تحلیل سفر ترامپ به چین

مجید شاکری

اجماع تحلیلگران غربی بر این است که روابط ترامپ با چین در همه شؤون، تحت‌تاثیر شکست سال گذشته وی در جنگ تعرفه‌ای علیه چین قرار دارد. جنگ تعرفه اگرچه در مرحله اول تقریبا بر همه کشورهای دنیا اعمال شد، اما هدف نهایی آن چین بود، زیرا این کشور بیشترین مازاد تجاری را نسبت به بقیه جهان و به ویژه امریکا دارد. واکنش چینی‌ها در قالب استفاده از اهرم فلزات کمیاب از یک‌سو و زیر سوال رفتن مبنای حقوقی جنگ تعرفه توسط دیوان عالی امریکا ازسوی دیگر، باعث شد که شکست قابل‌توجهی برای امریکا رقم بخورد و به نظر می‌رسد امریکایی‌ها حداقل برای یک بازه چهار تا پنج ساله که بتوانند تا حدی مساله فلزات کمیاب را پاسخ دهند، ناچارند از لحن تهاجمی مستقیم نسبت به چین عقب‌نشینی کنند. اگرچه فشار را از طرق مختلف حفظ می‌کنند، اما در ظاهر نمی‌توانند فشار مستقیم به طرف چینی مانند دوره اول ترامپ یا دوره بایدن اعمال کنند.چینی‌ها مساله محاصره را مستقیما علیه خود قلمداد می‌کنند و آن را در چارچوب اعمال فشار نیروی دریایی امریکا علیه نیروی دریایی خود می‌بینند، به همین خاطر، سناریوهای مختلفی درباره مفهوم محاصره نه فقط در پرونده ایران بلکه در کل منطقه از دریای عمان تا تنگه تایوان مرور و بررسی می‌کنند. از زمانی که اعلام شد امریکایی‌ها یک ناوگان مستقل را در سال ۲۰۱۹ به تدریج برای آغاز فعالیت در اقیانوس هند آماده خواهند کرد، این موضوع برای طرف چینی بسیار پربسامد شده است به‌ طوری که چینی‌ها اساسا موضوع محاصره را اقدامی مستقیم علیه خود قلمداد می‌کنند، نه فقط علیه ایران. چینی‌ها باتوجه به وخامت شرایط اقلیمی در دنیا، موضوع تسویه برنامه انرژی را جدی گرفته‌اند و فارغ از متغیرهای اقتصادی به دلایل امنیتی، تا جای ممکن سعی می‌کنند ترتیب و ترکیب انرژی خود را به‌هم نزنند. این موضوع بعد از سقوط ونزوئلا جدی‌تر و مهم‌تر از قبل شده است، زیرا امریکایی‌ها به وضوح از ابزار کنترل ورودی نفت چین به عنوان ابزاری برای معارضه با چین استفاده می‌کنند. در محافل کارشناسی تهران، این موضوع فرض گرفته شده بود که طرف چینی با محاصره همراهی نخواهد داشت. اکنون در عمل مشخص شده است که مساله تنگه هرمز در درجه اول با رفع محاصره امریکا برطرف می‌شود. تا زمانی که رفع محاصره صورت نگیرد یا محاصره باقی باشد، بدیهی است که ایران هیچ انگیزه‌ای برای بازگشایی تنگه و کمک به عبور محصول از آن ندارد. با وجود اینکه امریکایی‌ها سفر ترامپ را عقب انداختند تا بتوانند نتیجه بهتری در پرونده ایران به چینی‌ها ببرند و یک دیدار رو به جلو برای خود رقم بزنند تا اینجا در پرونده اصلی یعنی پرونده ایران به دستاوردی نرسیده‌اند. به لحاظ راهبردی، این دیدار اصلا شبیه آن تصویری نیست که شش ماه یا چهار ماه پیش امریکایی‌ها از آن داشتند و دستاوردی که می‌خواستند به دست نیاورده‌اند.