سيگنال توافق و آرامش نسبي بازارها
همزمان با افزايش گمانهزنيها درباره احتمال به نتيجه رسيدن مذاكرات ميان ايران و امريكا، نشانههايي از كاهش نسبي التهاب در بازارهاي اقتصادي ايران نيز مشاهده ميشود؛ موضوعي كه بهويژه در بازارهايي مانند طلا و ارز، بيش از ديگر حوزهها خود را نشان داده است. در روزهاي اخير و همزمان با انتشار اخبار و تحليلهايي درباره احتمال نزديك شدن دوطرف به نوعي توافق يا چارچوب سياسي جديد، بخشي از فضاي هيجاني بازار فروكش كرده و روند قيمتها در برخي حوزهها وارد مسير نزولي شده است.
همزمان با افزايش گمانهزنيها درباره احتمال به نتيجه رسيدن مذاكرات ميان ايران و امريكا، نشانههايي از كاهش نسبي التهاب در بازارهاي اقتصادي ايران نيز مشاهده ميشود؛ موضوعي كه بهويژه در بازارهايي مانند طلا و ارز، بيش از ديگر حوزهها خود را نشان داده است. در روزهاي اخير و همزمان با انتشار اخبار و تحليلهايي درباره احتمال نزديك شدن دوطرف به نوعي توافق يا چارچوب سياسي جديد، بخشي از فضاي هيجاني بازار فروكش كرده و روند قيمتها در برخي حوزهها وارد مسير نزولي شده است. بازار طلا، كه طي ماههاي گذشته تحتتأثير جنگ، نااطميناني سياسي و نوسانات ارزي با افزايش قيمت مواجه شده بود، اكنون براي چندمين روز متوالي كاهش قيمت را تجربه ميكند؛ روندي كه از ابتداي هفته آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
اين تحولات، بار ديگر نشان ميدهد كه اقتصاد ايران تا چه اندازه به فضاي سياسي و چشمانداز روابط خارجي حساس است. در ماههاي گذشته، جنگ ۳۹ روزه ميان ايران از يكسو و امريكا و اسراييل ازسوي ديگر، باعث افزايش نااطميناني در بازارها شده بود و همين مساله، انتظارات تورمي و رفتارهاي هيجاني را تشديد كرد. در چنين فضايي، بازار ارز و طلا به سرعت به تحولات سياسي واكنش نشان دادند و قيمتها در مقاطعي جهش قابلتوجهي را تجربه كردند. اما اكنون، با مطرح شدن دوباره ايده ديپلماسي و احتمال رسيدن به توافق، بخشي از نگرانيهاي بازار كاهش يافته و فعالان اقتصادي با احتياط بيشتري تحولات را دنبال ميكنند.
عصر روز شنبه -دوم خرداد- با پايان يافتن سفر هيات پاكستاني به تهران، سخنگوي وزارت امور خارجه ايران اعلام كرد: «ما در مرحله نهاييسازي اين يادداشت تفاهم هستيم؛ موضوعاتي كه در اين مرحله درباره آنها بحث ميشود، بهطور كلي بر خاتمه جنگ متمركز است.» انتشار اين خبر و اخبار مشابه آن در فضاي رسانههاي داخلي و خارجي، واكنش بازارهاي اقتصادي به دنبال داشت و با وجود تعطيلي بازارهاي جهاني، قيمت دلار در بازار آزاد و همچنين تتر در صرافيهاي ديجيتال رو به كاهش نهاد، بهطوري كه هر تتر تا ۱۶۵ هزار تومان نيز افت قيمت را تجربه كرد. دلار نيز در بازار آزاد به محدوده ۱۶۸ هزار تومان رسيد.
به دنبال اين تحولات و با وجود تثبيت قيمت هر اونس طلاي جهاني در محدوده ۴۵۱۰ دلار، روز -دوشنبه، سوم خرداد- اتحاديه طلا نرخ هر گرم طلاي ۱۸ عيار را ۱۷ ميليون و ۹۰۲ هزار تومان اعلام كرد كه نسبت به ديروز بيش از ۸۵۲ هزار تومان ريزش قيمت داشت؛ اين كاهش در طلاي ۲۴ عيار بيشتر بود و با عقبگرد يك ميليون و ۱۳۶ هزار توماني به ۲۳ ميليون و ۸۶۷ هزار تومان رسيد. در بازار سكه به دليل حبابي بودن قيمتها، ريزش نرخها شديدتر بود؛ بهطوري كه سكه تمام طرح جديد با بيش از ۸ ميليون و ۱۹۶ هزار تومان افت قيمت به ۱۸۰ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان كاهش يافت. سكه تمام طرح قديم نيز با ۸ ميليون و ۵۱۱ هزار تومان عقبگرد به قيمت ۱۷۶ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان رضايت داد.
معاملهگران تهران هر نيم سكه را سه ميليون و ۳۹۷ هزار تومان كمتر از ديروز يعني ۹۳ ميليون تومان فروختند و ربع سكه نيز با يك ميليون و ۷۸۵ هزار تومان كاهش ۵۱ ميليون تومان عرضه شد. سكه گرمي نيز از اين موج ريزشها در امان نبود و با يك ميليون و ۳۰۵ هزار تومان كاهش به ۲۶ ميليون تومان رضايت داد. كارشناسان بازار طلا چهار دليل را براي ريزش طلا عنوان ميكنند كه مهمترين آنها كاهش قيمت جهاني طلا و كاهش نرخ ارز در بازار تهران است؛ انتظار افزايش نرخ بهره امريكا و نگرانيهاي تورمي در ديگر دليل كاهش تقاضا در بازار طلا و به دنبال آن كاهش قيمتها به شمار ميرود.
در هفتههاي اخير، ايران بارها تأكيد كرده كه مسير ديپلماسي را بسته نميداند و آماده گفتوگو براي رسيدن به توافق است، اما همزمان بر يك اصل اساسي نيز پافشاري كرده؛ اينكه هر توافقي بايد مبتني بر احترام متقابل و تضمين حقوق ايران باشد. مقامهاي ايراني بارها اعلام كردهاند كه تجربههاي گذشته باعث شده تهران نسبت به توافقهاي بدون ضمانت يا توافقهايي كه حقوق و منافع كشور را تأمين نكند، نگاه محتاطانهاي داشته باشد. به همين دليل، رويكرد رسمي ايران در ماههاي اخير اين بوده كه مذاكره و توافق تنها زماني معنا دارد كه همراه با تضمين واقعي و به رسميت شناختن حقوق كشور باشد.
با اين حال، در ساعات و روزهاي اخير، فضاي سياسي تاحدي متفاوت شده و برخي اظهارنظرها، احتمال نزديكتر شدن طرفها به يك چارچوب توافق را تقويت كرده است. رييسجمهور امريكا در تازهترين مواضع خود مدعي شده كه توافق با ايران «در دسترس» قرار دارد و امكان رسيدن به يك تفاهم وجود دارد. هرچند هنوز جزييات مشخصي از اين ادعا منتشر نشده و روشن نيست منظور دقيق واشنگتن چه نوع توافقي است، اما همين موضعگيري باعث شده فضاي تحليلها و گمانهزنيها درباره آينده روابط دو كشور دوباره فعال شود.
در مقابل، ايران نيز تلاش كرده ضمن حفظ موضع اصولي خود، تصويري از آمادگي براي حلوفصل سياسي اختلافات ارايه دهد. در همين چارچوب، رييسجمهور ايران در تازهترين سخنان خود تأكيد كرده كه اگر نگراني اصلي طرفهاي مقابل، مساله بمب هستهاي است، ايران آماده است به جهان نشان دهد كه به دنبال ساخت سلاح هستهاي نيست. اين اظهارات، ازسوي بسياري از تحليلگران به عنوان پيامي سياسي در جهت كاهش تنشها و باز نگه داشتن مسير ديپلماسي ارزيابي شده است؛ پيامي كه همزمان تلاش ميكند بر حق ايران براي برخورداري از حقوق هستهاي و رد ادعاهاي مربوط به ساخت بمب تأكيد كند.
مسعود پزشكيان روز يكشنبه ۳ خرداد ماه ۱۴۰۵ در حاشيه ديدار از سازمان صدا و سيما در گفتوگويي، اعلام كرد: به تمام كاركنان و مديران صدا و سيما خسته نباشيد ميگويم، بدون شك نقشي كه صدا و سيما در حفظ حضور مردم در صحنه ايفا ميكند، نقشي تاثيرگذار است. وي، اولويت دولت را تامين معيشت مردم دانست و تصريح كرد: با وجود تمام مشكلات، پيگير مشكلات معيشتي مردم هستيم؛ مديران و مسوولان ما به صورت شبانهروزي تلاش ميكنند كه پاسخگوي نيازهاي مردم باشند. رييسجمهور درخصوص مذاكرات اخير ميان تهران و ايالاتمتحده نيز گفت: در دوران امام شهيدمان اعلام كرديم، اكنون نيز اعلام ميكنيم كه آمادگي داريم به جهان اطمينان دهيم كه به دنبال سلاح هستهاي نيستيم، به دنبال ناآرامي در منطقه نيستيم، آنكه به دنبال ناآرام كردن منطقه است، رژيم اسراييل است كه نقشه «اسراييل بزرگ» را دنبال ميكند. پزشكيان با تاكيد بر اينكه اسراييل به طرق مختلف به دنبال زنده نگه داشتن جنگ و ناآرامي در منطقه است، خاطرنشان كرد: ما و مذاكرهكنندگان به هيچوجه از عزت و سربلندي كشور كوتاه نخواهيم آمد وي همچنين خطاب به ملت ايران، گفت: قدردان صرفهجوييهاي شما هستيم، ما بايد درخصوص سوخت و انرژي به بهرهوري بيانديشيم، هر كس كمي صرفهجويي كند، هيچ كس با مشكل مواجه نخواهد شد.
اهميت اين تحولات زماني بيشتر آشكار ميشود كه بدانيم بخش مهمي از نوسانات اقتصادي ماههاي اخير، ناشي از فضاي نااطميناني سياسي بوده است. در اقتصاد ايران، بازارها نهفقط به شاخصهاي اقتصادي، بلكه به اخبار و سيگنالهاي سياسي نيز واكنش فوري نشان ميدهند. به همين دليل، هر نشانهاي از كاهش تنش يا احتمال توافق، ميتواند مستقيماً بر انتظارات تورمي، رفتار سرمايهگذاران و روند قيمتها اثر بگذارد. كاهش قيمت طلا در روزهاي اخير نيز تا حد زيادي در همين چارچوب تحليل ميشود؛ چراكه بخشي از سرمايههايي كه در ماههاي گذشته به سمت بازارهاي امن حركت كرده بودند، اكنون با احتياط بيشتري رفتار ميكنند.
كارشناسان اقتصادي معتقدند اگر مسير مذاكرات به شكل جديتري ادامه پيدا كند و چشمانداز توافق تقويت شود، احتمال كاهش بيشتر التهاب در بازارها وجود دارد. با اين حال، بسياري از آنان هشدار ميدهند كه بازار همچنان نسبت به آينده محتاط است و تا زماني كه نشانههاي قطعيتر و توافقهاي عملي مشاهده نشود، نميتوان از بازگشت كامل ثبات سخن گفت. تجربه سالهاي گذشته نيز نشان داده كه بازار ايران به سرعت نسبت به تحولات سياسي واكنش نشان ميدهد، اما پايداري اين واكنشها، به ميزان واقعي بودن تغييرات سياسي و اقتصادي وابسته است.
در مجموع، آنچه امروز در فضاي اقتصادي و سياسي ايران مشاهده ميشود، تركيبي از احتياط، اميد و انتظار است. از يكسو، ايران تأكيد ميكند كه تنها در صورت تضمين حقوق خود وارد توافق خواهد شد و ازسوي ديگر، نشانههايي از فعالتر شدن مسير ديپلماسي ديده ميشود. همزمان، بازارها نيز به اين تحولات واكنش نشان دادهاند و بخشي از التهاب ماههاي گذشته كاهش يافته است. اكنون نگاهها به آينده مذاكرات دوخته شده؛ آيندهاي كه ميتواند نهتنها بر روابط سياسي منطقه، بلكه بر وضعيت اقتصاد و بازارهاي ايران نيز تأثير تعيينكنندهاي بگذارد.
در كنار اين تحولات، برخي تحليلگران معتقدند فضاي جديد ايجادشده ميتواند بر انتظارات عمومي در جامعه نيز اثرگذار باشد. در ماههاي گذشته، همزمان با جنگ و افزايش تنشهاي منطقهاي، نگراني نسبت به آينده اقتصادي باعث شده بود بخشي از مردم براي حفظ ارزش داراييهاي خود به بازارهايي مانند طلا و ارز روي بياورند. همين مساله به افزايش تقاضا و رشد قيمتها در اين بازارها دامن زد. اما اكنون، با مطرح شدن دوباره احتمال توافق و كاهش نسبي فضاي تقابل، بخشي از اين نگرانيها تعديل شده و بازارها نيز واكنش آرامتري از خود نشان ميدهند.
از نگاه كارشناسان، مساله مهم در شرايط فعلي آن است كه آيا سيگنالهاي مثبت سياسي ميتواند به يك روند پايدار تبديل شود يا نه. بسياري معتقدند اگر مذاكرات وارد مرحله جديتر شود و دو طرف بتوانند به چارچوبي مشخص براي ادامه گفتوگوها برسند، امكان كاهش بيشتر نوسانات اقتصادي و حتي بهبود نسبي فضاي سرمايهگذاري در ايران وجود خواهد داشت. در مقابل، هرگونه توقف در روند مذاكرات يا بازگشت تنشها ميتواند دوباره فضاي هيجاني را به بازارها بازگرداند.
همزمان، برخي تحليلگران سياسي تأكيد ميكنند كه مواضع اخير ايران، بهويژه تأكيد بر آمادگي براي اثبات صلحآميز بودن برنامه هستهاي، تلاشي براي نشان دادن رويكرد مسوولانه تهران در عرصه بينالمللي است؛ رويكردي كه در عين حفظ خطوط قرمز و حقوق كشور، ميخواهد مسير ديپلماسي را نيز باز نگه دارد. به همين دليل، هفتههاي آينده ميتواند براي سرنوشت مذاكرات و همچنين وضعيت اقتصادي و رواني بازارهاي ايران، دورهاي تعيينكننده و حساس باشد.
