وام بانكي به پشتوانه پرتفوي بورسي

بيش از 70 روز از تعطيلي بازار سهام مي‌گذرد و قرار است‌ر وز سه‌شنبه ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵بازگشايي شود. علت اصلي بسته بودن بازار صيانت از سرمايه، سرمايه‌گذاران و جلوگيري از سقوط ادامه‌دار بورس بود.  شايد در نگاه اول سازمان بورس و شوراي عالي بورس بهترين تصميم را براي بازار گرفته باشند، اما مساله اساسي ادامه‌دار بودن اين تصميم است. جنگ رمضان حدود 40 روز به طول انجاميد. اكنون در دوره آتش بس هستيم و بازار بيش از 70 روز است كه تعطيلي ادامه‌دار را تجربه مي‌كند. موضوع اساسي اينجاست كه ادامه‌دار بودن اين وضعيت به امنيت سرمايه‌گذاري در بازار سرمايه آسيب جدي وارد كرده است؛ چراكه با توجه به شرايط جنگي، تعديل‌ها و نبود نقدينگي بسياري از سرمايه‌گذاران به پول نقد نياز دارند و بسته بودن بازار مساوي با عدم دسترسي به نقدينگي است. حال در چنين شرايطي پرداخت وام ۲۰۰ ميليون توماني به سهامداران با وثيقه سهام آغاز شده است. بر اساس اين طرح، سهامداران مي‌توانند بدون نياز به ارايه چك يا سفته و تنها با توثيق سهام موجود در پرتفوي خود، تا سقف ۲۰۰ ميليون تومان تسهيلات دريافت كنند. اين اقدام در شرايطي اجرا مي‌شود كه بازار سرمايه در ماه‌هاي اخير با كاهش نقدشوندگي و محدوديت در معاملات مواجه بوده و بسياري از سرمايه‌گذاران خرد براي تامين نقدينگي با مشكل روبرو شده‌اند. هدف اصلي از اجراي اين طرح، كمك به سهامداراني عنوان شده كه به‌ويژه در ماه‌هاي اخير از اعتبار خريد سهام استفاده كرده‌اند و همزمان با توقف يا محدود شدن معاملات در برخي مقاطع زماني، امكان فروش دارايي‌هاي خود و تامين نقدينگي مورد نياز را نداشته‌اند.  به عقيده كارشناسان، اجراي چنين طرحي مي‌تواند تا حدي فشار فروش را در زمان بازگشايي بازار كاهش دهد و به نوعي شرايط بهتر براي مديريت نقدينگي سرمايه‌گذاران فراهم كند.

    وام 200 ميليوني با بورس

در اين طرح، سهامداران حقيقي كه دارايي بورسي با ارزش كافي دارند، مي‌توانند با وثيقه قرار دادن بخشي از سهام خود در بانك، تسهيلات بانكي دريافت كنند. سازوكار طرح به اين صورت است كه ارزش دارايي بورسي سهامدار به عنوان مبناي تعيين ميزان تسهيلات در نظر گرفته مي‌شود.  براي نمونه، اگر ارزش پرتفوي يك سرمايه‌گذار حدود ۴۰۰ ميليون تومان باشد، امكان دريافت وام تا سقف ۲۰۰ ميليون تومان براي او فراهم خواهد بود. البته حتي در صورتي كه ارزش دارايي‌هاي بورسي فرد بيشتر از اين ميزان باشد، سقف تسهيلات قابل پرداخت همچنان ۲۰۰ ميليون تومان تعيين شده است.  يكي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين طرح، حذف ضمانت وام است، به بيان ساده‌تر براي دريافت اين وام لازم به ارايه چك يا سفته نيست.در واقع سهام موجود در سبد دارايي سهامدار به عنوان وثيقه نزد بانك قرار مي‌گيرد و اين موضوع روند دريافت وام را براي سرمايه‌گذاران ساده‌تر مي‌كند. در چارچوب اين سازوكار، بانك عامل مي‌تواند تا دو برابر مبلغ تسهيلات، بخشي از سهام متقاضي را براي ضمانت انتخاب كند تا در صورت كاهش ارزش سهام، ريسك نيز مديريت شود. بر اساس اعلام مسوولان، تنها چند بانك كشور مسوول اجراي اين طرح خواهند بود. بانك‌هاي صادرات، ملت، تجارت، رفاه و پست‌بانك از جمله بانك‌هايي هستند كه فرآيند پرداخت اين تسهيلات را بر عهده دارند. انتخاب بانك عامل نيز به صورت سيستمي و بر اساس ضوابط تعيين‌شده از سوي وزارت امور اقتصادي و دارايي انجام خواهد شد. متقاضيان براي دريافت اين تسهيلات بايد نزد بانك عامل حساب فعال داشته باشند و در صورت نداشتن حساب، نسبت به افتتاح آن اقدام كنند.

    مراحل ثبت نام وام بورسي

فرآيند ثبت‌نام براي دريافت اين تسهيلات از طريق سامانه ذي‌نفعان بازار سرمايه كه با نام سامانه «دارا» يا DDN شناخته مي‌شود انجام خواهد شد. سهامداران با مراجعه به اين سامانه مي‌توانند درخواست خود را ثبت كنند و پس از بررسي شرايط و تاييد اطلاعات، مراحل دريافت تسهيلات را از طريق بانك عامل ادامه دهند. اين تسهيلات صرفاً به سهامداران حقيقي و خرد تعلق مي‌گيرد و اشخاص حقوقي امكان استفاده از آن را نخواهند داشت. براي استفاده از اين طرح، متقاضيان بايد شرايط خاص را داشته باشند. نخستين شرط اين است كه فرد متقاضي حداقل ۱۸ سال سن داشته باشد. همچنين ثبت‌نام در سامانه سجام و انجام فرآيند احراز هويت نيز از الزامات اصلي براي دريافت اين تسهيلات محسوب مي‌شود. اين موضوع به دليل ارتباط مستقيم طرح با زيرساخت‌هاي بازار سرمايه و اطلاعات هويتي سرمايه‌گذاران در نظر گرفته شده است. از سوي ديگر، سهامي كه به عنوان وثيقه در نظر گرفته مي‌شود بايد آزاد و قابل معامله باشد و هيچ‌گونه محدوديتي مانند مسدود بودن، توقيف يا توثيق قبلي نداشته باشد. علاوه بر اين، تنها سهام شركت‌هاي پذيرفته‌شده در بورس و فرابورس ايران امكان توثيق براي دريافت اين تسهيلات را دارند. بنابراين دارايي‌هايي كه در بازارهاي خاص يا با محدوديت‌هاي معاملاتي قرار دارند، مشمول اين طرح نخواهند بود. همچنين برخي از سرمايه‌گذاران نيز از دريافت اين تسهيلات محروم خواهند بود. براي مثال، افرادي كه در شبكه بانكي كشور داراي بدهي غيرجاري، تسهيلات معوق يا چك برگشتي رفع سوءاثر نشده باشند، امكان استفاده از اين طرح را ندارند. همچنين اشخاصي كه نزد شركت‌هاي كارگزاري بدهي اعتباري دارند نيز از فهرست مشمولان حذف شده‌اند. محدوديت بعدي كه در اين طرح در نظر گرفته شده مربوط به نوع دارايي‌هاي موجود در پرتفوي سهامداران است. افرادي كه عمده دارايي آنها شامل برخي ابزارهاي مالي خاص مانند واحدهاي صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري با درآمد ثابت، اوراق با درآمد ثابت يا گواهي سپرده كالايي باشد، مشمول دريافت اين تسهيلات نخواهند شد. همچنين سرمايه‌گذاراني كه تنها سهام ناشران درج شده در بازارهاي پايه و توافقي فرابورس را در سبد خود دارند نيز امكان توثيق دارايي براي دريافت وام را نخواهند داشت. بر اساس جزييات اعلام‌شده، سقف تسهيلات قابل پرداخت در اين طرح ۲۰۰ ميليون تومان تعيين شده و دوره بازپرداخت آن ۲۴ ماه خواهد بود. نرخ سود اين تسهيلات نيز مطابق نرخ مصوب شبكه بانكي كشور و در حال حاضر حدود ۲۳ درصد سالانه در نظر گرفته شده است. در عين حال، به جز توثيق سهام، ارايه هيچ‌گونه تضمين يا وثيقه ديگري از سوي متقاضيان الزامي نيست. نوع توثيق در نظر گرفته شده براي اين طرح از نوع «توثيق نوع دو» است؛ به اين معنا كه منافع سهام از جمله سود نقدي، سهام جايزه و حق تقدم همچنان متعلق به سهامدار باقي مي‌ماند. با اين حال، بانك عامل اين اختيار را خواهد داشت كه ارزش سهام وثيقه‌شده را به صورت دوره‌اي با مانده بدهي مقايسه كند. در صورتي كه ارزش سهام كاهش پيدا كند و از حد تعيين‌شده كمتر شود، بانك مي‌تواند از متقاضي درخواست ارايه وثيقه تكميلي كند. از ديگر نكات مهم در اين طرح آن است كه سهامداراني كه از اين تسهيلات استفاده مي‌كنند، مشمول برخي طرح‌هاي حمايتي ديگر بازار سرمايه از جمله بيمه سهام نخواهند بود. به عبارت ديگر، دريافت اين وام به منزله پذيرش كامل شرايط و ضوابط طرح و انصراف از برخي حمايت‌هاي ديگر در نظر گرفته شده براي سرمايه‌گذاران است.

    مديريت نقدشوندگي در بورس

كارشناسان عقيده دارند اجراي اين طرح مي‌تواند به عنوان ابزاري براي مديريت شرايط بازار يا كاهش نقدشوندگي مورد استفاده باشد. در اصل، فراهم شدن امكان دريافت تسهيلات با وثيقه سهام مي‌تواند به سهامداران كمك كند بدون نياز به فروش فوري دارايي‌هاي خود، بخشي از نياز مالي كوتاه‌مدت را تامين كنند. اين موضوع به‌ويژه در شرايطي كه بازار با فشار فروش مواجه است مي‌تواند به ثبات نسبي قيمت‌ها كمك كند. به‌طور كلي اجراي طرح وام ۲۰۰ ميليون توماني با وثيقه سهام را مي‌توان يكي از اقدامات حمايتي در بازار سرمايه دانست كه با هدف افزايش انعطاف مالي سهامداران و كاهش فشار فروش در بازار طراحي شده است. موفقيت اين طرح تا حد زيادي به نحوه اجراي آن، همكاري بانك‌ها و همچنين  وضعيت كلي بازار سرمايه در ماه‌هاي آينده بستگي خواهد داشت. در صورتي كه فرآيند پرداخت تسهيلات به شكل سريع و شفاف انجام شود، اين طرح مي‌تواند به يكي از ابزارهاي مهم براي حمايت از سرمايه‌گذاران خرد در بازار سرمايه تبديل شود.