اهميت تامين انرژي
امنيت تامين انرژي از مهمترين موضوعاتي است كه در همه كشورها بهطور مستقيم با امنيت ملي گره خورده است. با اين حال، مساله اصلي در اقتصاد انرژي ايران به ساختارهاي رانتي و سياستهاي غيرشفاف كه از ديرباز وجود داشته، بازميگردد.
امنيت تامين انرژي از مهمترين موضوعاتي است كه در همه كشورها بهطور مستقيم با امنيت ملي گره خورده است. با اين حال، مساله اصلي در اقتصاد انرژي ايران به ساختارهاي رانتي و سياستهاي غيرشفاف كه از ديرباز وجود داشته، بازميگردد. در حال حاضر مولفههاي اصلي اقتصاد انرژي از جمله قيمت سوخت، خوراك و هزينه توليد برق از شفافيت و ثبات لازم برخوردار نيست و همين مساله موجب شده اقتصاد انرژي در كشور از پيشبينيپذيري فاصله بگيرد.
بورس ذاتا بستري براي كشف قيمت و شفافيت است و اگر سياستهاي دستوري و مداخلههاي دولتي بر بازار به مرور جاي خود را به سازوكارهاي شفاف و رسمي دهد، بورس انرژي در اين مسير ميتواند نقش مهمي ايفا كند. در بسياري از كشورهاي دنيا، بورسهاي انرژي با استفاده از ابزارهاي متنوع مالي توانستهاند سرمايههاي قابل توجهي را براي توسعه زيرساختهاي انرژي جذب كنند. در ايران نيز اين ظرفيت وجود دارد، اما نبود ثبات در سياستگذاريها و عدم پيشبينيپذيري قيمتها، مانعي براي ورود سرمايهگذاران محسوب ميشود.
اين مساله باعث شده امكان استفاده گسترده از ابزارهاي مالي بازار سرمايه براي توسعه پروژههاي انرژي فراهم نشود؛ در حالي كه پروژههاي نيروگاهي و زيرساختهاي انرژي به دليل برخورداري از داراييهاي قابل اتكا، ظرفيت مناسبي براي جذب سرمايه دارند. در بخش انرژيهاي تجديدپذير به دليل آزادي بيشتر در كشف قيمت و وابستگي كمتر به سياستهاي دستوري، امكان استفاده از ابزارهاي نوين مالي بيشتر وجود دارد. براي نمونه، مدل سرمايهگذاري جمعي يا «كرادفاندينگ» ميتواند يكي از روشهاي مناسب براي تامين مالي نيروگاههاي كوچك و متوسط باشد و حتي نمونههايي از آن در كشور تجربه شده است.
تكونايز كردن انرژي نيز يك گزينه است. در اين مدل ميتوان هم دارايي نيروگاه و هم محصول توليدي آن را به واحدهاي قابل معامله تبديل كرد. در اين صورت امكان پيشفروش انرژي و تامين منابع مالي براي احداث نيروگاهها فراهم ميشود و سرمايهگذاران نيز ميتوانند در زمان مناسب از محل فروش اين داراييها منتفع شوند. ابزارهايي مانند گواهي توليد انرژي تجديدپذير يا REC نيز قابليت خريد و فروش دارند و ميتوانند به عنوان دارايي قابل معامله در بازار انرژي مورد استفاده قرار گيرند. در بسياري از كشورهاي جهان، اقتصاد انرژي بر پايه رقابت و مكانيزم بازار اداره ميشود و به همين دليل تنوع ابزارهاي مالي در اين حوزه بسيار گسترده است. اما در ايران، بهويژه در بخش نيروگاههاي حرارتي، قيمت برق و سوخت بر اساس واقعيتهاي اقتصادي تعيين نميشود و همين مساله موجب شكلگيري رانت در اين حوزه شده است؛ البته همين موضوع نشان ميدهد بورس انرژي در آينده پتانسيل بالايي براي توسعه دارد.
