛ رقمي كه به گفته ناظران، بزرگترين جهش روزانه بورس قطر از اوايل ماه آوريل تاكنون به حساب ميآيد. اين رشد در حالي ثبت شد كه سهام بانكهاي بزرگ، بهويژه بانك ملي قطر، در كانون توجه معاملهگران قرار گرفت و نقش تعيينكنندهاي در بالا كشيدن شاخص ايفا كرد. فعالان بازار معتقدند شبكه بانكي، بهدليل پيوند مستقيم با جريان سرمايه، تجارت خارجي و انتظارات كلان اقتصادي، معمولاً نخستين بخشي است كه به كاهش يا افزايش تنشهاي ژئوپليتيكي واكنش نشان ميدهد.
بازارهاي بحرين و كويت نيز همسو با اين فضاي خوشبينانه حركت كردند. شاخص بورس بحرين حدود 1.7 درصد افزايش يافت و بازار سهام كويت نيز نزديك به 2 درصد رشد را تجربه كرد. اين صعود همزمان در چند بازار عربي، از ديد كارشناسان، نشانهاي از آن است كه واكنش اخير صرفاً محدود به يك كشور يا يك صنعت نبوده، بلكه برداشت عمومي سرمايهگذاران منطقه از كاهش احتمال تشديد بحران را بازتاب ميدهد. در مصر نيز شاخص EGX30 حدود 1.5 درصد افزايش نشان داد و در آنجا نيز بانكهاي بزرگ در صدر فهرست نمادهاي اثرگذار بر رشد بازار قرار گرفتند.
تحليلگران مالي ميگويند بخشي از اين رشد را بايد نتيجه كاهش آنچه «پريميوم ريسك جنگ» ناميده ميشود، دانست. اين مفهوم به هزينه يا اضافهقيمتي اشاره دارد كه در دورههاي تنش و نااطميناني سياسي بر ارزش داراييها تحميل ميشود. در ماههاي گذشته، تشديد تنشهاي منطقهاي باعث شده بود قيمت بسياري از داراييها، از سهام گرفته تا انرژي و حتي نرخهاي بيمه حملونقل، تحت تأثير سناريوهاي بدبينانه قرار گيرد. اكنون با افزايش اميد به مهار بحران، بخشي از اين فشار رواني از بازارها عقبنشيني كرده و فضا براي بازگشت نسبي سرمايهگذاران فراهم شده است.
عبور تجارت جهاني از تنگه هرمز
در مركز اين تحولات، تنگه هرمز قرار دارد؛ آبراهي حياتي كه نقش آن در امنيت انرژي جهان بارها مورد تأكيد قرار گرفته است. پيش از تشديد بحران، حدود يكپنجم تجارت جهاني نفت و بخش قابل توجهي از انتقال گاز طبيعي مايع جهان از اين مسير انجام ميشد. هرگونه اختلال در عبور و مرور كشتيها از اين آبراه، نهتنها بازارهاي منطقه، بلكه قيمت انرژي در سطح بينالمللي را نيز بهشدت تحت تأثير قرار ميدهد. طي ماههاي اخير، نگراني از بروز اختلال پايدار در اين گذرگاه راهبردي، شوكهاي قيمتي سنگيني را به بازار نفت وارد كرد و نگرانيها درباره موج جديد تورم جهاني را افزايش داد.
در چنين شرايطي، هر خبر مثبتي درباره كاهش تنش ميان تهران و واشنگتن، به سرعت در بازارها بازتاب پيدا ميكند. گزارشهاي منتشرشده حاكي از آن است كه چارچوب اوليهاي براي توافق در حال شكلگيري است و گفتوگوها از مرحله كليات عبور كرده و وارد بررسي جزييات شدهاند. هرچند هنوز اختلافات مهمي ميان دو طرف باقي مانده، اما همين كه مذاكرات از حالت ركود يا تقابل صرف خارج شده، براي فعالان اقتصادي نشانهاي اميدواركننده تلقي ميشود. بازارها معمولاً پيش از آنكه توافقي بهطور رسمي نهايي شود، به انتظارات و برداشتها واكنش نشان ميدهند و تحولات اخير نيز از همين منطق پيروي كرده است.
با اين حال، فضاي خوشبيني موجود يكدست و بدون ترديد نيست. شماري از تحليلگران هشدار دادهاند كه تجربه ماههاي گذشته نشان ميدهد مذاكرات در منطقه و بهويژه در پروندههاي حساس، بارها با موانع ناگهاني روبرو شده و مسير گفتوگوها همواره خطي و قابل پيشبيني نبوده است. به اعتقاد اين گروه، هرچند بازارها در كوتاهمدت از سيگنالهاي مثبت استقبال ميكنند، اما احتمال بازگشت نوسان در صورت بروز اختلافهاي تازه همچنان بالاست. حتي مقامهاي امريكايي نيز تأكيد كردهاند كه دستيابي به توافق نهايي ممكن است زمانبر باشد و نبايد از پيشرفتهاي اوليه، نتيجهگيري قطعي كرد.
بازار جهاني نفت نيز همزمان با اين تحولات، واكنشي معنادار نشان داده است. بهاي نفت كه در هفتههاي گذشته تحت تأثير نگراني از محدوديت عرضه و بحران تنگه هرمز صعود كرده بود، با افزايش اميد به توافق، مسير نزولي در پيش گرفت و به زير مرز 100 دلار بازگشت. براي سرمايهگذاران انرژي، كاهش احتمال اختلال گسترده در انتقال نفت و گاز، به معناي افت بخشي از ريسك عرضه و متعادلتر شدن چشمانداز بازار است. اين تحول از منظر اقتصاد جهاني نيز اهميت زيادي دارد، زيرا افت نسبي قيمت نفت ميتواند بخشي از فشار تورمي بر كشورهاي واردكننده انرژي را كاهش دهد.
با وجود اين، كارشناسان حوزه انرژي يادآور ميشوند كه حتي در صورت دستيابي به توافق سياسي، بازگشت كامل شرايط به وضعيت عادي لزوماً سريع نخواهد بود. به گفته آنان، زيرساختهاي انرژي، شبكه حملونقل، بيمه كشتيراني و زنجيرههاي انتقال در ماههاي اخير از فضاي بيثباتي آسيب ديدهاند و احياي كامل اعتماد در اين بخشها زمان ميبرد. در واقع، توافق سياسي ميتواند آغاز يك روند ترميم باشد، نه پايان فوري همه مشكلات. از همين رو، برخي بازيگران بازار ترجيح ميدهند در كنار استقبال از نشانههاي مثبت، همچنان رويكردي محتاطانه حفظ كنند.
در مجموع، رشد همزمان بورسهاي خليج فارس را ميتوان نشانهاي روشن از اميدواري سرمايهگذاران به كاهش تنشها و بازگشت تدريجي ثبات به اقتصاد منطقه دانست. بازارها در حال حاضر اين پيام را مخابره ميكنند كه هر اندازه ريسك درگيري كاهش يابد، مسير براي بهبود تجارت، جريان سرمايه و آرامش در بازار انرژي هموارتر خواهد شد. با اين همه، آينده اين روند همچنان به تحولات سياسي و نتيجه نهايي مذاكرات بستگي دارد. اگر گفتوگوها به توافقي عملي و پايدار منجر شود، امكان تداوم رشد در داراييهاي منطقهاي وجود خواهد داشت؛ اما در صورت بروز مانع يا تشديد دوباره اختلافها، نوسان و احتياط بار ديگر به بازارها بازخواهد گشت. فعلاً آنچه در تابلوي بورسهاي منطقه ديده ميشود، بازتاب اميدي است كه هنوز با قطعيت فاصله دارد.
