۳۵ هزار ساختمان با «بمب ساعتي» در نما
تهران، سالهاست كه با بحران ساختمانهاي ناايمن دستوپنجه نرم ميكند؛ از پلاسكو گرفته تا گاندي و پاساژ ارغوان. اما حالا يك آمار تازه، ابعاد نگرانكنندهتري از اين بحران را آشكار كرده است؛ بيش از ۳۵ هزار ساختمان در پايتخت داراي نماي كامپوزيت غيراستاندارد هستند؛ نماهايي كه در صورت وقوع آتشسوزي ميتوانند ظرف چند دقيقه، يك ساختمان را به جهنمي شعلهور تبديل كنند.
تهران، سالهاست كه با بحران ساختمانهاي ناايمن دستوپنجه نرم ميكند؛ از پلاسكو گرفته تا گاندي و پاساژ ارغوان. اما حالا يك آمار تازه، ابعاد نگرانكنندهتري از اين بحران را آشكار كرده است؛ بيش از ۳۵ هزار ساختمان در پايتخت داراي نماي كامپوزيت غيراستاندارد هستند؛ نماهايي كه در صورت وقوع آتشسوزي ميتوانند ظرف چند دقيقه، يك ساختمان را به جهنمي شعلهور تبديل كنند. مهدي بابايي، رييس كميته ايمني شوراي شهر تهران، با هشدار درباره اين وضعيت گفت: موضوع كامپوزيتهاي غيراستاندارد و اشتعالپذير، يكي از نگرانيهاي مهم در حوزه ايمني حريق ساختمانهاست. اين هشدار در حالي مطرح ميشود كه تهران هنوز خاطره آتشسوزيهاي بزرگ سالهاي اخير را فراموش نكرده؛ حوادثي كه در بسياري از آنها، نماي ساختمان نقشي تعيينكننده در گسترش آتش داشته است.
وقتي نماي ساختمان به سوخت حريق تبديل ميشود
در نگاه اول، نماهاي كامپوزيت فقط بخشي از طراحي مدرن ساختمانها بهنظر ميرسند؛ ورقهايي براق و سبك كه طي دو دهه گذشته چهره بسياري از برجها، پاساژها و مجتمعهاي اداري تهران را تغيير دادهاند. اما پشت اين ظاهر مدرن، خطري جدي پنهان شده است. بابايي با اشاره به حادثه بيمارستان گاندي تأكيد ميكند: در حادثه حريق بيمارستان گاندي نيز توسعه آتشسوزي دقيقا به دليل همين نماهاي كامپوزيت رخ داد. او توضيح ميدهد: البته خود نماي كامپوزيت شايد علت اصلي حريق نباشد، اما به دليل اشتعالپذيري بالا، آتش را با سرعت زيادي گسترش ميدهد و در بسياري از مواقع اقدامات آتشنشاني براي اطفاي حريق چندان موثر واقع نميشود. واقعيت اين است كه بخش قابل توجهي از نماهاي كامپوزيتي قديمي، داراي هستهاي پلاستيكي و قابل اشتعال هستند. اين هستهها هنگام مواجهه با حرارت شديد، شعلهور ميشوند و آتش را با سرعتي غيرقابل كنترل به طبقات بالاتر منتقل ميكنند.
به همين دليل است كه در بسياري از حوادث، آتشسوزي محدود اوليه، ظرف چند دقيقه به بحراني بزرگ تبديل ميشود.
تبِ نماي كامپوزيت در سالهاي ساختوساز شتابزده
براي فهم ابعاد اين بحران بايد به سالهايي بازگشت كه تهران در تب برجسازي و نوسازي ميسوخت. در دهه ۸۰ و اوايل دهه ۹۰، نماي كامپوزيت به يكي از محبوبترين مصالح ساختماني تبديل شد. ظاهر مدرن، وزن سبك، سرعت اجراي بالا و هزينه كمتر، باعث شد هزاران ساختمان در تهران با اين صفحات پوشانده شوند. بسياري از سازندگان، كامپوزيت را نماد معماري مدرن ميدانستند و استفاده از آن بهنوعي نشانه لوكس بودن ساختمان تلقي ميشد. اما مشكل از جايي آغاز شد كه بخش زيادي از اين مصالح، استاندارد ايمني لازم را نداشتند.در آن سالها نظارت دقيقي بر كيفيت متريال مصرفي وجود نداشت و بسياري از ساختمانها با كامپوزيتهايي ساخته شدند كه در برابر حريق، عملكرد بسيار خطرناكي داشتند.
ممنوعيت از سال ۹۵ اما تهران هنوز پر از نماهاي خطرناك است
افزايش نگرانيها درباره خطر اين نماها، سرانجام باعث شد از سال ۱۳۹۵ استفاده از كامپوزيتهاي غيراستاندارد در تهران ممنوع شود. بابايي در اين باره ميگويد: بر همين اساس و با توجه به اين دغدغه جدي، از سال ۱۳۹۵ استفاده از نماهاي كامپوزيت غيراستاندارد و اشتعالپذير در شهر تهران ممنوع شده است و اغلب مواردي كه امروز دچار حريق ميشوند مربوط به ساختمانهايي است كه پيش از اين، سالها از اين نماها استفاده كردهاند. اما مساله اصلي، ساختمانهايي هستند كه قبل از اين ممنوعيت ساخته شدهاند؛ ساختمانهايي كه اكنون تعدادشان به بيش از ۳۵ هزار مورد رسيده است. اين يعني هزاران مجتمع تجاري، اداري و مسكوني در تهران همچنان با نماهايي فعاليت ميكنند كه در صورت وقوع آتشسوزي، ميتوانند به فاجعهاي شهري تبديل شوند.
بمب ساعتي در خيابانهاي تهران
رييس كميته ايمني شوراي شهر تهران، توصيف تندي درباره اين ساختمانها به كار ميبرد؛ توصيفي كه بيش از هر چيز، عمق نگراني مديريت شهري را نشان ميدهد.
او ميگويد: واقعيت اين است كه اين نماهاي كامپوزيت غيراستاندارد مانند بمب ساعتي هستند. بابايي با اشاره به حادثه پاساژ ارغوان نيز هشدار ميدهد: حادثه آتشسوزي پاساژ ارغوان نيز نشان داد كه چنين حوادثي ميتواند خسارات سنگين مادي و انساني به همراه داشته باشد و شوك بزرگي به حوزه ايمني وارد كند. اين تعبير «بمب ساعتي» بيراه نيست. در شهري متراكم مانند تهران، آتشسوزي يك ساختمان بلندمرتبه ميتواند به ساختمانهاي اطراف نيز سرايت كند و دامنه بحران را گسترش دهد.
علاءالدين؛ نمونهاي از اصلاح اجباري نما
با وجود همه نگرانيها، مسوولان شهري تأكيد ميكنند كه همه نماهاي كامپوزيتي خطرناك نيستند. رييس كميته ايمني شوراي شهر تهران ميگويد: كامپوزيتهاي استانداردي كه غيرقابل اشتعال هستند، اجازه استفاده دارند. بابايي براي توضيح اين موضوع به ساختمان علاءالدين اشاره ميكند: براي نمونه در ساختمان مجتمع تجاري علاءالدين كه بخشي از نماي آن دچار حريق شد، شهرداري با پيگيري مستمر مالك را ملزم به اصلاح نما كرد و اكنون نماي استاندارد در اين ساختمان مورد استفاده قرار گرفته است. به گفته او نماي فعلي ساختمان علاءالدين غيراستاندارد نيست و استانداردهاي لازم را از وزارت صمت دريافت كرده است. تنها در چنين شرايطي اجازه استفاده از نماي كامپوزيت داده ميشود و در غير اين صورت استفاده از آن كاملا ممنوع است. اين تجربه نشان ميدهد كه اصلاح نماهاي پرخطر ممكن است، اما اجراي آن نيازمند فشار قانوني و پيگيري مستمر است.
اخطار براي هزاران ساختمان ناايمن
رييس كميته ايمني شوراي شهر تهران ميگويد روند شناسايي و اخطار به ساختمانهاي پرخطر آغاز شده و مالكان موظف به ايمنسازي هستند. بابايي در اين باره توضيح ميدهد: يكي از دستوركارهاي كميته ايمني شوراي شهر تهران در مناطق و نواحي مختلف شهر، اخطار به ساختمانهاي قديمي داراي نماي كامپوزيت غيراستاندارد است تا مالكان هرچه سريعتر نسبت به اصلاح نما اقدام كنند. او همچنين درباره وضعيت ساختمانهايي كه پيش از سال ۹۵ ساخته شدهاند، ميگويد: اخطار لازم داده شده و اين ساختمانها جزو ساختمانهاي ناايمن شناسايي ميشود، اخطار لازم براي تعويض كردن نما به مالكين داده شده است و اخطار صادر ميشود و اين ساختمانها جزو ليست ساختمانهاي ناايمن آمده است و بيش از ۳۵ هزار مورد است.اما واقعيت اين است كه فاصله زيادي ميان اخطار و اقدام عملي وجود دارد.
هزينههاي ميلياردي و مقاومت مالكان
يكي از مهمترين موانع اصلاح نماها، هزينه بالاي اين پروژههاست. تعويض كامل نماي يك برج يا مجتمع تجاري، ميلياردها تومان هزينه دارد و بسياري از مالكان حاضر به پذيرش آن نيستند. در برخي ساختمانها نيز تعدد مالكان، روند تصميمگيري را پيچيدهتر كرده است. بسياري از مجتمعهاي تجاري تهران داراي دهها مالك هستند و رسيدن به توافق براي پرداخت هزينههاي اصلاح نما، فرآيندي زمانبر و دشوار است.همين مساله باعث شده روند ايمنسازي ساختمانها بسيار كند پيش برود.
وقفهاي به نام شرايط جنگي
بابايي در بخش ديگري از اظهاراتش به توقف موقت برخي پيگيريها اشاره ميكند و ميگويد: شرايط جنگي اخير باعث شد بخشي از اين پيگيريها با وقفه مواجه شود، اما اكنون كه در شرايط آتشبس قرار داريم و جنگي در جريان نيست، روند پيگيريها مجددا آغاز خواهد شد تا مالكان به صورت ويژه ملزم به ايمنسازي شوند. اين اظهارات نشان ميدهد كه مديريت شهري قصد دارد دوباره موضوع ساختمانهاي ناايمن را در اولويت قرار دهد؛ هرچند بسياري معتقدند بدون ضمانت اجرايي قوي، اين هشدارها تأثير چنداني نخواهد داشت.
تهران؛ شهري كه با خطر زندگي ميكند
تهران امروز فقط با بحران نماهاي اشتعالپذير مواجه نيست؛ بلكه مجموعهاي از مشكلات ايمني، از ساختمانهاي فرسوده گرفته تا معابر باريك و زيرساختهاي قديمي، اين كلانشهر را به شهري پرريسك تبديل كرده است. در چنين شرايطي، نماي ساختمان ديگر صرفاً يك مساله معماري نيست؛ مسالهاي مستقيم درباره جان انسانهاست. حوادثي مانند پلاسكو، گاندي و ارغوان نشان دادهاند كه بيتوجهي به هشدارهاي ايمني، ميتواند فجايعي جبرانناپذير رقم بزند. بابايي هشدار ميدهد: هرگونه قصور در اين زمينه ميتواند منجر به فجايعي غير قابل جبران شود. هشداري كه شايد امروز فقط يك جمله بهنظر برسد، اما در شهري با ۳۵ هزار ساختمان داراي نماي ناايمن، ميتواند تصويري از يك بحران واقعي و نزديك باشد.
