سایه هرمز بر سر ترامپ در سفر چین

سفر رييس‌جمهور امريكا به چين با توجه به جنگي كه عليه ايران به راه انداخت تقريبا مناسبات اقتصادي و سياسي را در عرصه بين‌المللي به چالش كشيده است؛ از اين رو بعيد است اين سفر تحت الشعاع جنگ با ايران به اهداف اصلي خود دست يابد. دونالد ترامپ رييس‌جمهور امريكا در چارچوب سفري دو جانبه و به عنوان نخستين سفر خود به چين در دور دوم رياست‌جمهوري امروز- چهارشنبه- راهي پكن مي‌شود تا با همتاي چيني خود ديدار و رايزني كند. آخرين بار روساي جمهور امريكا و چين پس از 6 سال در شهر بوسان كره جنوبي با يكديگر ملاقات كردند؛ ديداري كه گفته شد محور آنها صرفا موضوعات تجاري بود. در همان ديدار ترامپ، «شي» را « رهبر بزرگ يك كشور بزرگ» توصيف كرد و گفت: فكر مي‌كنم رابطه فوق‌العاده‌اي براي مدت طولاني خواهيم داشت.  او همچنين از ديدار با رييس‌جمهور چين ابراز خرسندي كرده و افزود: افتخار بزرگي است كه در كنار دوستي قديمي باشم. رييس‌جمهور چين شخصيتي بسيار برجسته و محترم است.  همچنين شي جين پينگ با استقبال از اين ديدار اظهار كرد: ديدار با شما براي من نيز بسيار خوشايند است و ديدار دوباره پس از سال‌ها حس خوشايندي دارد.  رييس‌جمهور چين تأكيد كرد كه «روابط چين و امريكا تحت هدايت مشترك ما، در مجموع باثبات باقي مانده است.» رييس‌جمهور چين با اشاره به اهميت روابط دوجانبه گفت: «تاريخ به ما آموخته كه چين بايد شريك و دوست ايالات متحده باشد. دو كشور ما كاملاً قادرند به يكديگر كمك كنند تا موفق شوند و در كنار هم شكوفا شوند.»  روابط دو جانبه چين و واشنگتن در ابعاد مختلف به ويژه اقتصادي و سياسي تعريف مي‌شود؛ به همان اندازه كه دو طرف تلاش مي‌كنند نشان دهند روابط آنها اطمينان و ثبات را به دنبال دارد به همان اندازه دچار تنش‌هاي بسيار جدي و پر چالش هستند. هر دو اين كشورها داراي اقتصادهاي بزرگ و جهاني هستند، شايد به نوعي اقتصاد آنها نيز به هم وابسته باشد اما از زماني كه دونالد ترامپ رييس‌جمهور امريكا روي كار آمد به‌شدت سعي كرده تا به لحاظ اقتصادي از هر زاويه چين را تحت فشار قرار دهد. ابتدا جنگ تعرفه‌ها را به راه انداخت تا فشارهاي مضاعفي را وارد كند كه سر و صداي زيادي به راه انداخت اما بعد از مدتي با توجه به اقدام متقابل چين، اين فشارها كمرنگ‌تر شد. در حال حاضر دو طرف در بحث تعرفه‌ها در وضعيت آتش بس هستند.  اما مناسبات چالش برانگيز دو كشور به همين مساله محدود نيست؛ يكي ديگر از موضوعاتي كه همواره چين نسبت به آن واكنش و حساسيت زيادي دارد مساله تايوان است كه در اين زمينه بارها از ايالات متحده در خواست كرده تا به سياست‌هاي جمهوري خلق چين در اين ارتباط احترام گذاشته و از دخالت در امور مرتبط با تايوان بپرهيزد.  پكن استقلال جزيره تايوان را طبق اصل «چين واحد» به رسميت نمي‌شناسد و پيشتر تاكيد كرده است براي وحدت دوباره آن با جمهوري خلق چين اگر لازم باشد به زور متوسل خواهد شد. چين از حمايت‌هاي تسليحاتي امريكا از تايوان بارها انتقاد كرده است. در همين راستا، روزنامه گاردين در گزارشي مطرح كرد كه چين ممكن است خواستار تغيير در لحن رسمي امريكا درباره تايوان شود و از واشنگتن بخواهد موضع خود درباره استقلال تايوان را اصلاح كند و مثلا از «حمايت نكردن» از استقلال تايوان به «مخالفت با آن» تغيير نظر دهد. در همين راستا، «لين چيان لونگ» وزير امور خارجه تايوان نيز در اظهاراتي با اشاره به سفر ترامپ به پكن ابراز كرد كه تايپه به توسعه پايدار روابط خود با ايالات متحده امريكا اطمينان دارد اما اميدوار است كه در مسائل مرتبط با تايوان در سفر «دونالد ترامپ» رييس‌جمهور امريكا به چين با «شگفتانه» مواجه نشود. در هر حال سفر پراهميت و حساس ترامپ به چين در سايه تحولات غرب آسيا و جنگي كه رييس‌جمهور امريكا يك جانبه به همراه رژيم صهيونيستي عليه ايران به راه انداخته انجام مي‌شود و چه بسا با توجه به اهميت تحولات خليج فارس بايد گفت اين سفري از پيش شكست خورده در اهداف اوليه‌اش است. رييس‌جمهور امريكا در جنگ ناعادلانه‌اي كه عليه ايران به راه انداخته با واكنش قاطع و محكم ايران مواجه شد و نتوانست به اهدافي كه براي خود پيش بيني كرده بود دست يابد، همين مساله نارضايتي‌هاي زيادي را درون جامعه امريكا و نيز در دنيا به دنبال داشته، جنگي بدون دستاورد كه نه تنها اعتبار ايالات متحده را زير سوال برده بلكه موجب افزايش هزينه‌هاي بسيار زياد به ويژه در نرخ بنزين و سوخت و كالاهاي اساسي و حياتي در امريكا و دنيا شده است. اين مسائل به نوبه خود دونالد ترامپ را تحت فشار قرار داده است.  با وجود اينكه دو قدرت بزرگ چين و امريكا تلاش دارند روابط با ثبات و مطمئني را از خود نشان دهند و سطح اصطحكاك در تعاملات به ويژه در سطح نظامي و امنيتي كاهش دهند اما جنگ اخير كه موجب بسته شدن تنگه هرمز و قطع شاهراه حياتي ترانزيت انرژي، فشار زيادي را در درازمدت به شريك راهبردي ايران يعني چين وارد مي‌كند.  جمهوري خلق چين منافع اقتصادي قابل توجهي در خليج فارس دارد و بسته بودن تنگه هرمز به‌شدت پكن را تحت تاثير قرار خواهد داد.  شبكه خبري سي‌ان‌ان در گزارشي مطرح كرد؛ در حالي كه دولت ترامپ مي‌خواهد چين بر شريك خود - تهران- فشار آورد، نارضايتي پكن از بسته شدن تنگه هرمز كه مسير مهمي براي واردات نفت آن است مي‌تواند به ترامپ نيز فشار بياورد. اخيرا ايالات متحده بسته‌اي از تحريم‌ها را عليه چندين شركت بزرگ چيني فعال در حوزه پالايش و تجارت نفت در بحبوبه جنگ در منطقه و محدوديت‌هاي شديد بر تنگه هرمز كه ترانزيت انرژي از اين منطقه به دنيا به ويژه چين را مختل كرده، اعمال كرد؛ اقدامي كه به‌طور رسمي با هدف محدودسازي منابع مالي ايران توجيه شد، اما در عمل يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي زنجيره تامين انرژي چين را هدف قرار داد. اما پكن در يك بيانيه‌ كم سابقه عليه تحريم اخير امريكا، به پنج شركت بزرگ پالايشي خود كه در ليست تحريم امريكا هستند، به لحاظ حقوقي دستور داد كه از تحريم‌هاي امريكا عليه ايران تبعيت نكنند؛ تصميمي كه از منظر بسياري از تحليلگران، نشانه‌اي روشن از عبور چين از فاز «احتياط» به مرحله «مقاومت فعال» در برابر فشارهاي واشنگتن ارزيابي مي‌شود. با آغاز تقابل امريكا با چين بر سر تعرفه‌ها، چين در موضعي جدي براي مقابله با اقدامات امريكا قرار گرفت و ازآن زمان تاكنون شاهد اين رويكرد از سوي پكن هستيم. ازآنجايي كه ايران و چين شركاي راهبردي نيز هستند و طي سال‌هاي اخير به ويژه در شرايط تحريمي پكن هميشه حامي ايران بوده و حتي در جنگ تجاوزكارانه امريكا عليه ايران، چين تلويحا حمايت خود را از ايران به عمل آورد بنابراين كار براي ترامپ در پكن براي مقابله اقتصادي و سياسي سخت خواهد بود.
براساس اين گزارش، اخيرا امريكا و بحرين پيش‌نويس مشترك قطعنامه‌اي درباره وضعيت در تنگه هرمز و مسائل پيرامون آن را تهيه كرده‌اند كه از اين طريق ايران را براي بازكردن تنگه هرمز تحت فشار قرار دهند.  اميرسعيد ايرواني سفير و نماينده دايم جمهوري اسلامي ايران نزد سازمان ملل متحد، درباره اين اقدام امريكا و بحرين گفت: آنها ادعا مي‌كنند كه اقداماتشان با هدف حمايت از آزادي كشتيراني در تنگه هرمز صورت مي‌گيرد و همچنين برخي اتهامات بي‌اساس را عليه ايران مطرح كرده‌اند. واقعيات ميداني خلاف اين ادعا را اثبات مي‌كند. چرا كه اقدامات ايالات متحده در تعارضي آشكار با اهداف اعلامي آن قرار دارد و صرفاً به تشديد تنش‌ها و تعميق بي‌ثباتي در منطقه انجاميده است. وي با بيان اينكه موضع ايران روشن است گفت: تنها راه‌حل قابل دوام در تنگه هرمز: پايان دايمي جنگ، رفع محاصره دريايي و اعاده عبور و مرور عادي است. در عين حال برخي كارشناسان با توجه به نياز چين به انرژي منطقه در دراز مدت بر اين نظرند كه احتمالا ترامپ بر روي متقاعد كردن چين براي عدم وتو قطعنامه مذكور تلاش خواهد كرد به علاوه احتمالا امريكا وعده‌هاي نفتي قابل توجهي را براي پكن در نظر بگيرد. لذا اينطور به نظر مي‌رسد يكي از خروجي‌ها و دستاوردهاي سفر دونالد ترامپ به پكن را بايد وتو يا عدم وتو قطعنامه مورد نظر جست‌وجو كرد. 
به علاوه چالش‌ها و تنش‌هاي ايالات متحده امريكا و چين به اندازه‌اي هستند كه بعيد است در اين سفر كوتاه و در ميانه تنش منطقه‌اي شديد در خاورميانه قابل بحث و رفع باشند و چشم‌انداز مشخص و روشني از توافق دو طرف بر سر موضوعات مهم متصور باشد.