كاخ سفيد در بنبست تهران
در نخستين دقايق از بامداد سه شنبه رييسجمهور امريكا بار ديگر با يك ادعاي عجيب خبرساز شد. دونالد ترامپ دوشنبه شب براي چندمين بار حمله نظامي خود خوانده عليه ايران را لغو كرد و اينبار مدعي شد كه اين تصميم را به درخواست سران عربستان، امارات متحده عربي و قطر تحت عنوان اينكه مذاكرات بهطور جدي با ايران در جريان است متوقف كرده است.
در نخستين دقايق از بامداد سه شنبه رييسجمهور امريكا بار ديگر با يك ادعاي عجيب خبرساز شد. دونالد ترامپ دوشنبه شب براي چندمين بار حمله نظامي خود خوانده عليه ايران را لغو كرد و اينبار مدعي شد كه اين تصميم را به درخواست سران عربستان، امارات متحده عربي و قطر تحت عنوان اينكه مذاكرات بهطور جدي با ايران در جريان است متوقف كرده است. رييسجمهور امريكا در توجيه عقبنشيني خود ادعا كرد: تميم بن حمد آل ثاني، امير قطر، محمد بن سلمان آل سعود، وليعهد عربستان سعودي و محمد بن زايد آل نهيان، رييس امارات متحده عربي، از من خواستهاند كه «حمله نظامي برنامهريزي» شدهمان به جمهوري اسلامي ايران را كه قرار بود فردا انجام شود، به تعويق بيندازم، چراكه مذاكرات جدي در حال انجام است. وي افزود: به نظر آنها، به عنوان رهبران و متحدان بزرگ، توافقي حاصل خواهد شد كه براي ايالات متحده امريكا و همچنين همه كشورهاي غرب آسيا و فراتر از آن بسيار قابل قبول خواهد بود. رييسجمهور امريكا در ادامه و در حالي كه ايران اعلام كرده در اين مرحله درباره موضوع هستهاي مذاكره نميكند، مدعي شد كه توافق احتمالي با ايران شامل عدم دستيابي ايران به سلاح هستهاي خواهد بود. ترامپ در حالي اين ادعا را مطرح كرد كه از اساس مشخص نيست ايده حمله به ايران چه قدر جدي بوده و اعراب چه قدر در اين حوزه مشاركت داشتهاند. در همين راستا، نشريه امريكايي «والاستريتژورنال» در تازهترين مطلب خود، با اشاره به ادعاي ترامپ مبني بر «درخواست رهبران كشورهاي منطقه» به عنوان علت عقبنشيني، به نقل از منابعي در كشورهاي عربي خليج فارس نوشت: «اين كشورها اساسا از هرگونه برنامه براي حمله فوري به ايران بياطلاع بودهاند.» همزمان، نشريه امريكايي «نيويوركتايمز» نيز به نقل از منابعي در پنتاگون، علت واقعي عقبنشيني رييسجمهور امريكا را «آمادگي بالاي ايران براي مقابله با هرگونه حمله جديد امريكا و افزايش شديد سطح خطر براي عمليات هوايي در مرزهاي ايران» معرفي كرد. يك مقام نظامي امريكايي در اين باره به نيويوركتايمز گفت: «فرماندهان ايراني، الگوهاي پرواز جتهاي جنگنده و بمبافكنهاي امريكايي را به دقت بررسي كرده و به الگوي درستي از آنها رسيدهاند؛ به طوري كه سرنگوني جت اف-۱۵اي و آتشسوزي يك جنگنده اف-۳۵ نشان ميدهد تاكتيكهاي پروازي امريكا بيش از حد قابل پيشبيني شدهاند و اين امر به ايران اجازه ميدهد با توانايي و پيشبيني بيشتري در برابر آنها دفاع كند.» صرفنظر از علل فني اين عقبنشيني، به اذعان كارشناسان بينالمللي، توسل رييسجمهور امريكا به بهانههاي واقعي يا واهي همچون «درخواست كشورهاي منطقه» پيامدهاي راهبردي مهمي به همراه دارد. «دني سيتريونوويچ» تحليلگر برجسته مسائل غرب آسيا، در اين رابطه تاكيد كرد: «عقبنشيني رييسجمهور امريكا از حملات ادعايي عليه ايران به بهانه درخواست كشورهاي منطقه، نشانهاي آشكار از ايجاد يك بازدارندگي موفق از سوي ايران در برابر كشورهاي حوزه خليج فارس است؛ چراكه اين كشورها به اين درك رسيدهاند كه نه توان خودشان و نه توان امريكا، قادر به جلوگيري كامل از پاسخ دفاعي ايران نيست.» چنين فضايي به نظر ميرسد بيش از آنكه ايده ترامپ براي قدرت مند نشان دادن خود را اجرايي كند به ايجاد ضعف در ساختار تصميمگيري كاخ سفيد منجر ميشود. آسوشيتدپرس در گزارشي تصريح ميكند هر چند ايران در جريان جنگ رمضان هدف حملات فراوان دشمن امريكايي- صهيونيستي قرار گرفت و مقامهايش در نتيجه حملات تروريستي در ضمن اين جنگ به شهادت رسيدند «هيچ شواهد و قرايني نيست كه نشان دهد ايران قرار است درخواستهاي ترامپ را برآورده كند و در واقع از خيلي وقت پيش بسياري از اين درخواستها را رد كرده بود. در حقيقت تهران همچنان بر مواضعش ايستاده است.» به نوشته اين رسانه همين ايستادگي ايران بوده كه موجب شده ترامپ همچنان نتواند به اهداف اصلي خود برسد؛ ايران موافقتي با كنار گذاشتن برنامه هستهاي يا توسعه موشكهاي بالستيكش يا دست برداشتن از حمايت از نيروهاي مقاومت در منطقه از جمله در غزه، عراق، لبنان و يمن نكرده است. نكته كليدي در اين رويارويي، اهرم فشار ايران بر تنگه هرمز، شاهراه حياتي انتقال نفت و محصولات شيميايي در جهان است. در حالي كه ارتش امريكا بنادر ايران را محاصره كرده، تسلط ايران بر اين آبراهه راهبردي موجب نوسانات شديد در بازار جهاني انرژي و افزايش قيمت بنزين در امريكا شده است. اين امر به مصرفكنندگان امريكايي آسيب زده و به مشكلي بالقوه براي حزب جمهوريخواه با نزديك شدن به موعد برگزاري انتخابات مياندورهاي كنگره در ماه نوامبر تبديل شده. نظرسنجيها نشان ميدهند كه محبوبيت ترامپ در زمينه اقتصاد بهشدت كاهش يافته است. به گفته تحليلگران، راهبرد فشار حداكثري ترامپ كه در ونزوئلا و كوبا جواب داد، در ايران به دليل برگ برنده تنگه هرمز كارساز نبوده است. در همين زمينه، علي واعظ، مدير بخش ايران در گروه بينالمللي بحران كه سالها شاهد ديپلماسي بيثمر ميان واشنگتن و تهران بوده، بر اين باور است كه هيچيك از اين دشمنان ديرينه خود را در اين مناقشه اخير شكستخورده نميبينند. ايران همچنان از پذيرش محدوديتهاي فراتر از توافق برجام، كه ترامپ آن را «بدترين توافق» خواند و از آن خارج شد، خودداري ميكند. مقامات ايراني در واكنش به تهديدات اخير ترامپ، قاطعانه اعلام كردهاند كه «انگشت نيروهاي مسلح ما بر ماشه است، در حالي كه ديپلماسي نيز ادامه دارد.» كاخ سفيد نيز با دفاع از رويكرد ترامپ مدعي است كه «همه برگهاي برنده در دست اوست» اما واقعيت ميداني نشان ميدهد كه اهداف اعلامشده واشنگتن، يعني توقف برنامه هستهاي و موشكي ايران و قطع حمايت از گروههاي مقاومت، همچنان محقق نشده باقي مانده است. همچنين «ديويد شنكر» معاون وزير امور خارجه اسبق امريكا در امور خاور ميانه كه در دولت اول دونالد ترامپ خدمت كرده و اكنون عضو و كارشناس انستيتوي سياست خاور نزديك واشنگتن است با توصيف وضعيت فعلي به عنوان «بنبست» تصريح ميدارد ترامپ به احتمال زياد درباره بازگشت به يك درگيري نظامي تمامعيار «ترديد» دارد و يكي از دلايل اصلي آن، نگراني متحدان عرب امريكا در خليج فارس از واكنش تلافيجويانه ايران و پيامدهاي سياسي نوسانات بازار انرژي در داخل ايالات متحده است. همزمان به نظر ميرسد كه هزينههاي جنگ با ايران نيز بسيار از براوردهاي ابتدايي ترامپ بيشتر بوده است. پورتال «ردياب هزينههاي جنگ عليه ايران» بر اساس گزارش پنتاگون براي كنگره امريكا در ۱۰ مارس كه طي آن مقامات ادعا كردند، واشنگتن در ۶ روز اول جنگ در غرب آسيا ۱۱.۳ ميليارد دلار هزينه كرده است و قصد دارد براي هر روز بعدي درگيري، يك ميليارد دلار ديگر نيز هزينه كند، اعلام كرد كه هزينههاي ايالات متحده براي اين جنگ تاكنون از ۸۵ ميليارد دلار فراتر رفته است. طبق اين گزارش، كل مبلغ هزينه شده تقريبا سه برابر بيشتر از تخميني است كه قبلا توسط «جولز هرست» معاون موقت وزير ارتش ايالات متحده در مديريت مالي برآورد شده بود. او در جلسات استماع كميته تخصيص بودجه مجلس نمايندگان امريكا اظهار داشت كه واشنگتن حدود ۲۹ ميليارد دلار براي عمليات نظامي عليه ايران هزينه كرده است. ايالات متحده و رژيم صهيونيستي در ۲۸ فوريه جنگ متجاوزانهاي را عليه ايران آغاز كردند كه به گفته تهران در طول ۴۰ روز جنگ، ۳۳۷۵ ايراني در نتيجه حملات امريكا و صهيونيستها به شهادت رسيدند. سپس رييسجمهور امريكا در ۷ آوريل، آتشبس ۲ هفتهاي با جمهوري اسلامي اعلام كرد. در ۱۱ آوريل، تهران و واشنگتن در اسلامآباد، پايتخت پاكستان مذاكراتي برگزار كردند اما طرفين به دليل برخي اختلافات فعلا نتوانستند به توافقي براي حل و فصل بلندمدت درگيري دست يابند. همزمان «خواجه محمد آصف» وزير دفاع پاكستان روز دوشنبه گفت كه «حس دروني» او اين است كه جنگ ايران از سر گرفته نخواهد شد و دليل آن را مخالفتهاي داخلي در ايالات متحده با درگيري مستقيم در خاورميانه اشاره كرد. پاكستان در مدت آتشبس در جنگ ميان امريكا و ايران ميانجي مذاكرات ۲ طرف بوده است. دور اول اين مذاكرات براي پايان دادن به جنگ در ۲۳ فروردين بينتيجه ماند. روند ديپلماسي ميان تهران و واشنگتن با ميانجيگري پاكستان پس از بينتيجه ماندن دور اول مذاكرات در قالب تبادل پيشنهادات ادامه داشته است. اين تبادلات براي دستيابي به يك چارچوب مذاكراتي تاكنون بينتيجه بوده است. تهران تاكيد دارد كه توافقي اوليه براي خاتمه جنگ در تمامي جبههها، مساله رفع تحريمها، جبران خسارت ايران و مساله بازگشايي تنگه هرمز انجام شود. طبق پيشنهاد ايران، بعد از پايان جنگ نيز به مساله برنامه هستهاي ايران با برخورداري آن از حق مشروع غنيسازي براي اهداف صلحآميز در يك فرصت مذاكراتي در بازه زماني مشخص رسيدگي ميشود. اين در حالي است كه «دونالد ترامپ» رييسجمهور امريكا مدعي شده توافق احتمالي با ايران شامل عدم دستيابي ايران به سلاح هستهاي خواهد بود و تهديد به ازسرگيري حملات نظامي عليه ايران در صورت نبود يك توافق كرده است. اين وضعيت نامشخص و سردرگمي به نظر ميرسد كه در روزهاي آينده نيز ادامه خواهد داشت زيرا مقامات ايراني به صراحت اعلام كردهاند كه همزمان با آمادگي براي گفتوگوهايي عادلانه در برابر هر حمله نظامي نيز با تمام توان دفاع خواهند كرد.
