رقابتهاي امريكا و چين و نقش ايران
سفر دونالد ترامپ به چين فراتر از يك گفتوگوي ديپلماتيك ساده است.
سفر دونالد ترامپ به چين فراتر از يك گفتوگوي ديپلماتيك ساده است. محور اصلي اين ديدارها تركيبي از مسائل راهبردي و اقتصادي بوده كه ميتواند تاثير قابل توجهي بر منازعات منطقهاي به ويژه ايران و روابط تجاري و اقتصادي جهان داشته باشد. سفر دونالد ترامپ به چين در شرايطي صورت ميگيرد كه جهان در ميانه رقابتهاي پيچيده اقتصادي و ژئوپليتيكي ميان دو قدرت بزرگ اقتصادي و نظامي يعني ايالات متحده امريكا و جمهوري خلق چين قرار دارد. اين سفر كه از ديد بسياري ناظران سياسي و اقتصادي مهم تلقي ميشود، نه تنها بر اقتصاد جهاني، بلكه بر تحولات منطقهاي به ويژه در خاورميانه تاثيرگذار خواهد بود. يكي از موضوعات كليدي اين سفر مسائل راهبردي و استراتژيك است كه ايران در آن نقش مهمي ايفا ميكند. بسياري معتقدند كه محور اصلي گفتوگوها در اين ديدار مسائل مربوط به ايران است. با توجه به موقعيت استراتژيك ايران در منطقه و نقش آن در تامين منابع انرژي، اين مساله به عنوان يكي از موضوعات كليدي مطرح است. اما در نقطه مقابل، برخي تحليلگران بر اهميت موضوع اقتصاد تاكيد ميكنند و معتقدند كه ترامپ و دولت او روي توسعه روابط اقتصادي و حل بحرانهاي تجارت بين دو كشور تمركز دارند. شخصا اما معتقدم اين دو رويكرد در واقع مكمل هم هستند، زيرا موضوع ايران بخشي از رقابت كلان ميان امريكا و چين است كه در اين سفر هم خود را نشان ميدهد. ريشه بسياري از تنشها و منازعات در منطقه ما به جدال بين امريكا و چين برميگردد.
اين دو كشور كه در صدر اقتصاد جهان قرار دارند، به هيچوجه نميخواهند ديگري را در ميدان رقابت عقب بيندازند و هر عامل موثري كه بتواند بر بازار جهاني تاثيرگذار باشد، براي آنها بسيار مهم است.يكي از دغدغههاي اصلي در اين رقابت، موضوع انرژي است. ايران به عنوان تامينكننده منابع انرژي ارزان و در دسترس ميتواند نقش مهمي در اين رقابت ايفا كند.
امريكا در اين زمينه نگراني دارد كه انرژي ارزان ايران بتواند به چين كمك و موقعيت اقتصادي اين كشور را تقويت كند.اين موضوع در شرايطي مطرح ميشود كه امريكا از هر گونه توسعه نفوذ چين در منطقه و استفاده از منابع اين منطقه براي پيشبرد اهداف اقتصادي و استراتژيك خود دوري ميكند. هرچند ايران سهم چندان بزرگي در تجارت جهاني ندارد، اما ايران به واسطه منابع انرژي خود، ميتواند كليد زرنگي چين در رقابت با امريكا باشد، موضوعي كه براي امريكا نگرانكننده است. در مورد واكنش قدرتهاي كليدي جهاني به اين منازعات نيز مباحثي وجود دارد كه بايد به آنها توجه كرد.در جنگهاي اخير منطقهاي مانند جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بزرگترين قدرتهاي دنيا مانند روسيه و چين سعي كردند وارد درگيريها نشوند و موضعگيري صريحي نداشتند.
اين نشاندهنده تمايل اين كشورها به اجتناب از درگيري مستقيم با امريكا و همچنين عدم استفاده از كارت ايران براي فشار بر امريكاست. پرسش كليدي اين است كه هدف اصلي ترامپ از بازديد به چين چه مواردي است؟سفر ترامپ به چين بيشتر از يك حركت ديپلماتيك ساده است. اين سفر نشان ميدهد كه وي به دنبال توسعه روابط اقتصادي دو كشور و رفع موانع تجاري است. او ميخواهد سرمايهگذاريها و تجارت ميان دو ابرقدرت اقتصادي را توسعه دهد و در واقع از اين ديدار به عنوان فرصتي براي تقويت منافع اقتصادي خود بهره ميبرد.با وجود اينكه ايران به صورت مستقيم محور مذاكرات نيست، اما به نوعي موضوع ايران نيز در اين ديدارها مطرح ميشود. چين نميخواهد بهطور علني از ايران حمايت كند، اما طبيعي است كه منافع اقتصادي و راهبردي ايران براي اين كشور مهم است.نكته مهم بعدي، ميزان وابستگي اقتصادي متقابل ميان دو كشور است: چين و امريكا هر چند در رقابت اقتصادي بزرگي با هم هستند، ولي تجارت ميان آنها بسيار گسترده و وابسته به هم است. صادرات قطعات و مواد اوليه چين به امريكا و بالعكس، حجم عظيمي را تشكيل ميدهد.
اين وابستگي باعث ميشود كه دو كشور نتوانند به راحتي مناسبات تجاري خود را تخريب كنند.زماني كه شانگهاي به دليل كرونا محدوديت داشت، توليد خودرو در امريكا به عقب افتاد. اين اتفاق نشان ميدهد كه ارتباط اقتصادي چين و امريكا عمق و وسعت زيادي دارد كه قابل چشمپوشي نيست. بهطور كلي موضوعات كليدي كه در اين ديدار بررسي ميشود شامل مسائل تعرفهاي، توسعه روابط تجاري و ارتقاي كيفي و كمي همكاريهاي اقتصادي است. بحث تعرفهها و موانع تجاري موضوع مهمي است كه در مذاكرات مطرح خواهد شد و در نهايت هدف دو كشور افزايش تبادل كالا و توسعه روابط اقتصادي است.
